|

محدودیت‌های دیپلماسی توییتری

فرنگیس بیات

رسانه‌های اجتماعی بیش از آنکه وقت گروه‌های مختلفی از میان ما را برای «پست»گذاشتن، «لایک»‌زدن و «فالو»کردن این یا آن بگیرد، این روزها نشان می‌دهد که حتی می‌تواند کارکردهای مهم‌تری با بازتاب‌های جهانی هم پیدا کند. اهمیت «توییتر» و «فیس‌بوک» و نقش آنها در شکل‌دادن سازماندهی‌های سیاسی و اجتماعی، موضوع بحث‌ها و گفت‌وگو‌های مختلف رسانه‌ای و دانشگاهی بوده است. بعد از انقلاب فوریه مصر و به‌ویژه اتفاق‌های «پارک گزی» در استانبول توجه به توییتر و نقش آن هر روز شکل جدی‌تری به خود می‌گرفت. اما نقش این رسانه‌ها در فضاهای غیررسمی بسیار قابل‌تامل بوده است. اما وقتی این فرصت و فضا در میانه منابع رسمی سیاست و غیررسمی شکل می‌گیرد، اهمیت دوچندانی می‌گیرد. اگر توییتر در روزهای اعتراض‌های پارک «گزی» استانبول به‌عنوان منبع بسیج‌کننده معترضان شناخته می‌شد، درکشوری مثل ایران که رسانه‌های اجتماعی مثل «فیس‌بوک» و «توییتر» به رسمیت شناخته نمی‌شود یا به نحوی از انحا عده‌ای با بدبینی آنها را چیزی شبیه «علمک» شیطان می‌بینند، کارکردهای مرسوم جهانی‌اش نیز دچار اختلال می‌شود؛ اما همین رسانه‌های اجتماعی می‌توانند گاه کارکردهای جایگزینی پیدا کنند که بردی بیشتر از کارکردهای مرسومش دارد. حکایت توییت‌های «حسن روحانی» برای تبریک سال نو یهودی یه یهودیان و به‌ویژه یهودیان ایران و آرزوی سالی مبارک برای آنها و توییت‌های «محمدجواد ظریف» برای تبریک سال نو یهودی از این دست است. توییتر ظریف طرح سیاست کلی ایران نسبت به یهودیان و تمایزگذاری آن با مواضع ایران نسبت به اسراییل است. این توییت از آنجایی بسیار مهم ارزیابی می‌شود و به قول «رابین رایت» روزنامه‌نگار آمریکایی مهم‌ترین «حرکت دیپلماسی عمومی در طی 34سال گذشته» ارزیابی می‌شود که فضای رسانه‌های اجتماعی فضای سرکشی‌ها و پرسه‌زدن‌های غیررسمی به امور شخصی، اجتماعی و سیاسی است و در این فضا بالاترین مسوول دیپلماسی ایران که سیاست‌های هشت سال اخیرش همواره با اظهارات نفی هولوکاستی چاشنی شده است به پیروان آزرده‌خاطر از این واقعه سال نو یهودی را با حفظ مواضع رسمی کشورش تبریک می‌گوید. رسانه‌های اجتماعی بیش از آنکه بار رسمی اثرگذاری داشته باشند، ارزش مبادله‌ای و تعاملی‌شان بر هر عنصر دیگری غلبه دارد. اتفاقا در همین فضای دوگانه رسمی/ غیررسمی است که اظهارنظر شخصی وزیر خارجه ایران با حفظ چارچوب سیاست رسمی می‌تواند شکل موفقی از سیاست عمومی را نشان دهد. اما از آنجایی که این فضای اجتماعی مجازی به رسمیت شناخته نمی‌شود، اظهارات توییتری یا فیس‌بوکی معمولا با قید «منتسب» ارزیابی می‌شوند و دایما در رفت و برگشت‌های رسانه‌ای تایید، تکذیب و مجددا تایید می‌شوند. بجاست که با توجه به اثر‌گذاری و برد بسیار بالایی که چنین رسانه‌هایی دارند، مسوولان و سیاست‌گذاران رسانه‌ای و فرهنگی به‌جای حذف چنین رسانه‌ها یا زیگزاگی‌کردن دسترسی به آنها، این رسانه‌ها را در کنار دیگر رسانه‌های عصر «انهدام مکان در زمان» عمومی‌تر کنند و دسترسی به آن را مختل نکنند و خوب و خیربودن کاربرد آنها را تنها محدود به چارچوب‌های مضیق تعریف‌شده خود نکنند. در چنین فضایی است که چندین ساعت بعد از انتشار این توییت‌ها رسانه‌ها همچنان درگیر تکذیب یا تایید صحت آنها هستند. این از محدودیت‌های دیپلماسی توییتری است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.