|

سطح مذاکره‌کنندگان ارتقا یافت

هوای تازه هسته‌ای در نیویورک

زینب اسماعیلی

چند روزی است که از احتمال انجام مذاکره ایران و کشورهای 1+5 در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل سخن گفته می‌شود. این موضوع در روزهای گذشته توسط حسن روحانی و وزیر امور خارجه کابینه او مورد تاکید قرار گرفته، مذاکره‌ای که احتمال دارد، در حاشیه مجمع نیویورک انجام گیرد. «محمدجواد ظریف» چند روز گذشته در مورد انجام مذاکره با 1+5 در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل سخن گفت و به «حضور وزرای خارجه» در این مجمع اشاره کرد. همچنین حسن روحانی با حضور در اولین نشست خبری تلویزیونی خود با مردم، به اعلام آمادگی برخی وزرای خارجه 1+5 برای ملاقات‌ با او اشاره کرد. با این وصف در صورت انجام مذاکره بین ایران و کشورهای 1+5، این مذاکره در سطح وزرای خارجه انجام خواهد گرفت. این در حالی است که در مدت 22 ماهی که «حسن روحانی» به‌عنوان دبیر شورایعالی امنیت ملی، مسوولیت مذاکرات هسته‌ای را برعهده داشت، مذاکره بین حسن روحانی و وزرای خارجه سه کشور بریتانیا، فرانسه و آلمان انجام می‌شد اما سطح مذاکرات در دوره‌های بعدی بررسی پرونده هسته‌ای به سطح «معاون وزیر»، «کارشناس» و «مدیرکل» تقلیل پیدا کرد. حسن روحانی در زمان رقابت‌های انتخاباتی خود به مذاکرات هسته‌ای در زمان دبیری شورایعالی امنیت ملی خود اشاره کرد و بر بازگشت مذاکرات هسته‌ای به شرایط گذشته تاکید می‌کرد.در حالی که اکنون و با تصمیم رییس‌جمهوری، مسوول تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران، وزیر خارجه شده است، نکته مهم این است که آیا مذاکره‌کنندگان غربی در چه سطحی در این مذاکره شرکت خواهند کرد. اگر اولین مذاکره ایران و کشورهای 1+5 در دولت یازدهم، در نیویورک و در حاشیه اجلاس سازمان ملل انجام گیرد، این مذاکره بین تیم هسته‌ای ایران و وزیران‌خارجه کشورهای 1+5 خواهد بود؛ «سرگئی لاوروف»، وزیر خارجه روسیه، «لوران فابیوس»، وزیر خارجه فرانسه، «ویلیام هیگ» وزیر خارجه بریتانیا، «گیدو وستروله»، وزیر خارجه آلمان و «وانگ‌یی»، وزیر امور خارجه جمهوری خلق چین و البته «کاترین اشتون»، رییس گروه مذاکره‌کننده غربی، محتمل‌ترین طرف‌های مذاکره هسته‌ای ظریف در نیویورک به‌شمار می‌روند. برخی کارشناسان حوزه روابط بین‌الملل معتقدند که احتمالا این مذاکره در سطح مقدماتی انجام خواهد شد که این می‌تواند مقدمات مذاکره بعدی باشد. مذاکره مقدماتی «جاوید قربان‌اوغلی»، سفیر پیشین ایران در آفریقای‌جنوبی و کارشناس حوزه روابط بین‌الملل معتقد است: «دولت «حسن روحانی» خواست و اراده‌ای برای ارتقای سطح مذاکرات ایران و کشورهای 1+5 به سطح وزرای خارجه داشته که فوایدی بر این موضوع مترتب است. اولین مزیت این موضوع بالارفتن سطح تصمیم‌گیری در جریان مذاکرات هسته‌ای است. در حالی که با حضور کارشناسان در این مذاکرات، آنها نیازمند هماهنگی با مقامات بالاتر هستند تا نتایج مشورت با مقام بالاتر در مذاکره دور بعد به اطلاع رسانده شود.» او