|

ایران، اسد و باتلاق آمریکا

پیتر بیناری . ترجمه: فرنگیس بیات

«اوباما» مطمئنا در 48ساعت آینده دوباره و دوباره به آمریکایی‌ها اطمینان می‌دهد و تکرار می‌کند که سوریه، عراق نیست. حرف درستی است. اما یکی از درس‌هایی که باید بگیریم این است که مواظب باشید به جنگ چه کسی می‌روید. «راندولف بورن» حدود صدسال پیش در مقابل همکارش که بر ورود به جنگ جهانی او اصرار می‌کرد، حرف قابل‌تاملی زده بود: «آمریکا می‌تواند مروج دموکراسی در داخل و خارج باشد. در هر جامعه‌ای حداقل عناصر آزادیخواه و دموکراتی وجود دارد که در میان آنها آمادگی و احساسات جنگی پیدا می‌شود. مجله «نیو رپوبلیک» حمله آمریکا را با نام دفاع از حقوق‌بشر توجیه می‌کرد و اتفاقا ما آن زمان متحد «دیک چنی» شده بودیم. آن‌روزها در این مجله نوشته‌های زیادی چاپ کردیم و می‌گفتیم که پس از حمله ما نیازمند یک تعهد و حضور جدی برای مرحله«ملت‌سازی پس از جنگ» هم هستیم و در این میان به تلاش‌های «دونالد رامسفلد» اعتماد داشتیم. هیچ نیازی نیست که تاکید کنم حرف‌های «بورن» جدا درست است. این حرف‌ها باید حامیان اقدام نظامی را در سوریه همین امروز بیدار کند و به آنها نیش بزند. بر این باورم که رییس‌جمهوری آمریکا وقتی می‌گوید که از دست باز اسد در استفاده از سلاح شیمیایی آن هم بدون مجازات بیم دارد، دارد یک هنجار دیرپای بین‌المللی را زیر پا می‌گذارد. اگر کنگره به اوباما اجازه حمله بدهد (این خود نقض منشور سازمان ملل است که تنها شورای امنیت سازمان‌ملل را مجاز به صدور مجوز توسل‌به‌زور به کشور دیگر معرفی کرده است)، این اقدام ربط چندانی به دفاع از هنجار بین‌المللی نخواهد داشت. در مسیر لابی با کنگره برای دریافت مجوز حمله، اوباما تنها دو استدلال با رنگ‌وبوی سیاسی فراهم خواهد کرد. اول؛ «در مقابل دموکرات‌ها، وضعیت رییس‌جمهوری من را تضعیف نکنید» و دوم؛ «در مقابل حمله به استثنای جناح افراطی چپ دموکرات، موقعیت من برای توسل به اقدام نظامی علیه ایران را تضعیف نکنید.» این درواقع در خدمت به همان موضع‌گیری قبلی است که کاخ‌سفید دایما با عجز و لابه از طرف کمیته روابط‌عمومی اسراییل- آمریکا (آیپک) روبه‌روست تا برای یک حمله به سوریه کاری بکنند. دقیقا همین‌جاست که حرف‌های بورن معنا پیدا می‌کند. شاید اوباما با احتیاط یک حمله محدود را تنها برای ایجاد نوعی بازدارندگی در مقابل اسد مدنظر داشته باشد. اما در کنار این انگیزه اوباما که محدود به سوریه است، اوباما در همکاری با سازمانی مثل«آیپک» قرار گرفته است که اتفاقا هدفش از حمایت از چنین حمله‌ای، بیشتروبیشتر کردن تهدید حمله علیه ایران است؛ حمله‌ای که دقیقا زمینه‌ساز جنگ بی‌پایانی در خاورمیانه است که اوباما در اجتناب از به‌راه انداختن چنین جنگی صراحت‌لهجه داشته است. در اتحاد با جنگ‌طلبان علیه ایران، اوباما دقیقا مساله ایران- سوریه را اشتباهی گرفته است. مساله سوریه نیازمند صلح بر اساس گفت‌وگو برای پایان دادن به تصلب و خشونت سیاسی است