|

سوریه؛ بیم‌ها و امیدها

داوود محمدي . سردبیر

در شرایطی که منابع رسمی و غیررسمی از آغاز تهاجم قریب‌الوقوع آمریکا و متحدانش به سوریه خبر می‌دادند و افکارعمومی جهانی با نگرانی منتظر شعله‌ور شدن آتش جنگ بودند؛ سخنان شنبه گذشته اوباما وضعیت جدیدی را رقم زد. رییس‌جمهور ایالات متحده، بدون تلاش برای کتمان اشتیاق و اراده خود برای هجوم نظامی به اسد، خواستار همکاری «کنگره» و صدور مجوز جنگ توسط قانونگذاران آمریکایی شد و به این ترتیب، در اندک فرصت باقی‌مانده تا اعلام نظر نهایی موافق یا مخالف قوه‌مقننه آمریکا، شرایط پیچیده‌ای شکل گرفت که برخی ابعاد آن عبارتند از: 1- رهبران «کاخ سفید» و نمایندگان «کنگره» به این واقعیت آگاهند که اگر فرجام تهدیدهای نظامی قاطع و علنی آمریکا علیه سوریه که تا سطح راس هرم یعنی اوباما رسیده و در آن بر گریزناپذیری «تنبیه اسد» تاکید شده، با نتایج ملموس و عینی همراه نشود، ضربه‌ای اساسی به «پرستیژ» و اعتبار ایالات متحده وارد خواهد کرد؛ زیرا در این صورت، سایر کشورها آمریکا را همانند «ببر کاغذی» بلوف‌زنی تلقی خواهند کرد و در پیگیری اقدامات ضدآمریکایی خویش، بی‌پرواتر از گذشته خواهند شد. در نتیجه، هزینه پیشبرد دیپلماسی جهانی واشنگتن به‌شدت افزایش خواهد یافت. در حالی‌که اگر واشنگتن، «اسد» را مات کند، آنگاه تصویری آمیخته با «اقتدار» از آمریکا، در اذهان رهبران کشورهای منتقد ایالات متحده شکل خواهد گرفت و چنین برداشتی به انعطاف‌پذیری بیشتر آنان در قبال مطالبات کاخ سفید منجر شده و هزینه اجرای سیاست‌های بین‌المللی آمریکا را به‌شدت کاهش خواهد داد. بنابراین، اوباما و یارانش ترجیح می‌دهند با پذیرش ریسک مداخله نظامی ضدسوری، بستر را به‌گونه‌ای مهیا سازند. تا از فردای آنچه که «تنبیه‌اسد» می‌خوانند، اهداف دیپلمات‌های آمریکایی با کمترین هزینه و حداقل موانع، امکان تحقق یابد. 2- مقامات آمریکایی، گستره هجوم نظامی به سوریه را «محدود» - منحصر به تاسیسات شیمیایی - و بازه زمانی عملیات را «کوتاه‌مدت» - در مواردی، سه‌روزه - اعلام کرده‌اند. اگر حمله آغاز شود و «اسد» با خویشتنداری غیرطبیعی از پاسخ نظامی به مهاجمان اجتناب ورزد، شاید گستره و بازه تهاجم ایالات متحده در حد اعلام قبلی آنان باقی بماند. اما بسیار دور از ذهن است که رییس‌جمهور سوریه با پاسخ ندادن به متجاوزان، وضعیت داخلی کنونی خود را متزلزل‌تر از پیش سازد و حربه تبلیغی خطرناکی را به اپوزیسیون سوری واگذار کند. بنابراین می‌توان پیش‌فرض منطقی‌ای را بر پاسخ نظامی سوریه به حمله آمریکا و متحدانش استوار ساخت. در این صورت، هم بازه و هم گستره درگیری، متفاوت با اعلام کنونی آمریکا خواهد شد و جنگ تمام‌عیاری را شاهد خواهیم بود که تا شکست یا تسلیم یکی از طرفین منازعه پیش خواهد رفت. واقع‌بینانه باید پذیرفت ارتش سوریه که در جریان نبرد داخلی با اپوزیسیون آسیب دیده، در مصاف با مهاجمان پرشمار و مجهز غربی، شانس موفقیت چندانی ندارد. روسیه نیز به گواه تجارب تاریخی، بعید است ورود مستقیم و سرنوشت‌سازی به جنگ داشته و شانه‌به‌شانه سربازان سوری علیه آمریکایی‌ها و متحدانش بجنگد. موضع‌گیری مقامات ایرانی تا زمان حاضر هم نشانی به دست نمی‌دهد که تهران حاضر است تا سرحد اعزام نیرو از «اسد» حمایت کند. بنابراین، امید سوریه، نه پیروزی در نبرد رویارو بلکه تهدید امنیت اسراییل است. این حربه هم هرچند، هزینه کارزار کاخ سفید را افزایش می‌دهد اما به‌تنهایی نمی‌تواند اوباما را متقاعد کند که به بهای حفظ امنیت اسراییل، آینده دیپلماسی جهانی آمریکا را با مخاطره جدی روبه‌رو کند؛ مخاطره‌ای که پیامدهای آن - دیر یا زود - حتی دامنگیر امنیت اسراییل نیز خواهد شد. 3- با این مقدمات آیا گریزی از جنگ علیه سوریه نیست؟ پاسخ خوشبینانه، آن است که هنوز کورسوی امیدی باقی است. زیرا بخشی از میانجی‌های خارجی خواهند کوشید در رایزنی‌های پنهانی، کادر رهبری سوریه را متقاعد کنند که میان گزینه اصرار بر حفظ ساختار سیاسی کنونی سوریه یا «صیانت از منافع ملی» سوریه دست به انتخابی سرنوشت‌ساز بزنند و با به حاشیه راندن «اسد»، مانع وقوع جنگی ویرانگر شوند. میانجی‌های حامی این ایده، تاکید خواهند داشت، بی‌تردید، چنین رخدادی، راه‌حل مطلوب سوریه و کشورهای مستقل نیست اما در انتخابی میان بد و بدتر؛ یعنی آغاز تهاجمی خانمان‌برانداز علیه سوریه و کشانده شدن شراره‌های آن به منطقه، یا تن دادن به جابه‌جایی‌هایی در مقامات عالیه؛ راهکار دوم، کم‌هزینه‌تر است. اگر این تلاش‌های نهان به نتیجه برسد، آن‌گاه آمریکا نیز با این انگیزه که بدون حمله نظامی به اهداف اصلی خویش دست یافته، آمادگی جایگزین کردن راهکار «دیپلماسی» با گزینه «نظامی» را خواهد یافت و سایه عفریت جنگ از فراز سوریه و منطقه، کنار خواهد رفت. در این میان، درخواست مجوز اوباما از «کنگره» که شروع بررسی آن حداقل تا 18 شهریور به درازا خواهد کشید - خواسته و ناخواسته - فرصتی کوتاه به این گروه از میانجی‌ها و سایر میانجیگران دارای ایده‌های متفاوت خواهد داد تا از حل بحران با اتکا به ابزار نظامی و کاربرد زور، پیشگیری کنند. ناگفته پیداست، موانع کامیابی میانجی‌های ضدجنگ، پرشمار و سترگ است اما شاید یک دیپلماسی فعال و فشرده مخالفان مداخله نظامی غرب در سوریه بتواند از چکاندن ماشه‌ها و فشردن دگمه‌های سلاح‌های مهلک، پیشگیری کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.