|

اوباما و بازگشت به عکس «دکترين مونرو»؟!

بهمن کشاورز . حقوقدان

وقتي افراد غيرسياسي و غيرمتخصص در امور سياسي - به ويژه اگر، ولو به‌طور خفيف، دچار سندرم «دايي‌جان ناپلئون» باشند - رويدادهاي پيچيده سياسي را بررسي کنند، قضايا را به شکل خاصي خواهند ديد و به نتايج خاصي هم خواهند رسيد. اين نوشته حاوي استنتاج‌هايي از همانگونه است! داستان جنگ داخلي سوريه و خط قرمز آمريکا و ادعاي کاربرد سلاح شيميايي از طرف دولت عليه مردم و بالاخره همداستان‌شدن آمريکا و انگليس و فرانسه براي تنبيه بشار اسد و خط‌ونشان‌کشيدن‌هاي اين کشورها و بالاخره اعلام اينکه به‌کاربرنده سلاح شيميايي دولت سوريه بوده، با معيارهاي خبري و اطلاع‌رساني امروز، کهنه محسوب مي‌شوند. چيزي که تازگي دارد تغيير موضع انگلستان است بعد از رجزخواني‌هاي نخست‌وزير آن و کندشدن آهنگ حمله آمريکا که گمان مي‌رفت، بعد از ابراز اطمينان آقاي اوباما درخصوص انتساب استفاده از سلاح شيميايي به دولت سوريه، جنگ را آغاز کند. همچنان که اگر جورج بوش به جاي او بود، احتمالا، تاکنون حمله انجام شده و ظهور و بروز عواقبش آغاز شده بود. نگرش کسي که در پس ذهنش تئوري توطئه و به عبارت ديگر دايي‌جان ناپلئونيسم وجود دارد نسبت به اين دو واقعه آخري مي‌تواند چنين باشد: مردم انگلستان و آمريکا از جنگ خسته شده‌اند و آمادگي تن‌دردادن به يک ماجراجويي ديگر را ندارند. از طرفي شايد به اين نتيجه رسيده باشند که لشکرکشي‌هاي قبلي بي‌نتيجه هم نبوده و کافي است به اين معني که القاعده که برج‌هاي دوقلو را مي‌زد حالا به بمب‌گذاري انتحاري و کشتن مردم عادي در کوچه و بازار عراق و يمن اکتفا مي‌کند و طالبان هم که در پي ايجاد امپراتوري بود حالا در پاکستان و افغانستان مردم را مي‌کشد. برنامه خروج نيروهاي خارجي هم مشخص شده و اجرا خواهد شد. آنچه براي آمريکايي‌ها باقي مي‌ماند حضور نامحسوس و محدود در عراق و افغانستان است، که اين حضور را هم با همان تدبيري که در مورد حمله به سوريه انديشيده شده، مي‌توان پايان داد. مي‌ماند اينکه طالبان و القاعده مردم را و در برخي نقاط مردم يکديگر را و در بعضي کشورها حکومت‌ها مردم را و مردم مسوولان حکومت‌ها را مي‌کشند و دولت‌ها و حکومت‌ها هم بعضا دوست دارند بر سر همديگر بمب و موشک بریزند. گمان نمي‌رود انگلستان و آمريکا دغدغه اين چيزها را داشته باشند. البته قطعا جنگ‌افزارهايي را که مورد نياز طرفين يا اطراف اين قضاياست، به قيمت عادله روز (که البته تعيين آن با فروشنده است) در اختيار آنها خواهند گذاشت و ثمن را با قيمت نفت صادراتي خريداران اسلحه تهاتر خواهند کرد تا انگيزه‌اي باشد براي تداوم استخراج و فروش نفت. اگر اين استنباط درست باشد «ولو از طريق» اضغاث احلام و توهم نه استدلال آنگاه آنچه را گذشته است - و چه‌بسا خواهد گذشت - مي‌توان اينگونه ديد: در مورد انگلستان: آمارها و گمانه‌زني‌ها خستگي مردم را از جنگ نشان داده است و عنقريب است که کار در داخل انگلستان بيخ پيدا کند. آقاي نخست‌وزير با اغتنام فرصت از کاربرد سلاح‌شيميايي نسق مي‌گيرد و شاخ‌و‌شانه مي‌کشد. در عين حال چون نظام پارلماني است نمايندگان را براي بحث و اظهارنظر دعوت مي‌کند (بااينکه آنها در تعطيلات تابستاني هستند). نمايندگان مي‌آيند و ساعت‌ها بحث مي‌کنند و بالاخره با تفاوتي غيرقابل اغماض راي مي‌دهند که «جنگ بي‌جنگ» آقاي کامرون هم در مقابل پارلمان که نماينده مردم است خاضع و تسليم مي‌شود و با اينکه، ظاهرا، بدون تصويب پارلمان هم مي‌تواند اقدام کند، صدا و پيام مردم را مي‌شنود و مي‌پذيرد که «جنگ بي‌جنگ». آيا نمي‌توان تصور کرد آقاي نخست‌وزير ضمن دعوت نمايندگان با وسايل مقتضي - که امروزه فراوان است - به آنها پيغام داده که بايد نتيجه مذاکرات و راي‌گيري را به اين نقطه برسانند و درواقع به‌اصطلاح «توي کاسه آمريکايي‌ها