برخی داروخانهها به تاریخ مصرف مکملهای خارجی دقت ندارند
انقضای مکملهای غذایی روی قفسه فراموشی
نگار کرمیان
«مینا» کارمند 25سالهای است که به قول خودش، زندگیاش به مکمل چای سبز کاملا وابسته است. او برای خرید مکمل چای سبز خارجی به داروخانهای در حوالی میدان ولیعصر مراجعه میکند. پس از گرفتن مکمل از متصدی داروخانه، به تاریخ انقضای آن دقت میکند و میبیند که یک ماه از تاریخ انقضای آن گذشته است. این موضوع را به متصدی داروخانه میگوید، او انکار میکند و میگوید غیرممکن است؛ اما وقتی تاریخ انقضای مکمل را میبیند، اظهار بیاطلاعی میکند و میگوید: «ببخشید، نمیدانستم. فقط همین را داریم.» مکملهای دارویی و غذایی جایگاه ممتازی در بسیاری از کشورهای دنیا پیدا کردهاند و گاهی اوقات از آنها بهعنوان معیاری برای ارزیابی میزان اهتمام افراد جامعه به موضوع پیشگیری نام برده میشود. مولتیویتامینهای مخصوص زنان باردار، املاح معدنی و ترکیبات مختلف برای مبتلایان به آرتروز و دردهای مفصلی، مولتیویتامینهای کودکان، امگا-3 برای بیماران قلبی و عروقی، بخشی از فرآوردههای مکمل غذایی و دارویی هستند که پزشکان توصیه میکنند. اما در یک سال اخیر، مشتریهای داروخانهها به دلایل مختلف با کمبود این فرآوردهها روبهرو بودهاند. مشکل تراکنشهای
مالی میان واردکنندگان این فرآوردهها و طرفهای خارجی، مشکلات گمرکی و ترخیص کالا، ناهماهنگی میان سازمان توسعه تجارت و وزارت بهداشت میتواند بخشی از این دستاندازها باشد. اما در میان عطش بازار در شرایط کمبود برخی مکملهای دارویی، به نظر میرسد که برخی از دستاندرکاران این فرآوردهها، از فروش مکملهای تاریخ مصرف گذشته سوءاستفاده میکنند. تاریخ انقضا یکی از مواردی است که به دلیل اثراتی که میتواند روی بدن داشته باشد، بسیار مهم است. طبق تعریف علمی، تاریخ انقضا، زمانی است که اثربخشی داروها تا آن زمان کاهش پیدا نمیکند. تاریخ انقضایی که برای هر دارو در نظر میگیرند، بسته به فرم و نوع دارو، متفاوت است. تاریخ انقضای قطرههای چشمی معمولا دو سال است. تاریخ انقضای بعضی از فرآوردههای بیولوژیک و بعضی از واکسنها، بین شش تا 9ماه و نهایتا تا یک سال است و در مورد بسیاری از فرآوردههای جامد مثل قرصها، تاریخ انقضا را تا پنجسال در نظر میگیرند. کارخانه سازنده دارو موظف است تاریخ تولید و انقضا را روی دارو ثبت کند تا مصرفکننده از وضعیت دارو و مدت باقیمانده تا انقضای آن باخبر شود. بنابراین تاریخ مصرف دارو به ما میگوید که
دارو چه زمانی تولید شده و تا چه زمانی میتوان آن را مصرف کرد. بسیاری از اقلام دارویی، با گذشت زمان و تمامشدن تاریخ مصرفشان، اثربخشی خودشان را از دست میدهند و غیرقابل مصرف میشوند، ولی مصرف درصد بسیار اندکی از داروهاست که بعد از اینکه تاریخ انقضایشان به اتمام برسد، برای سلامتی مضر است، مثلا ممکن است با انقضای تاریخ مصرف یک دارو، خاصیت استریلیزهبودن فرآوردههای استریل از بین برود یا حتی ممکن است در ترکیبات شیمیایی مواد و ساختار آنها تغییراتی ایجاد شود که موجب پدیدآمدن نگرانیهایی برای مصرفکننده میشود. «مینا» به دو داروخانه دیگر در حوالی میدان آرژانتین مراجعه میکند و دوباره میبیند که تاریخ مصرف برخی مکملها گذشته، با این تفاوت که یکی از متصدیان داروخانه، با قطعیت اعلام میکند تا چند ماه پس از انقضای مکمل یا دارو میتوان از آن استفاده کرد و «هیچگونه ضرری هم ندارد». اما «مینا» دودل است و از خرید مکمل صرفنظر میکند. درست است که بعضی از اقلام دارویی، در بعضی از اشکال دارویی آن، ممکن است حتی بعد از اتمام تاریخمصرف هم ضرر و زیانی برای بیمار نداشته باشند، اما این دلیلی نمیشود که داروخانهها اجناس