که نتیجه آن یک آرایش سیاسی خواهد بود که ضامن امنیت گروه‌های مختلف درگیر است. ایران دقیقا در چنین مسیری حرکت می‌کند. ایران که مشکلاتی را با همسایگان سنی عرب خود داشته است، هرچه آمریکا و متحدانش مواضع تهدیدآمیزتری علیه اسد بگیرند، ایران به اسد بیشتر نزدیک می‌شود. اگر شانس کمی برای متقاعد کردن ایران برای دست‌برداشتن از حمایت از «اسد» وجود داشته باشد این زمانی است که حلقه‌های تصمیم‌گیری در تهران تصمیم بگیرند که بله، این کار بدون هیچ‌گونه تهدیدی برای ایران عملی خواهد بود؛ و این تنها زمانی اتفاق می‌افتد که آمریکا ایران را کمتروکمتر تهدید کند. از آنجایی که سوریه در میانه کشمکش‌های جنگ سردی ایران و آمریکا‌ گیر کرده باید یک‌بار دیگر مرور کنیم. در دهه 1980 «میخاییل گورباچف» دریافت که مسکو دیگر نمی‌تواند رژیم‌های شکست‌خورده اروپای‌شرقی را سر پا نگهدارد. اما برای کنار آمدن با این مشکل، او مجبور بود که به جبهه تندروهای داخلی شوروی پاسخگو باشد. همان کسانی که معتقد بودند شوروی نیاز به حلقه‌ای از نوچه‌هایی دارد که می‌تواند این کشور را در مقابل حملات غرب محافظت کند. به این دلیل است که اراده «رونالد ریگان» برای استقبال از گورباچف و پیگیری مذاکرات طولانی کاهش تسلیحات به‌رغم انتقادهای تند سیاستمداران محافظه‌کار آمریکایی درست به نظر می‌آمد. ریگان در جایی گفته بود: «من باید به گورباچف کمک کنم تا ببیند که شوروی باید از سوی غرب احساس ترس کمتری بکند بسیار کمتر از آنچه فکر می‌کند. آن هم از طریق نشان دادن اینکه گورباچف در کمال امنیت می‌تواند از اروپای‌شرقی کنده شود. ریگان با چنین رویکردی توانست جنگ سرد را به پایان ببرد. زمانی که جنگ سرد به پایان رسید، جنگ‌های داخلی در سراسر جهان آغاز شد. چرا که آمریکا و شوروی احساس کردند که امنیت آنها دیگر نیازی به مسلح کردن یک طرف ندارد. امروز ضرورت اخلاقی و استراتژیک باراک اوباما کشتن چند سوری برای تنبیه اسد به بهانه کاربرد سلاح‌های شیمیایی نیست. این پایان جنگ سرد در خاورمیانه است که منبع اصلی خشونت‌ها در جنگ داخلی سوریه است. همانطورکه جنگ سرد جهانی منبع اصلی راه افتادن جنگ داخلی در آنگولا و ویتنام و السالوادور بود. ممکن است که تقویت شورشیان در سوریه و تحریم ایران آن هدف را کمی جلوتر ببرد، اما اگر این راهکارها در کنار یک فشار دیپلماتیک قرار بگیرد و برای ایرانی‌ها رابطه جدید و کاملا بی‌سابقه‌ای را با آمریکایی‌ها باز کند و امنیتی را برای ایرانی‌ها فراهم کند، ایرانی‌ها نیازی به چسبیدن به اسد ندارند. باراک اوباما با حمله به سوریه این وضعیت را دشوارتر می‌کند. حمله به سوریه شانس هرگونه ذوب یخ روابط با ایران را از بین می‌برد و کار را دشوارتر خواهد کرد. مشکل اوباما این است که متحدان او در حمله به سوریه نمی‌خواهند از به‌راه افتادن یک جنگ دیگر با ایران اجتناب کنند و حداقل اینکه به‌دنبال امتیازهای جدی از آمریکا هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.