دانشجویان ایرانی دانشگاههای خارجی برای چندصددلار ارز دولتی، مدتها در صف میایستند
عرض هست، ارز نیست
علی گنجی
دنبال چیزی در کیفش میگردد. محتویات کیفش را روی پاهایش خالی میکند. یک ماشینحساب کوچک را برمیدارد و شروع میکند به حسابکردن. موبایلش را با شانهاش کنار گوش نگه میدارد و میخواهد تماسی بگیرد که سرباز نگهبان سالن تابلویی را به او نشان میدهد: «برای صحبت با تلفن همراه به خارج سالن مراجعه کنید.» زن میانسال ورقههایش را با عجله جمع میکند و الوالو گویان به خارج سالن میرود: «الو... الو... آقا مهدی امروز دلار چنده؟ یورو چی؟ ارزون شده چرا؟ دیروز که....» اینجا وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است؛ طبقه اول. بخش مطالبات ارزی دانشجویان خارج از کشور. در چند سال اخیر که قیمت دلار و ارز لحظهبهلحظه تغییر میکرد، پدران و مادران دانشجویان خارج از کشور دست به اعتراض زدند. پدران و مادرانی که برای خوشبختی فرزندانشان آنها را به غربت فرستاده بودند تا آنجا خوشبختی را پیدا کنند. اعتراضها موجب شد تا عبارت «ارز دانشجویی» شکل و شمایلی به خود بگیرد. محمد 60ساله است و دو پسرش در خارج از کشور. او میگوید: «اول باید بگویم اصل قضیه از کجاست. من دوست نداشتم فرزندانم به خارج بروند. مطمئنا دوست دارم آنها کنار خانواده و وطنشان
پیشرفت کنند. اما خب وضعیت کنکور را که دیدم تصمیم گرفتم آنها را به کشوری بفرستم که نظام آموزشی بهتري دارد. دو پسر دارم. هر دو قبرس هستند. اولی سه سال پیش رفت و پزشکی میخواند. دومی دو سال پیش رفت و کامپیوتر میخواند.» محمد در حالی که سرش را به نشانه افسوس تکان میدهد، میگوید: «پسر مهندسم الان یکسال است برگشته. ارز گران شد. هزینهها زیاد بود. مجبور شدم. الان منتظر نتایج کنکور است. خیلی سعی کردم هزینهاش را جور کنم اما نشد.» دانشجویانی که میتوانند ارز دانشجویی بگیرند را میتوان به دو گروه تقسیم کرد: دانشجویان گروه پزشکی و دانشجویان گروه غیرپزشکی. دانشجویان پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی و دیگر رشتهها. برای گرفتن ارز دانشجویی باید به وزارت بهداشت مراجعه کنند و دانشجویان دیگر برای کاهش هزینههای خود و گرفتن ارز دولتی، باید راهی وزارت علوم شوند. برای دریافت ارز دانشجویی که حالا دوهزارو450تومان است، چند مرحله را باید پشت سر گذاشت. ابتدا دانشگاه محل تحصیل باید از دانشگاههای معتبر از نظر وزارتخانه باشد. فهرست دانشگاههای معتبر در سایت وزارتخانهها قرار دارد. بعد از آن، نامهنگاریها و جمعآوری مدارک آغاز
میشود. مدارک تحصیلی قبلی، مدرک اقامت، کارت پایانخدمت یا معافیت و دیگر مدارک را باید تحویل داد. «مدارکی که میخواهند، لازم است برای اینکه ثابت بشود دانشجو هستی و ارز لازم داری وگرنه هر دلال و کلاهبرداری مدرک جور میکرد و ارز مبادلهای میگرفت.» مینا دانشجوی داروسازی که یکسالی است ارز مبادلهای میگیرد، میگوید: «بزرگترین مشکل در تحویل مدارک این است که هر ترم باید دوباره گواهی ارایه بدهی. این سخت است؛ یعنی سالی دو بار باید هر نیمسال