|

غرب و فرصت انتخاب روحانی

خاویر سولانا . فرنگیس بیات

ظاهرا خاورمیانه در دور بی‌پایانی از بی‌ثباتی گرفتار شده است. احتمال مداخله نظامی در سوریه با وخیم‌ترشدن اوضاع در مصر بعد از کودتای ارتش، منطقه خاورمیانه را به لبه پرتگاه رسانده است. به‌علاوه با وجود تغییراتی که در ایران بعد از انتخاب رییس‌جمهوری جدید انتظارش را داشتیم، مذاکرات بین‌المللی بر سر پرونده هسته‌ای با این کشور هنوز تحرکی به خود ندیده است. تناقض‌ها روی هم سوار می‌شوند: به موازات اینکه متحدان سنتی ایالات متحده (عربستان‌سعودی، اسراییل، ترکیه، مصر و کشورهای حاشیه خلیج‌فارس) مواضع مخالف و حتی گاه متناقضی درقبال بحران‌های اصلی منطقه گرفته‌اند. در تمام نقاط بحرانی امروز منافع همسایگی یا همجواری موضوع را چند برابر پیچیده‌تر کرده است. عربستان سعودی ترس‌های جدی از پیامدهای داخلی به قدرت رسیدن اخوان‌المسلمین در مصر دارد و از این‌رو تمایل ندارد ببیند که جنبشی اسلامی و مشروعیتی دموکراتیک بگیرند. از این رو مواضع به‌شدت سختگیرانه‌ای نسبت به اخوان دارد. این در حالی است که اسلام مورد دفاع اخوان‌المسلمین به مراتب از اسلام سعودی میانه‌رو‌تر است. اسراییل به سهم خودش در دو جبهه فشار می‌آورد. اول، از کودتای نظامیان در مصر و شناسایی بین‌المللی رژیم نظامی حمایت کرد، از این طریق امیدوار است که بتواند ثبات مرزهای سینا را حفظ کند. دوم اینکه اسراییل درحال پیشبرد مذاکرات صلح با فلسطینیان است، که البته به وقایع مصر و سایر نقاط منطقه مثل ایران بستگی خواهد داشت. «جان کری» وزیر خارجه آمریکا تلاش‌های بسیاری را برای احیای مذاکرات صلح انجام داده است و از این رهگذر اسراییل هم می‌تواند منافع خود را دنبال کند. جنگ داخلی در سوریه که باعث شعله‌ورترشدن اختلاف‌های شیعه - سنی در کل منطقه شده است و رقابت‌های میان ایران و عربستان سعودی را معنا می‌بخشد. درحالی که عربستان با اسلامگرایانی که در مصر با تکیه بر سازوکار دموکراتیک انتخاب شده‌اند مخالفت می‌کند، شورشیان بنیادگرا در سوریه را حمایت می‌کند. کودتای مصر اثبات کرد که جز اشتباه چیز دیگری نبود. نظامیان ظاهرا کل شیوه‌های مدیریتی و سیاسی و حتی نهادهای امنیتی ترس‌خورده دوره مبارک را معلق کردند. مبارک هم که دیگر از زندان آزاد شده است. سرکوب اخوان بیشتر موضوع رقابت بر سر قدرت بود تا کشمکشی مذهبی. اخوان‌المسلمین تنها سازمان منسجم جدی بود که قدرت نظامیان را به چالش کشیده و از این رو جدی‌ترین تهدید علیه نظامیان بود. در راس همه این مشکلات این پرونده هسته‌ای ایران است که همچنان حل نشده باقی مانده است. البته با توجه به وسعت ناآرامی‌ها آشوب‌های فراگیر در خاورمیانه اصلا جای تعجب نیست که هنوز تکلیف پرونده تعیین نشده باشد. اما در مقابل با به قدرت رسیدن «حسن روحانی» به‌عنوان رییس‌جمهوری جدید ایران، اگر بخواهیم صریح بگوییم، غرب هم به اندازه کافی اراده‌ای برای بهره‌برداری از گشایش‌های جدید اتفاق افتاده در ایران نشان نداد. این اشتباه بزرگی است چرا که پیشرفت در مذاکرات با ایران می‌تواند فضای سازنده‌ای برای حل دیگر مشکلات منطقه فراهم بیاورد. به‌علاوه هدایت پرونده هسته‌ای در ایران در دست دولت روحانی است و فرصت مانور او بیشتر. وزیر خارجه «محمدجواد ظریف» چهره شناخته شده‌ای است و مورد احترام اکثر رهبران سیاسی دنیا. پیش از این نیز مسوولیت‌های سنگینی برای پیشبرد مذاکرات برعهده او گذاشته شده بود. در حالی که احتیاط همواره لازم است اما باید اهمیت انتخاب روحانی توسط مردم ایران را مورد توجه قراردهیم. اگر پنجره فرصتی باز شده است غرب باید هر کار ممکنی را برای استفاده از این فرصت انجام دهد. باید یادآوری کنم که پیروزی شگفت‌انگیز روحانی در انتخاباتی که مردم 75‌درصد در آن مشارکت دارند، اتفاقی است که به‌رغم انتظار برای یک انتخابات بی‌رونق اتفاق افتاد. روحانی توانست با ارایه یک برنامه روشن اقتصادی و قول برقراری رابطه با جامعه بین‌المللی و پیشرفت در مذاکرات هسته‌ای به پیروزی برسد. او به محض رسیدن به مقر ریاست‌جمهوری پاسخگوی مطالبات مردم ایران بوده است. هیات دولت او به لحاظ مواضع افراد و اصلاحات اقتصادی و روابط بین‌المللی نشان داد که او قادر است همه اینها را در کنار هم جمع بیاورد. بنابراین دوقدم مهم برداشته شده است: یک قدم توسط مردم ایران، که نشان دادند چالش‌های پیش روی خود را خوب می‌شناسند و قدم دوم توسط رییس‌جمهورشان، سیاستمداری که بهترین‌ها را برای پیگیری برنامه‌های جدا دشوار سیاسی و اقتصادی کنار هم گردآورده است. ضرب‌المثلی در بین ایرانیان وجود دارد که می‌تواند در مقابل جامعه بین‌المللی به‌کار رود؛ این مثل می‌گوید «تنها کسی که خواب است را می‌توانی از خواب بیدار کنی، نه کسی که خودش را به خواب زده». اقدام مخاطبان بین‌المللی روحانی بر این اساس باید توجه داشته باشند که انتخاب روحانی«گزینش» معناداری از سوی مردم ایران بوده است و نباید با غفلت با آن برخورد کنند. در خاورمیانه مملو از آشوب و بی‌ثباتی یک ایران قابل پیش‌بینی‌تر که در هیات یک دولت مهم منطقه‌ای عمل می‌کند و اساسا جنبش شیعی بی‌ثبات‌کننده یا بی‌توجه به قوانین بین‌المللی نیست، به نفع همه است. هیچ راهی برای بیرون رفتن از عذاب کنونی خاورمیانه بدون مشارکت، تعهد و اراده همه طرف‌های درگیر وجود ندارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.