تاریخ مصرف گذشته بفروشند. دکتر «شهابالدین جنیدیجعفری»، عضو هیاتمدیره انجمن داروسازان ایران میگوید: «تاریخ مصرفی که روی دارو درج میشود، آخرین فرصتی است که میتوان از آن دارو استفاده کرد، بنابراین فروش داروی تاریخگذشته به بیمار، تخلف بزرگی است که باعث میشود از امتیاز ارزشیابی مسوولان فنی و داروخانه کاسته شود. در مراحل ابتدایی فروش داروی تاریخگذشته، به مسوولان داروخانه تذکرات اداری داده میشود و در مراحل بعدی، کار به احکام تعزیراتی میکشد.» توجه به تاریخ انقضا یکی از مسوولیتهایی است که در آییننامه داروخانهها بر عهده مسوول فنی داروخانهها گذاشته شده است و در ارزشیابی داروخانهها، بسیار به آن توجه میشود. بنابراین مسوولان فنی داروخانهها همیشه باید دقت کنند و تا آنجا که ممکن است از وجود داروی تاریخ نزدیک در داروخانه خود باخبر شوند؛ هرچند امروزه بسیاری از داروخانهها سیستم آنلاین دارند و سیستم هوشمند آنها اعلام میکند که هر دارویی از نظر تاریخ مصرف در چه وضعیتی است. البته برخی از داروخانهها نیز برای آنکه مشکل انقضای تاریخ مصرف برایشان پیش نیاید، با داروخانههای دیگر رابطه بدهبستان دارند و
داروهایی را که تاریخ انقضایشان نزدیک میشوند، بین همکاران خود تقسیم میکنند و به این ترتیب پیش از انقضای تاریخ، همه موجودی دارو فروخته میشود. مشتری دیگری که دو هفته پیشتر برای خرید قرص سیر خارجی به داروخانهای در حوالی خیابان زرتشت رفته بود نیز با همان مساله مواجه میشود؛ مکملی که به او داده میشود، تاریخگذشته است و او هم از خریدش منصرف میشود. متصدی داروخانه هم که از قضیه مطلع میشود، باقی مکملها را از قفسه جمعآوری میکند. معمولا داروهای تاریخگذشته پس از جمعآوری از داروخانهها، طی صورتجلسهای امحا میشوند، اما در این بین نباید از ضرر و زیانی که ممکن است بهدلیل دورریختن و امحای داروهای تاریخگذشته متوجه داروخانهها میشود، غافل ماند. دکتر «جنیدی» میگوید: «طبیعتا راهحل مشکل، نه عرضه داروهای تاریخمصرف گذشته بلکه توجه مستمر متصدیان داروخانهها به زمان انقضای مصرف داروهاست و داروهای کممصرفتر، باید بیشتر مورد توجه مسوولان فنی قرار گیرد.» وی در ادامه یادآوری میکند: «تلفنهای شکایات در داروخانهها نصب شده است، علاوه بر آن مشتریان میتوانند شکایتهای خود را به سامانه 1490 گزارش کنند تا پیگیری
شود؛ هرچند بهنظر میرسد با پیگیریهایی که همکاران سازمان غذا و دارو و معاونتهای غذا و دارو و بازرسان وزارت بهداشت انجام میدهند، عرضه دارو در داروخانهها وضعیت مناسبی داشته باشد و به نظر نمیرسد که در حال حاضر، مشکل عرضه داروی تاریخ مصرف گذشته، چندان رایج باشد.»طبق ضوابط وزارت بهداشت، واردات مکملهای غذایی و دارویی تحت نظارت سازمان غذا و دارو انجام میشود و فروش آنها صرفا از طریق داروخانهها صورت میگیرد، اما امروزه فروش مکملهایی در داروخانهها دیده میشود که تاریخ مصرف آنها در شرف انقضاست یا حتی از تاریخ مصرفشان گذشته است. این مکملها یا در انبار شرکتهای پخش دارو متوقف ماندهاند یا در انبار داروخانهها یا شرکتهای واردکننده این فرآوردهها؛ به امید بهرهبرداری از شرایط تورمی جامعه، منتظر افزایش قیمت آنها بودهاند. مکمل چای سبز ساخت کارخانه «شف» آمریکا سال گذشته حدود 20هزارتومان بود، اما حالا حدود 35هزار تومان فروخته میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.