اثبات کنی که دانشجو هستی. اما خدارو شکر که همین را میدهند. من سالی 12هزاردلار میگیرم. شهریه دانشگاه هم که نامهاش را میگیرم و سالی 10هزاردلار است، به هم ارز مبادلهای میدهند. الان ارز مبادلهای حدود 800تومان ارزانتر است. باز هم خوب است. حساب کنید که 20هزار تا 800تومان به نفعم میشود.» مقدار ارزی که به دانشجویان تعلق میگیرد یک مقدار ثابت است. این در حالی است که گروهی دانشجویان اعتقاد دارند تصمیمگیری کلی درست نیست. مهرداد دانشجوی دندانپزشکی که در رم درس میخواند، میگوید: «هزینه زندگی در ایتالیا با قبرس یکسان است؟ چرا به دانشجوی قبرسی به همان اندازه دانشجوی
ایتالیایی پول میدهند؟ هزینهای که میگیرم فقط یکسوم هزینههایم است. طوری هم نگویید که انگار ارز را رایگان در اختیار ما قرار میدهند. فقط 700تومان ارزانتر است! موقعی به مشکل برخوردیم که دلارهزارتومانی شد دوهزارو400تومان. موقعی به مشکل خوردیم که دلار مثل نان صفی شد. هر روز خبر جدید و دلهره جدید. کار پدر و مادرم شده بود قیمت دلار چککردن و دنبالکردن قیمتها. موقعی به مشکل برخوردیم که راهحلها فقط یه آرامبخش است نه داروی درمانی.» مهرداد در مورد زندگیاش در رم میگوید: «در اوایل، کار نبود. دلار هم گران شد خیلی اوضاع بد شد. زمانی که میگفتند چند نفر اخلالگرند و دستگیر شدهاند. همان موقع که اخبار فقط در مورد ارز بود، مجبور شدم بهکار دانشجویی. سخت بود. الان کار بهتر پیدا کردم اما چرا باید اینطور بشود؟ چرا نمیشود روی چیزی حساب کرد؟ اجاره خونه تو رم با پاریس یکی است؟ تصمیم موقت میگیرند اما فکر جامعی در موردش نمیکنند.» بعد از تهیه مدارک مورد نیاز وزارتخانه، دانشجویان یا موکلان آنها که بیشتر والدین دانشجویان هستند، در سیستم اینترنتی ثبتنام و تصویر اسکنشده مطالب را برای وزارتخانه میفرستند. سپس در صورت
تایید مدارک آنها، سیستم نوبتدهی را انجام میدهد و متقاضی برای دریافت حواله بانکی به وزارتخانه مراجعه میکند. هادی پدر مریم است که دخترش دامپزشکی میخواند: «خیلی کار سختی نیست. اذیت نمیکنند زیاد. فقط دو مشکل وجود دارد. اول اینکه هر ترم باید تمدید کنیم و ثبتنام مجدد انجام دهیم. مشکل بعدی تاخیر است. الان که اواخر مرداد است و اینجا (اشاره میکند به سالن انتظار وزارت بهداشت برای دریافت حواله) هستم، برای ترم دوم سال تحصیلی قبل را دارند میدهند. یعنی من آخر دیماه دلار را سههزارو600تومان خریدهام و برای دخترم فرستادهام اما الان که مرداد است، دارند دلار را میدهند که دلار شده سههزاروصدتومان.» او میگوید: «اما در هر حال، با این کار مشکل خیلی حل نشده. کسانی که با دلار هزارو200تومان رفتند و مجبور به برگشت شدند، برایشان تفاوتی نمیکند این کارها. باز هم کم میآورند. این تاخیرها هم که باشد که واویلاست.» هادی، مدیر شرکت حسابداری است و ادامه میدهد: «من به واسطه شغلم همش در حساب کتاب و پیشبینی آیندهام اما کارهای اینها اصلا حساب کتاب ندارد. ناگهان میگویند تا چند ماه ارز نیست. ناگهان دلار گرانتر میشود. کسانی
