|

دید حکومتی و شورای شهر

نصرت‌الله تاجیک

شهر سرزنده و منظم، شهری است که در پرتو حاکمیت قانون برای همه کسانی که با این شهر ارتباط جزیی و کلی دارند به‌راحتی بتوانند از وقت خود بهترین استفاده را کرده و زندگی راحت، سالم و بهداشتی داشته باشند. در چنین شهری همه در حرکتند و زمان برای کسی متوقف نمی‌شود و فعالیت آنها برای دولت، پول‌ساز است. یعنی هرچه گردش این چرخ روزانه مردم روغن‌کاری شود و راحت‌تر بگردد دولت در آمد بیشتری دارد. اتفاقا قسمت عمده درآمد در چنین شهرهایی صرف خدمات مورد نیاز شهروندان شده و بیشترین درآمد نیز حاصل فعالیت افراد، شرکت‌ها و نهادهای عمومی است که شهرداری‌ها نیز یکی از آنها هستند. چنین شهرهایی با هدف و راهبرد مشخصی طراحی، اجرا و مدیریت می‌شوند. شهر نماد شهرنشینی است که خود دارای مشکلات و ناهنجاری‌های دوران صنعتی و بعد از آن بوده و مهم‌ترین آن، آلودگی به فساد در انواع مختلف و پیدا و پنهان آن است که به‌دلیل گستردگی شهر و قابل نظارت نبودن فعالیت‌های غیرقانونی افراد، ضربات شدیدی بر پیکره اجتماع وارد می‌کند. اما اگر تقسیم تلاش و فعالیت‌های شهروندان برای کسب روزی و منفعت سالم و حلال به طراحی شهری به منظور تسهیل ازدیاد امید به آینده، اعتماد به حکومت، شادابی هرچه‌بیشتر مردم برای تداوم فعالیت‌های شبانه‌روزی آنها بینجامد در آن‌صورت می‌توان مدعی بود که آثار آسیب‌های اجتماعی، ناشی از شهرنشینی، به حداقل رسیده ‌است. شهرداری‌ها در غرب معمولا ترکیبی از شهرداری و فرمانداری هستند که زیر نظر شورای شهر فعالیت می‌کنند و عموما نیز نمایندگان احزاب در مناطق بوده و همزمان با انتخابات مجلس وارد مبارزه انتخاباتی شده و از سوی مردم هر ناحیه انتخاب می‌شوند. بنابراین وسعت و حوزه عمل، اختیارات و قدرت تصمیم‌گیری آنها نیز وسیع و تمامی ابعاد سیاسی- اجتماعی جامعه را در حیطه کنترل و نظارت خود دارند. در این سیستم، مردم در دو سطح تماس و همکاری با اعضای شورا و نیز از طریق نهادهای عمومی، خیریه و مدنی، نقش زیادی در فعالیت‌های اجرایی دارند. با این سه مقدمه خلاصه- یعنی خصوصیت راهبردی طراحی کالبد شهر برای کار و تولید، فسادهای شهرنشینی و چگونگی مقتدر‌سازی شوراهای شهر و روستا و نیز تقویت نقش شهرداری‌ها در مدیریت اجتماعی- به بحث اصلی وارد می‌شوم. اخباری که از فعالیت منتخبان شورای اسلامی دور چهارم شهر تهران و گروه‌های ذی‌نفوذ و ذی‌نفع از هر دو جناح اصلاح‌طلبی و محافظه‌کاری شنیده می‌شود، حاکی از آن است که حاشیه بر متن غلبه کرده است. اگر روالی که در یک‌ماه‌ونیم گذشته، اگرچه به‌طور غیررسمی طی شده، بر همین منوال جلو رود نه‌تنها تجربه شورای اول تکرار خواهد شد که تجربه‌ای تلخ و مکرر از نقش شوراها در اداره امور مردم و سپردن فعالیت‌ها به دست شهروندان است، بلکه برخلاف میزان توسعه‌یافتگی و فرهنگ عمومی و سیاسی مردم کشور است. در حالی‌که آگاهی و بینش سیاسی، دور‌اندیشی، همه‌جانبه‌نگری، بلوغ و رشد سیاسی و در یک کلام حاکمیت دید حکومتی و مصالح عام مردم در منتخبان شورا و عوامل ذی‌نفع و ذی‌نفوذ اداری و سیاسی ایجاب می‌کند که هرچه‌سریع‌تر از این فضا خارج شده و به نقش و ماموریت اصلی خود که مردم با انتخاب آنها بر دوششان گذاشته‌اند، بنگرند. با توجه به وضعیت نه‌چندان خوب سازمان داخلی شهرداری، از جهت مالی: بدهی‌های زیاد و نزدیکی به ورشکستگی، عدم‌شفافیت مالی و همچنین سازمان مدیریت: نداشتن برنامه‌ریزی راهبردی و سایر مشکلاتی که توسط کارشناسان خبره تاکنون هشدار داده شده است در یک حالت عادی، تهران در چند سال آینده از جهت زیست‌محیطی، حمل‌ونقل و جابه‌جایی و تداوم قابلیت زندگی با مشکلات بی‌شماری روبه‌رو خواهد شد. در حالت‌های بحرانی و اضطراری نیز که احتمال وقوع آن منتفی نیست بر مشکلات فوق افزوده خواهد شد و طبیعی است که کارکرد سیستم شهرداری را به منظور پاسخگویی به نیاز مردم بسیار کاهش خواهد داد. با توجه به هشدارهای گوناگون کارشناسان خبره، شهرداری به احتمال بسیار زیاد در چند سال آینده دچار مشکلات ساختاری و عملکردی خواهد شد. ولی هم برای کاهش اثرات احتمالی تخریبی آن باید فکر و برنامه‌ریزی شود و راه‌هایی هم برای کاهش آن اثرات و طبعا آلام مردم وجود دارد که اعضای شورا، نقش بسیار سازنده‌ای در چگونگی مدیریت مشکلات آتی خواهند داشت. ترکیب نسبتا 50-50 تقسیم شده بین دو جناح اصلی کشور که جناح محافظه‌کار موضع ضعیف‌تر و جناح اصلاح‌طلب تقریبا یکدست‌تری در شورا دارد اگرچه از ابعاد گوناگون قابل تجزیه‌وتحلیل است و در مقاله دیگری به آن می‌پردازم ولی ممکن است این ترکیب تا حدی نیز گول‌زننده باشد بنابراین به هر دو جناح پیشنهاد می‌شود راهبرد اجماع حداکثری را در همه تحرکات شورا مدنظر داشته باشند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.