حمله به سوریه، گفتوگو با ایران؟
آناتول لیون . فرنگیس بیات
نیازفوری به انجام یک حمله در سوریه برای اینکه بتوان مانع استفاده بیشتر و بعدی از تسلیحات شیمیایی شد، اساسا نمیتواند تنگنای سیاست خارجی روبهروی آمریکا را حل کند. به دلایل مختلفی آمریکا نمیخواهد هیچ طرفی برنده قطعی این جنگ باشد. پیروزی برای هرطرف به معنای به راه انداختن کشتارهای دهشتبار و خطر فزاینده تروریسم بینالمللی است. تمامی جنبههای چنین سیاستی برای سیاستمداران واشنگتن روشن است و به همین دلیل است که «باراک اوباما» را به شکل قابل ستایشی محتاط کرده است. آنچه دولت آمریکا هماکنون نیاز دارد این است که به حدود واقعی توافقنامه استقرار صلح در سوریه فکر کند و از این رهگذر بحران سوریه را تبدیل به فرصتی برای بازاندیشی استراتژی خاورمیانهایاش کند. در درازمدت اگر سوریه بهعنوان یک کشور متلاشی نشود، باید به توافقنامه استقرار صلحی فکر کرد که سهمخواهی از قدرت در میان گروههای مختلف مذهبی-قومی را تضمین کند. ضرورت مشارکت روسیه، ایران و عراق در چنین توافقنامهای آشکاراست. بنابراین واشنگتن نیاز دارد تا لفاظیهای اخلاقی را در توجیه این حمله احتمالی، از زبان بهکار گرفتهشده در مقابل مسکو، تهران و پکن جدا کند.
چنین رویکردی برای یادآوری دو واقعیت به سیاستمداران آمریکایی مفید فایده خواهد بود: اول اینکه هراس مسکو از پیامدهای برندهشدن شورشیان نه بیدلیل است و نه غیرعقلانی. این موضع روسیه را باید در کنار دغدغههای مسکو در مورد رشد افراطگرایی مذهبی در قفقاز بگذاریم. بهعلاوه این دیدگاه از سوی بیشترتحلیلگران «سیا» و اسراییلی نیز تکرار شده است. دوم اینکه، در 1988 زمانی که «صدام حسین» از سلاحهای شیمیایی علیه ایرانیها و کردهای حلبچه استفاده کرد، واشنگتن کاملا آگاهانه ساکت ماند تا نتیجه جنگ به نفع ایرانیها قطعی نشود. البته سکوت واشنگتن در مقابل این حمله عراقیها، توجیهکننده انفعال امروز واشنگتن نیست. اما نباید کسانی را که نسبت به مداخله آمریکا نگرانیهای مشروع و درستی دارند، شیطانی جلوه دهیم. لحن واشنگتن نسبت به مسکو، تهران و پکن باید با طرح عدم توافق واشنگتن با آنها به شکل محترمانه و نه ازسرتکبر و ریاکاری باشد. اهمیت روسیه در بحران سوریه درواقع به واسطه ارتباطهای مسکو با مقامات سوری و ایرانی است. یکی از پیامدهای واقعا نگرانکننده تشدید بحران سوریه، تضعیف شانس از سرگیری گفتوگوها با ایران است که بعد از پیروزی
«حسن روحانی» به آن امید زیادی بسته بودیم. یکی از مشکلات جدی جنگ داخلی سوریه برای آمریکا این بوده است که آمریکا را درگیر سیاستهای بیشتر ضد ایرانی در اتحاد با دیکتاتوریهای سنی حاشیه خلیجفارس حامی شورشیان سوری کرده است. چنین اتحادی درتقابل با ارزشهای دموکراتیک خود آمریکا، تعهد این کشور به بهبود وضعیت دولت شیعی «نوری المالکی» درعراق و امیدهایی است که معمولا برای پیشرفت جهان اسلام مطرح میشود. حمایت از تندروهای سنی از سوی بعضی دولتهای منطقه درتقابل با امنیت آمریکاست و نفرت آنها از تشیع باعث تشدید شکافهای فاجعهبار اعتقادی در خاورمیانه شده است. استفاده از مسکو برای پیشبرد روابط جدید با ایران نهتنها بهعنوان راهحل مساله هستهای ایران مهم است که احتمالا در مورد بحران سوریه هم موثر خواهد بود و در درازمدت برای بازسازی ثبات اولیه در خاورمیانه هم بهکار میآید. باید یادآوری کرد که در حالی که روسیه روابط خوبش را با ایران حفظ کرده در بعضی مواقع هم مواضع سختگیرانهای نسبت به تهران داشته است. تحریمهای تشدید شده سازمان ملل که اقتصاد ایران را شدیدا تحتتاثیر قرار داده، احتمالا مورد توافق روسیه و چین بوده است.
مطمئنا رسیدن به یک توافقنامه استقرار صلح در سوریه بینهایت دشوار و احتمالا تا زمانی که دو طرف بهطور کامل فرسود نشدهاند، محقق نخواهد شد. اما حدود رسیدن به چنین توافقی کاملا مشخص است: اینکه روسیه و ایران باید در آن مشارکت داشته باشند. همزمان با فرستادن علایم و هشدارهایی مبنی برعدم کاربرد سلاحهای شیمیایی به دمشق و دیگر دولتهای احتمالی، واشنگتن باید تلاشهایش را برای استقرار یک توافقنامه احتمالی صلح برمبنایی دیپلماتیک چندبرابر کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.