بگذارند؟!». البته با اين پندار که آمريکايي‌ها از يک طرف چندان پيچيده و هوشيار نيستند و از طرف ديگر اهل جنگ و تير و تفنگ هستند و خودشان ترتيب کار را خواهند داد. در مورد آمريکايي‌ها: آقاي اوباما، از مدت‌ها پيش، در مورد سلاح‌هاي شيميايي خط‌ونشان کشيد و آن را خط قرمز آمريکا اعلام کرد. با وقوع حوادث اخير ظاهرا عبور از خط قرمز مسجل و انتساب آن به دولت سوريه مسلم شد. انگلستان و فرانسه هم که همراه و مددکار بودند پس از آقاي اوباما تنبيه سوريه را از طرق گوناگون - البته بدون استفاده از پياده‌نظام - به‌عنوان موضوعي محتوم اعلام کردند. گمان نمي‌کنم آقاي اوباما براي کمک فرانسه حسابي باز کرده باشد. زيرا اين کشور در جنگ‌ها چندان سابقه درخشاني ندارد. اما انگلستان هم ناگهان آنگونه شد. حال آمريکا مانده بود و درگيري در ماجرايي که عاقبتش نامعلوم بود. موضعي که آقاي اوباما گرفت آن هم بعد از آن مقدار «هارت و پورت» آيا نمی‌تواند به اين علت باشد که متوجه شده، دشمنان قديمي دايي‌جان ناپلئون، مي‌خواهند خيلي زيبا و دموکراتيک، سرش را کلاه بگذارند و در جنگ ديگري گرفتارش کنند؟ آيا ممکن نيست قرار و مدار اين باشد که اوباما به رسم «داش‌مشدي‌ها» دايما بگويد «ولم کنيد تا مادرش را به عزايش بنشانم» و لوطي‌هاي دیگر بگويند حالا صبر کن و کوتاه بيا و بعد ناگهان پيشکسوت و فرد مورد احترامي از راه برسد و بگويد «کاري که مي‌خواهي بکني رسم لوطي‌گري نيست» و آقاي اوباما هم بگويد «ديگر چاره‌اي نيست حرف فلاني را نمي‌توانم زمين بيندازم. با اينکه ضامندار را کشيده‌ام و مصمم به دعوا هستم، اما کوتاه مي‌آيم.»!! در 1821 جيمز مونرو (MONROE) رييس‌جمهور آمريکا در نامه‌اي که به کنگره نوشت اعلام کرد توسعه‌طلبي و اقدامات استعمارگرانه دول اروپايي در قاره آمريکا (ونه‌فقط ايالات متحده) تحمل نخواهد شد. کنگره اين مطلب را پذيرفت و به اين ترتيب دکترين مونرو زاده شد. دکترين مونرو معني ديگري هم داشت و آن اينکه هيچ کشور خارجي و اروپايي‌ حق دخالت در امور داخلي هيچ‌يک از کشورهاي آمريکايي را ندارد. علت اقدام مونرو وقوع بعضي درگيري‌هاي کوچک آمريکا و روسيه در سواحل آمريکاي شمالي و نيز نگراني از اقدامات کشورهاي اروپایي عضو «اتحاد مقدس» بود که قصد دخالت در کشورهاي آمريکاي‌لاتين را داشتند. اين دکترین هرگز در حقوق بين‌الملل به رسميت شناخته نشد اما آمريکا بارها به آن استناد و از آن استفاده کرده است. «دکترين مونرو» جنبه ديگري هم دارد که گاهي مورد استناد کساني که موافق درگيري آمريکا در برخوردهاي خارج از قاره آمريکا نبودند، قرار گرفته است. از جمله در دو جنگ جهاني، تا زماني که بهانه کافي ايجاد نشده بود، «دکترين مونرو» -به اعتبار صحت عکس قضيه - مورد استناد مخالفان ورود به جنگ بود. خلاصه استدلال اين بود - و شايد هم اکنون هم هست - که با توجه به خودکفابودن آمريکا (و به‌ويژه قاره آمريکا) چرا بايد ايالات متحده با شرکت در درگيري‌هاي خارج از قاره خطر کند و نفوس و اموالش را به باد دهد. شايد ديگربار طرفداران روي ديگر دکترين مونرو قوت گرفته باشند و براي بيرون کشيدن آمريکا از درگيري‌هاي بيرون از قاره آمريکا دست به کار شده باشند. اگر چنين باشد، البته مساله واردات نفت به آمريکا و صادرات کالاي آمريکايي به ساير کشورها و شرکت‌هاي چندمليتي که آمريکا سردمدار آنهاست و از همه مهم‌تر حمايت از اسراييل باقي خواهد ماند که البته همه اينها - به ويژه- آخري بسيار مهم است. ولی اگر تصميم‌سازان در ايالات متحده به اين نقطه رسيده باشند احتمالا اين قضايا را هم به‌گونه‌اي حل خواهند کرد. اگر کنگره با تصميم آقاي اوباما مبني بر حمله تنبيهي به سوريه مخالفت و رييس‌جمهور را از اقدام منع کند، معنی‌اش اين است که دايي‌جان ناپلئون حق داشته!! والله اعلم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.