|

کودکان بیش‌فعال در معرض آسیب

ناصر قاسمزاد . روانشناس و استاد دانشگاه

در خبرها داشتیم دختر 14ساله‌ای به دلیل پرخاشگری و بیش‌فعالی توسط پدرش به قتل رسید. کودکان و نوجوانان بیش‌فعال انرژی زیادی را از والدین می‌گیرند و در بسیاری از مواقع رفتارهای غیرقابل کنترل دارند که مانع از آرامش و آسایش افراد خانواده می‌شود. اولین موضوعی که در درمان بیش‌فعالی مطرح است درمان روانپزشکی است یعنی باید حتما فرد مورد معاینه روانپزشکی قرار بگیرد و بعد از آزمایش‌های مغزی داروهای لازم با توجه به نوع و کیفیت و میزان بیش‌فعالی کودک برای او تجویز شود. بعضی از والدین دارای سعه‌صدر، ظرفیت و مقاومت بالاتری هستند و می‌توانند با این بچه‌ها مدارا کنند. روش تربیتی برخی والدین هم برخورد و مهار فیزیکی است. در چنین شرایطی کودک هم تنبیه را تحمل می‌کند و این شیوه ادامه می‌یابد. ولی حساسیت و میزان آسیب‌پذیری برخی والدین بالاست و آستانه تحمل کمتری دارند. آنها به مرور در روابطی که با این کودک دارند به خستگی روانی مبتلا می‌شوند، از نظر ذهنی و فکری خودشان را شکست‌خورده و ناکام در فرزندپروری می‌‌بینند و گاهی این حس شکست و یأس باعث افسردگی، کاهش بازدهی و خدشه در ارتباطات شغلی و اجتماعی پدر یا مادر می‌شود و وقتی چنین شرایط روحی‌ای بر فرد مستولی شود امکان آسیب زدن به خود به‌وجود می‌آید. همچنین در برخی مواقع که سوابق رشدی خود پدر یا مادر با وقفه‌هایی روبه‌رو بوده و زمینه‌های شکل‌گیری وجدانیات اخلاقی به نحو صحیح در او رشد نیافته باشد امکان وارد کردن آسیب به دیگری و بزه هم وجود دارد. یعنی وقتی ما می‌بینیم پدر یا مادری مرتکب چنین جنایتی می‌شود به‌معنی آن است که آستانه تحمل پایین آمده و در دوره رشد آن پدر یا مادر هم وقفه‌هایی وجود داشته است. بنابراین صلاح این است که والدین قبل و بعد از ازدواج مشاوره‌های مربوطه را در مورد فرزندپروری و عهده‌دار شدن مسوولیت پدر یا مادری دریافت کنند و آموزش‌های لازم را ببینند و خطرات و بیماری‌هایی که ممکن است بچه‌ها را تهدید کند، مانند بیش‌فعالی یا بقیه اختلالات دوران کودکی را بشناسند و بتوانند در اولین فرصت نسبت به درمان اقدام کنند. مثلا در همین مورد دختر 14ساله او باید درخصوص بیش‌فعالی به درمان می‌رسید یعنی اگر این موضوع به‌موقع تشخیص داده شود، سن 14سالگی، سن کنترل و‌ رو به سلامت‌شدن بیماری است اما روند تربیتی بیمارگونه والدین، باج‌دهی زیاد، کنار آمدن بی‌محابا و هزینه‌دادن‌های زیاد در نهایت باعث آسیب به خود والدین و فرزند شده است. همان‌طور که تاکید شد اقدامات روانپزشکی در خط‌مقدم درمان است و در کنار آن مشاوره‌های روانی از سنین پایین توصیه می‌شود. در این صورت وقتی فرزند به نوجوانی رسید این بیماری دیگر کنترل شده است. درمان درخصوص کودکان پنج تا 10ساله شروع می‌شود و بیماری در سن 13 و 14سالگی سیر نزولی پیدا می‌کند ولی متاسفانه گاه چون درمان بهنگام و درست انجام نشده است طبیعتا می‌تواند باعث چنین اتفاقاتی شود. البته این پرونده با توجه به سکونت این خانواده در آلمان و سپس بازگشت به ایران یک مورد استثنایی است. تغییر فرهنگ، آداب و رسوم و نحوه تربیتی از یک کشور به کشور دیگر هم باعث می‌شود هم والدین آسیب ببینند و هم درمان کودک درست انجام نگیرد. از طرفی این والدین برای درمان فرزند خود در سنین پایین‌تر اقدام کرده‌ ولی نتیجه نگرفته‌اند. می‌توان گفت حساسیت زیاد والدین احتمالا باعث این ماجرا شده است البته این موضوع به بررسی احتیاج دارد چون در برخی موارد درمان‌ها‌، درمان‌های نادرستی است که با شکست روبه‌رو می‌شود یا درمانگر، فرد قابلی نیست و شرایط درمانی درست لحاظ نمی‌شود و گاهی هم ممکن است در این پروسه والدین وظایفشان را درست انجام ندهند. علاوه بر این موارد در یک دهه اخیر در ایران با افزایش آمار اختلالات دوران کودکی روبه‌رو بوده‌ایم که ناشی از اضطرابات رایج در سطح جامعه در نزد والدین و در بین خانواده‌ها به‌واسطه مسایل اجتماعی و اقتصادی است. بنابراین توصیه ‌می‌شود زوجین قبل از اقدام به مسوولیت‌پذیری در رابطه با فرزندان خود ابتدا اطلاعات کامل در حوزه‌های روانشناسی رشد و روانشناسی تربیتی را دریافت و حتما ابتدا مسایل و مشکلات شخصی خودشان را شناسایی و نسبت به درمان آن اقدام کنند. پیشگیری همیشه بر درمان مقدم و هزینه آن هم بسیار کمتر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.