|

«مرغ سحر» پایان‌بخش شب اول کنسرت «همایون شجریان»

پسر در راه پدر

مرتضی محسن‌پور

شب‌های شهریور و خنکای نزدیک پاییز به کنسرت‌ها جان می‌دهد؛ به‌خصوص اگر این هوا با «هوای گریه» صدای همایون شجریان همراه شود. پنجشنبه ۲۱شهریور، سالن همایش‌های برج میلاد میزبان اجرای همایون شجریان با همراهی ارکستر مجلسی تهران به رهبری بردیا کیارس شده بود. ترافیک روبه‌روی درب ورودی برج میلاد که از ابتدای مسیر آغاز شده و تا بعد از سالن همایش‌ها هم ادامه داشت، نشان از استقبال فوق‌العاده از این کنسرت بود.
داخل سالن هم صندلی خالی به چشم نمی‌آمد و این امر نشان از آن بود که نام شجریان مانند همیشه، پرطرفدار است. بی‌دلیل نبود که دست‌اندرکاران کنسرت، مجبور به تمدید دوباره این کنسرت شدند. کنسرت «هوای گریه» که در آن قرار بود قطعات دو آلبوم همایون شجریان «نسیم وصل» و «با ستاره‌ها» اجرا شود؛ دو آلبومی که به عقیده بسیاری از دوستداران موسیقی مهم‌ترین آلبوم‌های همایون به شمار می‌آیند. اما کنسرت پنجشنبه‌شب یک میهمان ویژه هم داشت: حسین علیزاده آهنگساز و نوزانده بنام موسیقی اصیل ایران که با استقبال گرمی از سوی حاضران و همایون شجریان همراه شد. سن مراسم با طرحی از خورشیدنگاره‌ای ایرانی و رنگ‌های زرد و سیاه آراسته شد بود. اجرا با تصنیف «تو کیستی» با کلامی از فریدون مشیری آغاز می‌شود. «تـــو کـیـسـتـی کـه مـن اینگونه بی‌تو بـی‌تـابـم/ شــب از هــجــوم خیــالــت نـمــی‌بــرد خــوابــم» آغاز کنسرت با این قطعه فضایی افسون‌کننده را پدیدار می‌کند و سکوت تمام سالن را فرامی‌گیرد. قطعه نخست بسیار مورد توجه حاضران قرار می‌گیرد. اجرای زیبای اعضای گروه از‌‌ همان ابتدا مورد توجه قرار می‌گیرد.
دومین قطعه تصنیف، «خانه سودا» با شعری از مولاناست. قطعه‌ای در دستگاه همایون که بار‌ها آن را شنیده‌ایم، ولی این بار شنیدن آن در کنسرت لذتی دوچندان دارد. در میانه تصنیف نیز ساز و آواز خواننده با مطلع شعر «درون خلوت ما غیر در نمی‌گنجد/ برو که هر که نه یار من است بار من است» فضایی بی‌نظیر را به وجود می‌آورد. ناگفته نماند صدای شفاف ساز‌ها همراه با صدا‌برداری خوب سبب شده تا صدای تمامی ساز‌ها به گوش برسد. قطعه سوم که از راه می‌رسد، بسیاری از منتظران را شادمان می‌کند. تصنیف «هوای گریه» که بعید است حتی کسی که علاقه چندانی به موسیقی ایرانی ندارد نیز آن را نشنیده باشد. قطعه‌ای با شعر بانوی شاعر ایرانی سیمین بهبهانی که محمدجواد ضرابیان آن را در دستگاه همایون جاودانه کرد. لحظاتی پس از آنکه گروه، شروع به نواختن ساز‌ها می‌کند، جمعیت حاضر با تشویق پرشور از آنها استقبال می‌کنند، «نبسته‌ام به کس دل... نبسته کس به من دل... چو تخته‌پاره بر موج... رها ر‌ها‌‌ رها من» همایون که شروع به خواندن می‌کند عده‌ای هم با او زمزمه می‌کنند. اوج تصنیف هم که می‌رسد عده بیشتری با خواننده همخوانی می‌کنند. «ستاره‌ها نهفته... در آسمان ابری... دلم گرفته ‌ای دوست... هوای گریه با من» بی‌دلیل نبود که نام کنسرت «هوای گریه» بود. قطعه که به پایان می‌رسد همگی برمی‌خیزند و از خواننده و گروه با تشویق‌های پیاپی تقدیر می‌کنند. پس از شنیدن سه تصنیف تقریبا غمناک، «افسونگر» با حال و هوایی شاد‌تر ما را همراه خود می‌کند.
