|

4گوی طلایی گمشده در تهران

محمدرضا رستمی .مشاور ارتباطات کاربردی و رسانه

تغییر شهردار تهران بدون تردید از زوایای مختلف قابل‌بررسی است. اگر شهر تهران را یک موجود زنده یکپارچه در نظر بگیریم که هر تغییری در اعضای آن تاثیری کم‌وبیش بر سایر بخش‌ها می‌گذارد، در این صورت نقش مغز شهر را که همان بخش اجتماعی و فرهنگی است را نمی‌توان ناچیز قلمداد کرد. مغز تهران در سال‌هایی که گذشت در بهترین حالت از زندگی نباتی بالاتر رفت اما به زندگی انسانی دست نیافت. بخش اجتماعی و فرهنگی شهر تهران کمترین نقش و تاثیر را در فضای شهرداری تهران داراست و قدرت غالب در بخش‌های شهرسازی و خدماتی و عمرانی شهر متمرکز شده است؛ به‌گونه‌ای که بی‌توجه به تاثیر اقدامات آن بخش‌ها در فضای اجتماعی و فرهنگی تهران، ‌ساخت‌وسازها و تغییرات فیزیکی شهری با هیجان زیاد پیش‌رفته و اعتبارات شهرداری تهران بیش از توجه به سلامت مغز تهران به جلوه‌سازی کالبد تهران معطوف شده است. در حال حاضر شهر تهران از فیزیک و کالبد زیباتری نسبت به گذشته برخوردار شده است و به تعداد سینماها و سالن‌های تئاتر و پارک‌ها و موزه‌ها افزوده شده است اما روح و اندیشه حاکم بر این کالبد زیبا، همچنان در اغماست و تغییر ویژه‌ای در آن نمی‌توان مشاهده کرد. با بررسی ملموس مساله از طریق پنج‌عملکرد مهمی که بخش اجتماعی و فرهنگی شهرداری داشته است، می‌توان به پنج‌دلیل تغییر مدیریت شهری نیز دست یافت: 1- توسعه فضاهای فرهنگی و هنری: ساخت‌وساز کالبدهای شهری جدید که آسان‌ترین و البته دوست‌داشتنی‌ترین روش توسعه فیزیکی است، در شهر تهران با اقبال بالایی برخوردار بوده است. سینماها، بوستان‌ها، باغ‌موزه‌ها و... بسیاری به شهر اضافه شده است اما دریغ از ذره‌ای فکر و برنامه برای بخش توسعه نرم‌افزاری و اجتماعی و فرهنگی آنها. ساخت مکان‌های جدید از جاذبه مالی بالایی برخوردار است و همچنین در ارایه گزارش‌های آماری بسیار مورد توجه هست ولی تولید برنامه‌های فرهنگی متناسب با آنها برای جامعه شهری که از اولویت و اهمیت بالایی برخوردار است، مورد غفلت واقع شده است. برای فضاهای شهری جدیدی که در تهران ساخته شده است هیچ الگو و برنامه آموزشی و ترویجی تهیه نشده است. برنامه‌ای که متضمن تغییر رفتار اجتماعی و ارتقای سطح کیفی سبک زندگی شهروندان باشد، متناسب با این فضاها طراحی و ترویج نشده است. این بی‌تفاوتی سبب شده است تا سبک زندگی پیشین به فضاهای جدید وارد شده و توسعه اجتماعی فقط در سطح کالبد شهر متوقف بماند. 2- روزنامه و نشریات همشهری: تبدیل روزنامه فراگیر همشهری به یک بولتن غیرموثر شهرداری تهران و حاکمیت نگاه اقتصادی و تجاری به موسسه همشهری، ‌آسیبی جدی است که بر پیکره بزرگ‌ترین رسانه مکتوب ایران وارد شده است و نقش فرهنگ‌سازی، افزایش آگاهی و اطلاع‌رسانی آن به فراموشی سپرده شده است. رسانه‌ای که با قدرت اقتصادی و رانت‌های ارتباطی دولتی، عمومی و خصوصی، فضای رسانه‌ای بخش خصوصی را مخدوش کرده و مشارکت آگهی‌دهندگان در سایر روزنامه‌ها و نشریات را محدود کرده است. در چنین شرایطی تبدیل روزنامه همشهری به نازل‌ترین سطح کیفی مطبوعاتی و از دست‌دادن نقش موثر مطبوعات در توسعه فرهنگی و اجتماعی شهری دلیلی مهم برای تغییر در مدیریت شهری است. درواقع در دوره هشت‌سال گذشته نقش و تاثیر نخبگان مطبوعاتی در همشهری به حداقل رسیده است و میراث گرانبهای مدیران سابق شهرداری به جایگاه حداقلی نزول کرده است. 3- شورایاری‌ها و سرای محلات: یکی از شعارهای محوری و مهم قالیباف تبدیل شهرداری تهران از نهادی خدماتی به نهادی اجتماعی بود. بدیهی است که برای چنین تغییر شگرفی، نیاز به استراتژی و برنامه عملیاتی و همچنین صرف زمان و هزینه متناسب با آن است. آیا شهرداری تهران در هشت‌سال گذشته در این جهت حرکت کرده است؟ یکی از اقدامات عملی شهرداری تهران برای تبدیل نهاد خدماتی به نهاد اجتماعی، تشکیل شورایاری‌ها و سرای محلات بود. تصمیم بر واگذاری امور محلات به معتمدین محلی و شکل‌گیری مدیریت محله‌ای، یعنی پذیرش مشارکت عمومی در سرنوشت شهر و اعتماد متقابل شهرداری و شهروندان است. اما آنچه در عمل مشاهده می‌شود بیش از ایجاد ساختار هزینه‌ای و فیزیکی جدید در کالبد شهر چیز دیگری یافت نمی‌شود. سرای محلات، ساختمان‌هایی مرده و ناشناخته در محلات هستند که تعدادی هم‌محله‌ای در آن رفت‌وآمد می‌کنند و در بهترین حالت به محلی برای برگزاری کلاس‌های آشپزی و خیاطی و... تبدیل شده است که کپی ناقص و نارسایی از فرهنگسراهاست. چنین اقدامی که برآمده از نگرش توسعه فیزیکی است و برای ارایه گزارش‌های آماری ماهانه، فصلی و سالانه کاربرد مهمی دارند، نه‌تنها نقشی در توسعه اجتماعی و فرهنگی نداشته است بلکه فضای مشارکتی و اعتماد‌آفرینی در شهروندان را نیز مخدوش کرده است. 4- جشنواره‌های فرهنگی: برگزاری جشنواره‌های فرهنگی یکی از اقدامات شایسته‌ای است که در تمامی دنیا برگزار می‌شود. شهرداری تهران نیز در این موضوع اقدامات موفقی داشته است. نکته مهم و نقطه‌ضعف اصلی در جشنواره‌های تهران، خودجوش‌نبودن شهروندان و ارتباط غیرمستمر با شهروندان و گذرا بودن آنهاست. جشنواره‌هایی که با هزینه‌های زیادی برگزار می‌شود و آورده پایداری برای شهر ندارد. شهروندان تهرانی گرفتار شوک‌های فرهنگی هستند تا فضای فرهنگی باثبات.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.