|

روضه‌های کوچه مسجدجامع

احمد مسجدجامعی

کوچه مسجدجامع علاوه بر قهوه‌خانه و حمام‌های مردانه و زنانه با قدری فاصله به تاسیسات آموزشی نیز دسترسی داشت و مدارس مصطفوی، کاظمیه و مهدویه که از مدارس دخترانه و پسرانه جامعه تعلیمات اسلامی بودند با فاصله‌ای نزدیک در اطراف مسجدجامع قرار داشتند. در آن سال‌ها مدرسه‌های اسلامی وجود داشت که زیر نظر جامعه تعلیمات اسلامی به مدیریت حاج‌شیخ‌عباسعلی اسلامی بود و از دانش‌آموزان بابت تحصیل در مدرسه شهریه می‌گرفت. مدیر مدرسه مصطفوی آقای حاج‌سید جوادی بود که بعدها مدرسه دخترانه‌ علوی را در خیابان ایران راه‌اندازی کرد و همسرش را به عنوان نخستین مدیر آن مدرسه منصوب کرد مدارس اسلامی دخترانه - به ویژه در مقطع دبیرستان- در آن سال‌ها کم بود. نزدیک‌ترین مدرسه دولتی آن روزگار به ما دبیرستان مروی بود که بسیاری از چهره‌ها و مفاخر تاثیر‌گذار علمی و فرهنگی معاصر ما از جمله مرتضی ممیز، عبدالحسین زررین‌کوب، کاظم معتمدنژاد و محمدعلی نجفی، فخرالدین‌حجازی، اسدی لاری و... در این مدرسه بوده‌اند. خلاصه کنم ما بچه‌های کوچه مسجدجامع به‌طور طبیعی با فضاهایی که در اطراف خود داشتیم با کتاب و کتابخانه و هنر و معماری و چاپ و نشر و کاغذ انس پیدا می‌کردیم. بعدها که بزرگ‌تر شدیم رو آوردیم به هیات جوانان مسجدجامع که در ابتدای بازار بین‌الحرمین در حسینیه حلبی‌سازها یا مسجد کوچیکه جلسات خود را برگزار می‌کرد. آن شور و اشتیاق و صداقتی که بین هم‌محله‌ای‌های ما موج می‌زد چیزی نیست که تا آخر عمر از یاد برود. این هیات در واقع یک کارکرد فعال اجتماعی داشت و با تمام وجود در قبال خانواده‌های فقیر این محله نیز احساس مسوولیت می‌کرد. از تامین ذغال و خاکه ذغال برای زمستان‌ها تا تهیه جهیزیه برای نوعروس‌های خانواده‌هایی که دست‌شان به دهان‌شان نمی‌رسید تا تامین آب‌ونان برای سفره‌های افطاری در ماه‌های رمضان و کمک به برگزاری مراسم عزاداری حضرت سیدالشهدا که در کوچه ما فراوان بود. حسینیه حلبی‌سازها هم برای خود داستانی دارد و آن اینکه در محل سابق آن (تیمچه صدرالعلما) فتح‌الله نجار مغازه‌ای داشت که در مقطع پس از جنگ جهانی دوم که تهران به اشغال قوای بیگانه درآمده بود و اوضاع کسب و کار به‌شدت به‌هم ریخته بود، به ساخت جعبه برای نگهداری مشروبات الکلی روی آورد. همین امر موجب خشم و نارضایتی اهالی محل شد؛ به‌طوری که در یکی از شب‌ها گروهی آن را به آتش کشیدند. به دلیل نبود سیستم‌های معمول اطفای حریق، آتش به سایر مغازه‌ها سرایت کرد و تیمچه به تلی از خاکستر تبدیل شد. بعدها اهالی محل تصمیم گرفتند زمین‌های آن را خریداری کنند تا آنجا را به حسینیه تبدیل سازند که هنوز هم پابرجاست و هنوز هم دهه اول محرم ظهرها صنف حلبی‌ساز و شیروانی‌کوب‌ که جز چند نفری از آنها باقی نمانده‌اند با عشق و ارادت بسیار، به عزاداران حسینی ناهار و به همان روال قدیم آبگوشت می‌دهند. هیات جوانان کوچه مسجدجامع را یکدستی‌ها هم می‌گفتند. در قدیم لباس عزاداری هیات‌ها دو گونه طراحی شده بود؛ پیراهن‌های سینه‌زنی دکمه عمودی نداشت و دکمه اصطلاحا پنهانی یا قابلمه‌ای داشتند. که هنگام سینه‌زنی بخشی از لباس‌ را که در برابر دست قرار می‌گرفت جدا می‌کرد. به این صورت که بدون هیچ حایلی دست عزاداران بر سینه آنها کوبیده شود. در دسته‌های زنجیرزنی بخشی از لباس که در محل برخورد زنجیر با بدن در کتف قرار داشت خالی بود و کسانی که در وسط دسته‌های زنجیرزنی بودند از همین لباس داشتند ولی تمام بدن آنها را تا قوزک پا می‌پوشاند. در آن سال‌ها بیشتر دسته‌های زنجیرزنی آذری‌زبان بودند. یکدستی‌ها چنین لباس‌هایی نداشتند و لباس‌سیاه معمولی می‌پوشیدند. دو، سه دکمه پیراهن را باز می‌کردند. با یک دست و معمولا دست چپ یقه پیراهن را نگه می‌داشتند و با دست راست بر سینه می‌کوبیدند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.