|

انتقال سودمند

صادق زیباکلام . استاد دانشگاه تهران

تصمیم دولت جدید در انتقال پرونده مذاکرات هسته‌ای با 1+5 از شورایعالی امنیت ملی به وزارت خارجه یقینا گامی مهم و سرنوشت‌ساز برای نتیجه‌نگرفتن‌های سال‌های گذشته در مذاکرات است. در این یادداشت بنا ندارم به اسباب و علل به‌وجودآمدن این شرایط بپردازم. حاصل این مسایل برای کشور، هزینه‌زا بوده است. امروزه دیگر هیچ‌کس نمی‌تواند منکر آثار تحریم‌ها بر بنیان و شالوده اقتصادمان ظرف یک دهه گذشته بالاخص ظرف دو سال آخر دولت دهم شود. حتی آنان که به‌درستی، سوءمدیریت‌ها را هم عامل مهمی در ناکامی‌های اقتصادی دو، سه سال اخیر می‌دانند در عین حال منکر تاثیرات منفی تحریم‌ها در خلوت و جلوت نبوده‌اند. اما تحریم‌ها، تنها نتیجه پیش‌نرفتن مذاکرات هسته‌ای نبوده است. این مساله از سوی دیگر، آثار منفی به مجموعه دیپلماسی ایران در عرصه بین‌المللی وارد کرده است. آیا کسی می‌تواند منکر تاثیرات پرونده هسته‌ای بر روابط ایران با غرب و بسیاری از کشورهای دیگر شود؟ واقعیت آن است که منافع ملی‌مان ایجاب می‌کند هرچه زودتر، نظام را از محدودیت‌های این پرونده - که متجاوز از یک دهه کشور را در خود فرو برده - بیرون بیاوریم. البته انتقال پرونده هسته‌ای از شورایعالی امنیت ملی به وزارت خارجه، لزوما به‌معنای آن نیست که این معضل، یک‌شبه حل‌وفصل خواهد شد اما بدون تردید، این اقدام به‌عنوان برداشتن یک گام اصولی و مثبت، به‌مثابه طلیعه رویکردی متفاوت از گذشته از جانب دولت جدید ایران از سوی غربی‌ها تلقی خواهد شد. نخستین تفاوت در نگاه دو نهاد شورایعالی امنیت ملی و وزارت خارجه است. شورایعالی امنیت ملی همان‌گونه که از نام آن برمی‌آید اساسا نگاه و رویکردی «امنیتی» دارد در حالی‌که نگاه وزارت خارجه فی‌نفسه نگاهی «دیپلماتیک» است. نگاه امنیتی در همه‌جای دنیا برگرفته از غلبه ظن و گمان و اعتماد نکردن است. نگاه امنیتی علی‌القاعده پیش‌فرضش شک و تردید داشتن و اطمینان نداشتن است مگر آنکه عکس آن ثابت شود. در حالی‌که نگاه دیپلماسی اساس و رویکردش روی مذاکره، تفاهم و مصالحه است. ترکیب اعضا و مسوولان وزارت خارجه در همه کشورها و نظام‌ها کمابیش مثل یکدیگر است. همه‌جا دیپلمات‌ها به‌دنبال صلح، مذاکره، چانه‌زنی و نهایتا رسیدن به توافق و مصالحه ‌هستند و جالب است این تفکر را به‌وضوح، در طرف مقابل در مذاکرات هسته‌ای شاهد هستیم. خانم کاترین اشتون، مذاکره‌کننده اصلی طرف 1+5 در حقیقت «وزیر خارجه اتحادیه اروپا» و مسوول و سخنگوی دیپلماسی 28 کشور است. پیش از وی نیز آقای خاویر سولانا ایضا یک دیپلمات باسابقه بود. به بیان دیگر نگاه غربی‌ها هم به مساله مذاکرات هسته‌ای با ایران، نگاه به دیپلماسی بوده و نه نگاه نظامی - امنیتی. در هیچ مقطعی ظرف دو دهه گذشته که مساله هسته‌ای با ایران به وجود آمده، از جانب غرب، یک نظامی ارشد یا یک مقام سابق امنیتی یا یک ژنرال بازنشسته عضو ناتو مسوولیت مذاکرات را برعهده نداشته است و این مهم همواره بر دوش دیپلمات‌ها بوده است. صرفنظر از کنارگذارده‌شدن نگاه امنیتی و جایگزین‌شدن نگاه دیپلماسی، تحول مهم دیگری که در روند مذاکرات هسته‌ای از حالا به‌بعد به‌وجود خواهد آمد آن است که نخبگان فکری و سیاسی، روزنامه‌نگاران، نمایندگان مجلس و رسانه‌های داخلی علی‌القاعده می‌توانند درخصوص کل برنامه هسته‌ای اظهارنظر کرده و عملکرد دستگاه دیپلماسی را مورد نقد و بررسی قرار دهند. در حالی‌که در گذشته و به دلیل آنکه متولی مذاکرات، رییس شورایعالی امنیت ملی بود، کل داستان رنگ‌وبو و شایبه دیگری می‌یافت و بنا بر این نبود که انتقادی درخصوص موضوع مهم هسته‌ای صورت گیرد. حاصل این رویه خلاف منافع ملی را در جریان مناظره‌های انتخابات ریاست‌جمهوری که فضا باز شد شاهد بودیم که برخلاف تصورمان، تیم مذاکره‌کننده ایران با 1+5، خیلی هم به نتیجه شایسته نرسیده بودند و تغییری در وضعیت مذاکرات، در تمامی این شش‌سال صورت نگرفته بود. چرا پیرامون یکی از مهم‌ترین و اساسی‌ترین مسایل کشور، فضا برای بحث منطقی و علمی فراهم نشده بود؟ چرا واقعیات مذاکرات، باید در جریان مناظره‌های انتخاباتی مورد بحث قرار می‌گرفت؟ این هم نکته مثبت دیگر انتقال پرونده مذاکرات با 1+5 از شورا به وزارت خارجه است. همچنین نفس اینکه مسوولیت برنامه هسته‌ای‌مان به‌عهده دستگاه دیپلماسی‌مان است، یقینا با ادعای غیرنظامی‌بودن برنامه هسته‌ای‌مان مطابقت بیشتری پیدا می‌کند و بالاخره باید به توان تیم مذاکره‌کننده به زعامت آقای دکتر محمدجواد ظریف اشاره داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.