که با زحمت فرزندشان را فرستادهاند، برای موفقیت طاقت نمیآورند با این شرایط... بفرمایید؛ شاهد از غیب رسید...» هادی اشاره میکند به باجه پاسخگو. باجهای که آقایی پشت آن نشسته است. از شش باجه فقط باجه این فرد کار میکرد که پوشهای صورتی را جلوی نیمدایره مقابلش قرار داده. هادی میگوید: «این یعنی مزاحم نشوید. فعلا برای امروز کافی است. الان بپرسم، میگوید پرونده برای امروز پرشده و بروید فردا بیایید. فردا هم که واقعا فقط خود خدا میداند چه بر سر ارز میآید.» «ضمن عرض پوزش فراوان به اطلاع میرساند به دلیل بروز برخی مشکلات فنی و ضرورت تطبیق دادههای ثبتشده با مستندات و اطلاعات ثبتشده متقاضیان توسط سیستم مکانیزه؛ تمامی نامهها در تاریخ 92/5/25 توزیع خواهد شد. در ضمن، تمامی این دسته از دانشجویان، میبایست وارد پروفایل خود در سامانه نشا شده و پس از تکمیل مراحل خواستهشده، درخواست نامه بانک خود را دوباره در سامانه ثبت نمایند. لازم به ذکر است، درخواست نامه بانک قبلی شما در سامانه نشا، اعتباری ندارد و شما میبایست درخواست مجدد خود را ارسال نمایید.» این عبارات، اخطاری است که در سامانه «نشا» مشارکت دانشجو که مربوط
به ثبتنام متقاضیان ارز در گروه غیرپزشکی است، آمده است. دانشجویان گروههای غیرپزشکی گلههای دیگری دارند؛ سمیر که دانشجوی کارشناسیارشد «آیتی» است، میگوید: «ما رفتیم به هزار زحمت. اول دلار خوب بود قیمتش. بعد که هر روز گرانتر میشد، اوضاع یک کم خراب شد. اصلا دلار بهطور کل گیر نمیآوردند پدر و مادرم، چه برسه به اینکه بخوان ارزونتر بگیرند. بعد گفتند دلار دانشجویی میدهیم. چی کار کرده بودند که برای دلاری که نصف این قیمت بود و راحت میگرفتیم، باید صف میبستیم و دردسر میکشیدیم.» گله اصلی سمیر که با پنجنفر از دوستانش به آلمان رفته، چیز دیگری است: «ما اینجا کنکور ندادیم. چون وضع خوب نبود. شریف بهترین دانشگاه ایرانه که بچههای اونجا اکثرشون میرن. خب، چرا آدم از اول نره؟ ما رفتیم. ناگهان ارز شد مشکل اصلی کشور؛ شانس ما. اما مشکل این بود که خیلی ناگهانی گفتند که به دانشجوهای لیسانس ارز تعلق نمیگیره. واقعا چرا؟ مگه ما درس نمیخوندیم؟ مگه ما مشکل مالی نداشتیم؟ از جمع ششنفره دو نفر ماندیم. من کارشناسیارشد را ادامه دادم و الان دارم ارز مبادلهای میگیرم. اما اولا اگر خودم کار نکنم که اصلا نمیتونم هزینههایم
را بدهم. بعد هم دلم میسوزد برای لیسانسهها که حقشان را خوردند.» مادر سمیر که کنارش نشسته و حواسش به نوبت است، حرفهای فرزندش را ادامه میدهد: «الان هزینه زیادی شده برای راهانداختن این سامانهها و سیستم که ارز بدهند به دانشجوها. اما اینها راهحل نیست؛ پاککردن صورت مساله است. ببینند چرا دانشجوهای ما باید از کشور بروند؟ در تمام دنیا دانشجوي ایرانی هست. چرا اینها را کاری نمیکنند که بمانند در کشورشان؟ چرا باید پسر من از من جدا بشود؟ اگر اینجا دانشگاه و کار و زندگی برای این جوانها بود، حاضر بودند این همه غم و سختی تحمل کنند و خانوادهشان را رها کنند و بروند آن سر دنیا؟»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.