|

نه، ایران به «اسد» نیازی ندارد

سون انگل راسموسن . فرنگیس بیات

به‌عنوان کسی که مخالف حمله به سوریه است، تقلا می‌کنم تا راه‌حل جایگزین صلح‌آمیزی پیدا کنم. این مسیر دیپلماتیک شاید در ابتدا تیره‌وتار به نظر برسد. شاید حتی به ندرت در مورد آن حرف بزنیم ولی بررسی این مسیر امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد: این مسیر راهی جز گفت‌وگو با ایران نیست. برخلاف دید مرسوم، حمایت ایران از اسد نه غیرمشروط است و نه دایمی. برخلاف حمایت‌های تهران از دمشق، جنگ در سوریه باعث تقویت ایران نشده است و ایران هم تمایل چندانی برای درگیرشدن بیشتر در سوریه ندارد. به هر حال، جنگ سوریه باعث شکل‌گرفتن یک تصویر منطقه‌ای از بحران شده است. بعد از 1979 و انقلاب اسلامی، ایران فانوس دریایی مردم ستمدیده جهان اسلام شد و درعین حال عیار سنجش میزان سرکوب و آزار آمریکا در منطقه شناخته می‌شد. شاید حمایت درازمدت از اسد باعث تضعیف موقعیت ایران درخیابان‌های عربی شده باشد و همین موضوع باعث شد تا ایران«بهار عربی» را در ادامه حرکت انقلابی مردم ایران تعبیر کند. درعین حال حمایت از دمشق برای تهران هم پرهزینه است؛ تهران خود با فشار تحریم‌ها و مشکلات متعدد دست‌وپنجه نرم می‌کند. دولت ایران کاربرد تسلیحات شیمیایی را محکوم کرده بدون اینکه از طرفی که اقدام به کاربرد آن کرده است، نامی ببرد. این موضع‌گیری در جمهوری اسلامی بی‌سابقه بوده است. کاربرد گازهای اعصاب توسط «صدام حسین» در جنگ هشت‌ساله عراق علیه ایران در دهه 1980 هنوز یک زخم تاریخی التیام‌نیافته است. بسیاری از مقامات ایرانی خود قربانی این گازها هستند. در واقع دلایل بی‌شماری وجود دارد که ایران حمایت بی‌قید و شرط خود را از مهم‌ترین متحد منطقه‌ای خود در صورت اثبات کاربرد تسلیحات شیمیایی برخواهد داشت. اما این روابط درحال عوض‌شدن است. سقوط صدام حسین، راه را برای روابط دوستانه‌تر میان ایران و عراق بازتر کرده است و از این رو اهمیت سوریه برای ایران در مقایسه با عراق کمتر از سابق شده است. بنابراین اگر ایران خود را از بحران کنار بکشد درواقع سر مار را کنده است و بدن آن را نجات داده است. اسد آنقدر مهم نیست که ایران بخواهد ساختار سیاسی فعلی سوریه را به قیمت نادیده‌گرفتن منافع ایران به هر قیمتی حفظ کند. آگاهیم که راه‌حل مبتنی بر مذاکره و گفت‌وگو تنها راه‌حلی است که ایران از مدت‌ها پیش در قالب اصلاحات سیاسی در سوریه خواستار آن بوده است. بنابر اظهاراتی که در هفته‌های گذشته دیده شده، واشنگتن و تهران بیش از آنچه سایرین فکر می‌کنند به هم نزدیک شده‌اند. ایران به سهم خودش از بررسی‌های هیات سازمان ملل در مورد حمله شیمیایی حمایت و پشتیبانی کامل کرده است. «حسن روحانی» رییس‌جمهوری ایران در پیام توییتری خودش نوشته بود: «ایران شدیدا کاربرد تسلیحات شیمیایی در سوریه را محکوم می‌کند چراکه ایران خود قربانی سلاح‌های شیمیایی است». رهبر عالی نظام نیز حمله احتمالی آمریکا به سوریه را«فاجعه‌ای برای منطقه» خوانده بود که به شکست آمریکا و متحدانش منجر خواهد شد. چنین موضع‌گیری‌ای، خود نوعی مدیریت کلامی است که الزاما هم به تشدید تنش‌ها نخواهد کشید. رهبران ایالات متحده آمریکا نیز کوشش‌هایی را در مقابل رهبران جهان برای اطمینان‌بخشیدن به اینکه دیپلماسی هنوز شانس کار دارد، انجام داده‌اند. یکی از این تلاش‌ها در این فرمول مطرح می‌شود که«حمله به سوریه به معنای براندازی نظام سیاسی» نیست. «اوباما» تاکید کرده است که ما آماده همکاری با همه طرف‌ها، روس‌ها و سایرین برای حل بحران سوریه است. کلید طلایی این جمله همین قید«سایرین» است. در عین حال، معاون سیاسی دبیرکل سازمان ملل در امور سیاسی«جفری فلتمن» در دیدار با«محمدجواد ظریف» تاکید کرده بود که ایران می‌تواند نقش سازنده‌ای در مذاکرات صلح در سوریه داشته باشد. ایران هم ظاهرا تلاش‌هایی برای انجام آنچه می‌گوید انجام داده است: سال‌پیش (زمستان گذشته) نشست‌های گفت‌وگوی ملی سوریه در تهران برگزار شد و دیداری میان وزیر خارجه وقت و رهبر اپوزیسیون سوریه «معاز الخطیب» در مونیخ اتفاق افتاد. دعوت «بان کی مون» از ایران نیز می‌تواند گام مثبت اولیه باشد. با حضوریافتن ایران در متن مذاکرات، غرب به پیروزی روحانی پاسخ مثبتی می‌دهد و او را در گفتمان اعتدالش همراهی می‌کند. برعکس در صورت تشدید مناقشه، احتمالا تندرو‌ها دست بالا را خواهند گرفت و روحانی فضای مانور دیپلماتیک محدودی خواهد داشت. شاید دولت اوباما به‌طور مشخص شرکت دشمن دیرپای خود را در جریان مذاکرات، مشروع بداند و آن را به رسمیت بشناسد. با توجه به وخامت درگیری‌های مرگبار در سوریه چنین جهت‌گیری ارزش تلاش دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.