|

توقف جایز نیست، شتاب کنید

جواد ماه‌زاده

درحالی که دو معاونت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی معرفی شده و اهالی سینما، موسیقی، هنرهای تجسمی و تئاتر با امید بیشتری به آینده می‌نگرند، معاونت فرهنگی ارشاد که مشخص‌کننده سیاست‌ها و چشم‌انداز آتی بخش کتاب است، کماکان در بلاتکلیفی به‌سر می‌برد و این حوزه را همچون چند ماه گذشته، در رکود و چشم انتظار تغییر نگه داشته است. مساله چاپ و نشر کتاب - و چگونگی نشر کتاب - در سال‌های گذشته به حدی گریبانگیر نویسندگان، مترجمان و ناشران بوده که می‌توان انتظار چند ماه اخیر آنها را برای بروز تغییرات کلی در سیاست‌های ارشاد، به یک خواسته جمعی و جامع تشبیه کرد؛ خواسته‌ای که جنبه حداکثری ندارد و به احترام به حوزه خلاقه و به رسمیت شناختن نویسندگان و «امر نوشتن» بسنده کرده است. به‌طور حتم اغلب فعالان حوزه کتاب، منتظر تصمیم وزیر ارشاد برای جابه‌جایی معاون فرهنگی و تغییر رویه کلی در اداره امور کتاب هستند؛ انتظاری توام با سکوت که از نبود حوزه عمل و ترس از ابراز عقیده نشات می‌گیرد. ناشران که در سال‌های اخیر دچار لطماتی فراوان شده و ناگزیر تن به تعدیل نیرو، پایین‌آوردن شمارگان کتاب و تاخیر در انتشار کتاب‌هایشان داده‌اند، پس از شنیدن نقطه نظرهای دکتر روحانی در مناظره‌های انتخاباتی و قاطعیت ایشان در رد سانسور و دفاع از آزادی بیان، نسیمی از امید را احساس کردند و حالا که علی جنتی به جای محمد حسینی به ساختمان وزارت ارشاد آمده، این انتظار را دارند که اگر نه به‌طور کلی، دست‌کم تا اندازه زیادی به شعارهای مقام ریاست‌جمهوری جامه عمل پوشیده شود و شأن و احترام اهالی کتاب و به رسمیت شناختن دیدگاه‌های متنوع در حوزه‌های خلاقه (از جمله شعر و ادبیات داستانی) بازگردانده شود. در دوره‌ای که محمد اللهیاری به‌عنوان مدیرکل امور کتاب فعالیت کرده است - چه در زمان معاونت آقای دری و چه در زمان معاونت اسماعیلی - اوضاع کتاب نه‌تنها بهبود نیافته، بلکه روزبه‌روز به تنگناها و چالش‌های بیشتری دچار شده است. البته در این میان، مثل هر دوره دیگر، کسانی بوده‌اند که با استفاده از روابط شخصی توانسته‌اند گره‌هایی از مشکلات خود باز کنند و بنابراین امروز نیز خواهان حفظ وضع موجود باشند، اما این مساله به هیچ‌وجه از کلیت مشکلاتی که در سال‌های گذشته بر حوزه فرهنگ و به‌ویژه کتاب رفته است، نخواهد کاست و نهایت تاثیری که خواهد گذاشت، شامل همان ناشران و افرادی خواهد شد که مهر تایید بر عملکرد مدیریت کتاب می‌زنند و احیانا خواستار تداوم روند سابقند. مروری بر کتاب‌های روی هم انباشته شده در اتاق‌های وزارت ارشاد، نحوه برخورد با مولفان، معطل گذاشتن کتاب‌ها و بدتر از همه، افزودن بر دامنه تنگ‌نظری‌ها، استفاده از افراد کم‌‌دانش و کم‌اعتقاد به کتاب در حوزه ممیزی که کمترین اثر آن، محروم ماندن جامعه از آثار نویسندگان و مترجمان بوده، افزایش برخوردهای شخصی و سلیقه‌ای، از جمله مواردی هستند که بازگو کردن یک یک آنها نه در این مجال می‌گنجد و نه اساسا هدف این نوشتار است. در سال‌های گذشته همان‌گونه که اقدامات غیرکارشناسی بسیاری از مدیران در رده‌های اقتصادی و سیاسی، آسیب‌های کلانی به مملکت وارد آورده و دولت یازدهم را با کوهی از مشکلات و درهم ریختگی و بی‌قانونی روبه‌رو کرده، در وزارت ارشاد و حوزه کتاب نیز وضع به همین منوال بوده است. چنانچه آمار دقیقی از افت شمارگان کتاب، تعداد عناوین منتشر شده، صفحات حذف شده از کتاب‌ها، نویسندگان خانه‌نشین شده یا مهاجرت کرده، نیروهای تعدیل‌شده از انتشارات و چاپخانه‌ها، ناامیدی و گوشه‌نشینی سرمایه‌های فکری و استعدادهای ادبی گمنامی که در گوشه‌وکنار کشور زندگی می‌کنند و...، در اختیار وزیر ارشاد قرار گیرد، قطعا به این نتیجه خواهد رسید که در انجام تغییر در این حوزه دفع‌الوقت بیش از این جایز نیست. تداوم وضع موجود، یعنی سکون و رکود بیشتر در این حوزه و این امر نه‌تنها گره‌ای از گرفتاری‌ها نخواهد گشود، بلکه اشتباهی بر اشتباهات سابق خواهد افزود و آنها را که چشم انتظار تحقق شعارهای رییس‌جمهور در دفاع از آزادی بیان و تکریم هنرمندان و اهالی فرهنگ هستند، نگران و مایوس خواهد کرد. اداره کل کتاب وزارت ارشاد از اردیبهشت ماه امسال تاکنون به دلیل نزدیک‌شدن به انتخابات ریاست‌جمهوری با رکود و بلاتکلیفی عجیبی همراه بوده و ناشران و نویسندگان نیز در ارایه آثارشان دچار تردید و امیدوار به تغییر بوده‌اند. حال که تکلیف معاونت‌های ارشاد یک‌به‌یک مشخص می‌شود، این امید می‌رود که معاونت فرهنگی نیز به فردی لایق و دلسوز فرهنگ سپرده شود که بتواند - نه در قالب روابط شخصی و به‌صورت برادرانه یا کدخدامنشانه - بلکه به‌صورت ساختاری و قانونی، به حمایت از تولیدات فرهنگی بپردازد و بدبینی و بی‌احترامی به نویسندگان را پایان دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.