اضافه می‌کند: «با این روش برای انجام مذاکره زمان خریداری، همچنین همزمان به طولانی‌شدن فرآیند مذاکره نیز منجر می‌شد.» البته او به وجود فرآیند دیپلماتیک در هر کشور و وجود سلسله‌مراتب دیپلماتیک اشاره می‌کند که در جریان مذاکرات و تصمیم‌گیری، طی می‌شود. قربان‌اوغلی معتقد است، موضوع هسته‌ای ایران در موضع بین‌المللی، به‌قدری حساس و مهم است که باید در سطح مناسبی به آن پرداخته شود. به گفته او «این سطح دست‌کم باید در اندازه وزرای خارجه، یا مسوولان اجرایی دستگاه دیپلماسی باشد. اینکه در دوره قبل سطح مذاکره‌کنندگان به کارشناس و مدیر‌کل تنزل پیدا کرد، کار اشتباهی بود، در مقاطعی در دور قبل، مذاکره در سطح معاون وزیر و کارشناس انجام شد که دیدیم نتیجه و ثمری نداشت، البته علت نتیجه و ثمر نداشتن آن دور مذاکرات تنها سطح انجام مذاکره نبود.» او در همین زمینه تاکید می‌کند که انجام یک مذاکره در نیویورک می‌تواند نقش پیش‌مذاکره را داشته باشد؛ چون هر مذاکره نیازمند یک دستور کار است که شاید دستگاه دیپلماسی در حال انجام این فرآیند به‌طور پنهانی باشد. مثلا از طریق نمایندگی‌ها یا سفرا این دستور کار اولیه تهیه شود. آنچه قطعی است در حاشیه اجلاس نیویورک ظریف با اشتون مذاکره خواهد داشت که ممکن است به این نتیجه برسد که اجلاس بعدی در سطح وزرای خارجه برگزار شود. اما در این مورد نمی‌توان به قطعیت سخن گفت.» مذاکره، دستورالعمل مشخص می‌خواهد به اعتقاد این سفیر سابق، وزرای خارجه اگرچه ممکن است در این اجلاس حضور داشته باشند اما مساله این است که باید برای انجام مذاکره آمادگی داشته باشند و این کار با وجود دستورالعمل مشخص برای مذاکره انجام می‌شود.«قربان‌اوغلی» تاکید دارد که نشست وزرای خارجه 1+5 و ایران در نیویورک می‌تواند، برای اجلاس رسمی‌تر بعدی ایران و طرف غربی برنامه‌ریزی کند. او با اشاره به اولین حضور حسن روحانی در نشست سازمان‌ملل و رییس دستگاه دیپلماسی کشور، مذاکره نیویورک را فرصتی برای دولت یازدهم دانست تا نشان دهد که سیاست تعامل ایران با دنیا، جدی است. موقعیتی برای نشان‌دادن حسن‌نیت علی بیگدلی، استاد دانشگاه نیز معتقد است که انجام مذاکرات در حاشیه مجمع عمومی سازمان‌ملل، عموما انجام می‌شود اما این دست از مذاکرات یک موقعیت استثنایی برای دولت یازدهم است تا حسن‌نیت خود را برای ارتباط با کشورهای دیگر طرف مذاکره نشان دهند. او معتقد است انجام مذاکره بین ایران و وزرای خارجه کشورهای 1+5 در نیویورک شدنی است اما باید آداب مذاکره توسط دستگاه دیپلماسی برآورده شود. این دور مذاکره می‌تواند باب مذاکرات بعدی را نیز باز کند. بیگدلی در همین زمینه به موضوع بحران سوریه اشاره کرده و می‌گوید: اگر حمله نظامی به سوریه رخ دهد، این موضوع به زیان ایران و مذاکرات هسته‌ای خواهد بود. او اضافه کرد: البته دیدارهایی که در حاشیه این مجمع در نیویورک انجام می‌شود می‌تواند فتح باب مذاکره در مورد هر کدام از موضوعاتی باشد که اکنون برای دو طرف مهم است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.