|

عموی ما «ابن‌خلدون» گفت

جاسم بودی . سردبیر الرای

منطقه بر لبه تیغ قرار دارد. تهدیدهای نظامی و موشک‌های کروز و بمب‌های شیمیایی و ناوهای هواپیمابر و... . خیلی‌ها انتظار دارند تا ببینند چگونه دولت‌ها با حمله خارجی سقوط می‌کنند. البته اندکی هم هستند که فکر می‌کنند دولت‌ها چگونه از درون متلاشی می‌شوند. ما هم جزو همین اندک هستیم و در اینجا به سراغ عمویمان «ابن‌خلدون» می‌رویم تا ببینیم او در این‌باره چه می‌گوید. این متفکر عرب می‌گوید دولت‌ها هم مثل انسان‌ها هستند، متولد می‌شوند، رشد می‌کنند، پیر می‌شوند و در آخر هم می‌میرند. به اعتقاد او اکسیژن بقا برای دولت‌ها همان «عصبیت» است. نه عصبیت دینی، مذهبی، طایفه‌ای، قبایلی یا عشایری مثل آنچه دانشمندان معاصر می‌گویند بلکه عصبیتی مبتنی بر دو عنصر ملی‌گرایی و قوم‌گرایی. همه متفکران غربی که در علم جامعه‌شناسی غور کرده و از عمویمان ابن‌خلدون تاثیر پذیرفته‌اند، می‌گویند تمدن‌ها نیز در اثر عواملی داخلی شکوفا می‌شوند و روزی هم می‌میرند. آنها می‌گویند تمدن‌ها گاه خودکشی می‌کنند اما کسی آنها را نمی‌کشد. دولت‌ها از مرحله تاسیس به مرحله حاکم عادل می‌رسند و بعد به مرحله استبداد و بعد هرج‌ومرج و فساد و انحلال و در آخر نابود می‌شوند. ما کاری به فلسفه و این حرف‌ها نداریم. عموی ما ابن‌خلدون می‌گوید دلیل فروپاشی دولت‌ها دو عامل مهم است: یکی استفاده از زور به‌خصوص هنگامی که احساس ضعف می‌کنند و این امر به افراط یا تفریط می‌انجامد. اتکاداشتن به قدرت موجب ضعف مساله شورا می‌شود و نه‌تنها به استبداد که به رشد طبقه جدیدی از «اطرافیان جدید» منجر می‌شود و از آن پس چهره‌های معروف و واقعی نظام حکم آن «مادر بچه»‌ای را پیدا می‌کنند که برای سلامتی‌اش مجبور شد بگوید او فرزند من نیست. دوم اینکه برخی از خانواده‌های حاکم به فساد کشیده می‌شوند و غرق در قدرت و ثروت می‌گردند. به نظر ابن‌خلدون استبداد اینها از هر نوع استبدادی بدتر است زیرا آنها قدرت را به معنای مشارکت نمی‌فهمند بلکه فقط از منطق امر و نهی می‌فهمند و به همین دلیل از قدرت به نفع خود سوءاستفاده می‌کنند. حال با گذشت قرن‌ها از روزگار ابن‌خلدون، آرزو می‌کنم در کنار متفکران غربی، نخبگان عرب هم از افکار او استفاده کنند تا دولت‌های ما روند خودکشی را در پیش نداشته باشند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.