«تو که بالا بلند و نازنینی/تو که شیرین لب و عشق آفرینی» همراهی همایون با تصنیف سروده فریدون مشیری و حضور پررنگ سازهای کوبه‌ای و تکنوازی‌های زیبای کمانچه به کلی فضای حاکم بر سالن را عوض می‌کند. تکنوازی تار آزاد میرزاپور آغازگر تصنیف «غریبانه» با شعر هوشنگ ابتهاج است. «بگردید، بگردید، در این خانه بگردید/در این خانه غریبند، غریبند» تکنوازی کمانچه و همراهی بیت «چه شیرین و چه خوشبوست/چه شیرین و چه خوشبوست» از بخش‌های دلنشین این تصنیف است. اضافه‌شدن بخش‌هایی به تصانیف و برخی تغییرات در اجرای آنها سبب لذت‌بخش‌ترشدن تصانیف شده است. از دیگر تصنیف‌های به‌یادماندنی همایون شجریان که در این کنسرت اجرا شد «عشق از کجا» با شعر مولانا بود. بی‌شک «عشق از کجا» از مهم‌ترین قطعات اجراشده با صدای همایون شجریان است. نشان آن هم تشویق بی‌وقفه حاضران پس از شروع این تصنیف است. نوبت به اجرای «با ستاره‌ها» می‌رسد. «شب که می‌رسد از کناره‌ها/گریه می‌کنم با ستاره‌ها» شعر زیبای حسین منزوی روی این تصنیف و همراهی آن با صدای همایون شجریان زیبایی شعر را دوچندان کرده است. به خصوص وقتی به بیت «ما ز اسب و اصل افتاده‌ایم/ما پیاده‌ایم ‌ای سواره‌ها» می‌رسیم. هم‌خوانی عده‌ای روی این بیت از نکات مور توجه است. تصنیف با ستاره‌ها چنان مورد توجه قرار می‌گیرد که هنوز به انتها نرسیده با تشویق‌های پی‌درپی همراه می‌شود. در ادامه هم سالن میزبان یکی دیگر از قطعات خاطره‌انگیز آلبوم نسیم وصل با پیش‌درآمدی از تکنوازی کمانچه می‌شود. «بس که جفا ز خار و گل دید دل رمیده‌ام/همچو نسیم از این چمن پای برون کشیده‌ام». تصنیف «حاصل عمر» با شعر رهی معیری و اجرا در دستگاه شور همچنان ما را در شب هوای گریه با خود همراه می‌کند. مرور خاطره‌ها پایان ندارد. تصنیف‌های «دفتر دل» و «سکوت» با شعر فریدون مشیری و با اجرا در دستگاه شور باز هم با همخوانی حاضران همراه می‌شود. «مرا عمری به دنبالت کشاندی/سرانجامم به خاکستر نشاندی» خواندن این شعر فضایی دیگر را حاکم می‌کند. در ادامه هم که تصنیف سکوت با مطلع «دلا شب‌ها نمی‌نالی به زاری/سر راحت به بالین می‌گذاری» شروع می‌شود. آخرین تصنیفی هم که قرار است اجرا شود «نسیم وصل» است. «نسیم وصل به افسردگان چه خواهد کرد؟ بهار تازه به برگ خزان چه خواهد کرد؟ » در میانه این قطعه سولوی چشم‌نواز قانون و مولوی‌خوانی همایون بر دل بسیاری نشست. این تصنیف با شعری از رهی معیری در دستگاه شور پایان‌بخش کنسرت است، اما گویی حاضران هنوز از شنیدن موسیقی زیبا سیراب نشده‌اند.
کنسرت که به پایان رسید تشویق‌های بی‌امان حاضران که دقایقی طولانی برای اجرای مجدد ایستاده بودند و فریادهای بسیاری برای شنیدن «مرغ سحر» سرانجام سبب شد تا این تصنیف، پایان‌بخش هوای گریه باشد. حالا پسر نیز راه پدر را در پیش گرفته است و در پایان اجرا‌هایش مرغ سحر می‌خواند. مرغ سحری که هنوز هم پرطرفدار‌ترین تصنیف میهنی به شمار می‌آید و گویی هیچ‌گاه برای ما تمامی ندارد. تصنیفی که محمدرضا شجریان آن را با صدای خود به قطعه‌ای ماندگار برای بخش پایانی اجرا‌هایش مبدل ساخت و حالا وقتی فرزندش پا در هر کنسرتی می‌گذارد حاضران از همایون شجریان هم این انتظار را دارند. کسی چه می‌داند. شاید به زودی بازهم مرغ سحر را با صدای محمدرضا شجریان در تهران شنیدیم.
(کنسرت «هوای گریه» همایون شجریان امشب 23شهریور ماه هم در سالن همایش‌های برج میلاد برگزار خواهد شد و پس از تمدید برای 28شهریور برای شب 29شهریور هم تمدید شده است).

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.