|

روضه‌های محل

احمد مسجدجامعی

در کوچه ما شخص متدین، دلسوز و دارای سوابق حوزوی به نام سیدمحسن قائمی مداح بود که در شرکت راه‌آهن هم کار می‌کرد و در روضه‌های مشهور دهه اول محرم مسجدجامع پس از سخنرانی آقایان وحید خراسانی و فلسفی واعظ می‌خواند. او بعد از انقلاب عمامه‌ای سیاه بر سر می‌گذاشت. یکی از فرزندان او در عملیاتی مسلحانه در منطقه سرچشمه در درگیری با عوامل ساواک کشته شد. او دانشجوی دانشگاه صنعتی آریامهر (شریف امروزی) بود. قائمی صاحب یک ماشین فولکس‌واگن بود و گاهی صبح‌های بسیار زود و حتی قبل از اذان به منزل ما می‌آمد و همراه با پدرم و مرحوم حاج‌حسن آقای سعید با هم به کوه می‌رفتند. او چراغ‌قوه بزرگی داشت که همراه خود می‌آورد و آن را زیر عبا نگه می‌داشت تا در تاریکی از آن استفاده کند. لباس مداح‌ها در آن زمان چند شکل بود بعضی که در هیات‌های محلی و صنفی می‌خواندند با همین سر و وضع معمول بودند و تفاوتی با سایر افراد نداشتند و معمولا شاغل در همان صنف یا محل بودند. بعضی دیگر رسما ‌به عنوان مداح خوانده می‌شدند اینها دوگونه لباس می‌پوشیدند گروهی شلوار رسمی و لباده کوتاه می‌پوشیدند و کلاهی سیاه هم بر سر می‌گذاشتند و عبایی بر دوش داشتند. شغل دیگر اینها در نسبت با همین کار تعریف می‌شد و مثلا حمله‌دار بودند و برای حج و عمره کاروان‌های مکه- مدینه را مدیریت می‌کردند یا برای سفر به عتبات تورهای زیارتی تشکیل می‌دادند و گروه‌ سومی بودند که به همین شکل لباس می‌پوشیدند ولی کلاه آنها از شکل دیگری بود؛ شبیه کلاه‌های خدام حرم سیدالشهداء علیه‌السلام که اگر از سادات بودند این کلاه به رنگ سبز بود. مداح‌های بنام، اهل شعر و ادب هم بودند معمولا از اول روضه نمی‌خواندند بلکه قصیده و غزلی متناسب با مجلس و موضوع عزاداری قرائت می‌کردند و گاهی صحبت کوتاهی هم داشتند و در پایان ذکر مصیبت می‌کردند و حتی در ذکر مصیبت، از اشعار شعرای بزرگ در موضوع بهره می‌بردند و خود اهل شعرگفتن هم بودند. به یاد دارم که متن این شعر حافظ برای حضرت علی‌اصغر خوانده می‌شد: بلبلی برگ گلی خوشرنگ در منقار داشت وندر آن شور و نوا خوش ناله‌های زار داشت که شوری به مجالس عزاداری می‌داد. در روضه‌خوانی روز شهادت امام‌صادق علیه‌السلام مرحوم حاج محمد علامه در آغاز شعری خواند که بیت نخستین آن هم به خاطرم مانده است: چو پر گرفت بر اوج خرد کبوتر علم به بام عالم امکان گشود شهپر علم در کوچه مسجدجامع چند روضه‌خوانی هم بود؛ یکی در منزل پدربزرگ من، که حتی در زمان ممنوعیت‌های پهلوی اول هم تعطیل نشد و به صورت نیمه‌مخفی ادامه یافت. ماجراهای برخوردهای بزرگان خاندان برای برگزاری این عزاداری در آن سال‌ها شنیدنی است به هر حال این مراسم از مهم‌ترین روضه‌خوانی‌های علما در تهران در دهه آخر صفر بود. دیگری روضه دهه اول محرم مرحوم حاج میرزا عبدالله چهل‌ستونی بود که همین جایگاه را داشت و بالاخره روضه دیگری که بعدازظهرها در منزل ما برگزار می‌شد و تقریبا همه بزرگان و روحانیون تهران در این مجالس حضور می‌یافتند. در بین روضه‌های محل، مجلس دیگری بود که مرحوم حاجیه زهراخانم و ظاهرا در ایام فاطمیه برگزار می‌کرد و در آن ایام که همه مجالس محل، آبگوشت می‌دادند، ایشان غذاهای ویژه‌ای داشتند و با برنج از میهمانان اهل‌بیت پذیرایی به عمل می‌آوردند. از دیگر کارهای این ایام اهالی محل مشارکت در برنامه‌های محرم و عزاداری‌های بازار مسجدجامع بود. مهم‌ترین و مشهورترین و نزدیک‌ترین هیات، در مسجد میرزا موسی قرار داشت. هیات بزازها که نام مسجد با آن پیوند خورده بود و پیش‌تر به این نام خوانده می‌شد. میرزا موسی برادر میرزا مسیح بود که چهلستون مسجدجامع را بنا کرد او نیز منزل مسکونی خود را تبدیل به مسجد کرد. این مسجد در همان بازار مسجدجامع و قدری پایین‌تر از آنجاست. هیات بزازها از اول محرم تا 12 روز مراسم عزاداری داشتند و صنف، عملا به حالت تعطیل درمی‌آمد. آنها نخستین هیات صنفی هستند که در دوره قاجار در کشور شکل گرفت و تاکنون سه دوره حکومتی را پشت‌سر گذاشته است. این هیات‌ها به نوعی تشکل‌های تاثیرگذار صنفی هم بودند و با گسترش مناسبات سرمایه‌داری و شکل‌گیری اصناف و تخصصی‌شدن کارها وارد عرصه شدند. بخش‌های مربوط به صدا، نور و روشنایی در اختیار بچه‌های کوچه مسجدجامع بود. ادامه دارد

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.