فرهنگ کولهپشتی به دوشان
صبا زوارهای
صبح زود صاحبخانه را بیدار میکنم. قرار گذاشتهایم که امروز به کالیکراتیا (Kallikratia) برویم. شهری ساحلی که اهالی «تسالونیکی» اغلب برای ساحلش به آنجا میروند. حدود 10 صبح است که جایی در شهر از اتوبوس پیاده میشویم. اولین چیزی که باعث تعجب میشود، فروشگاههای لباسهای خزدار است که اینجا و آنجا تابلوهای تبلیغاتی بزرگی بر کوچه و خیابان نصب کردهاند. دیدن تصویر مانکنها در کتهای خزدار در کنار مردمی که عرقریزان، با عجله از آفتاب میگریزند و تا به سایه میرسند سرعتشان را کم میکنند تا کمی بیشتر از آن بهره ببرند، واقعا خندهآور است. داستان را کاترینا برایم اینطور تعریف میکند که اینجا پاتوق پولدارهای روسی است؛ برای آفتاب و ساحلش اینجا میآیند و بازار خودشان را با خود آوردهاند. مردم محلی هم که دیدهاند لباس خزدار خریدار دارد، به فروشش روی آوردهاند. لباسهایی که لابد از اتاق پُرُو که بیرون بروند، تا به سرمای روسیه برسند تاخورده باقی میمانند. با پیچیدن از یکی، دو کوچه و خیابان، دریا پیدایش میشود. با آن خط صاف قاطع، میتواند آدم را به شک بیندازد که شاید زمین آن قدرها هم گرد نباشد. تا غروب را کنار دریا
میگذرانیم و فرصت خوبی پیش میآید که پای حرفهای کاترینا بنشینم و از فرهنگ مردم یونان بیشتر سر دربیاورم. هرکدام از چیزهایی که میشنوم بیشتر جایم را میان تهران و لندن قرص میکند و بهتر حالیام میشود چه نسبتی با این دو دارم. مثلا میگوید که یونانیها عادت دارند اگر در توان مالیشان باشد، برای بچههایشان خانه بخرند؛ عادتی که تا از تهران به لندن برسد از سر اغلب آدمها افتاده است. دیگر فرهنگ ماشینسواریشان است؛ این را در چند روز گذشته هم شاهد بودم که تا جای ممکن از ماشین شخصیشان استفاده میکنند و به قول این دختر یونانی، حتی اگر تا سر کوچه بخواهند بروند و از بقالی خرید کنند. حرفهایمان که ته میکشد، چشمهایم را میبندم. میشوم یکی از همان آدمهایی که «در ساحل نشسته شاد و خندانند.» به زور انگار سعی دارم آنهایی را که «در آب دارند میسپارند جان»، بیرون برانم از ذهنم تا کمی خالی شود و بعد پُرش کنم از شن و آفتاب و آب. آسمان هنوز رنگ غروب نگرفته که راهی میشویم. وقتی روی نیمکتی در ایستگاه منتظر اتوبوس مینشینیم، با دیدن چهرهها، چینوچروک صورتها، خندهها و اخمها، ذهنم انگار مثل یک اسفنج خشک شده که آماده جذب
شدید است، آدمها و داستانها و دردهایشان را به خلل و فرجاش فرومیکشد و همه را دوباره سرجایشان برمیگرداند. در خانه پیش از عزیمتم، فرصتی هست که کمی به سلیقه میزبانم با موسیقی یونان آشنا شوم. کاترینا که اغلب از زیبایی آزادی مسافرهای کولهبهدوش و به اشتراک گذاشتن امکاناتش با آنها حرف میزند. به نظرم میرسد که علاقهاش به موسیقی هم با همین پیشزمینه فرهنگ اشتراکی، بیربط نیست که گره میخورد به داستان اعتراضهای سالهای آخر دهه 60 و اوایل دهه 70 میلادی در برابر حکومت یونان سرهنگان. برایم از نیکوس خیلوریس (Nikos Xilouris) و میکیس تئودوراکیس (Mikis Theodorakis) آهنگهایی را پیش از خداحافظی پخش میکند و اشک هردویمان از دم مشکمان که لابد جایی در حوالی سرزمین پدری و زبان مادری گیر کرده و فرای آن ما را بههم وصل میکند، سرازیر میشود. کاترینا و گربه ایرانیاش را در حالی ترک میکنم که احساس میکنم بیشازپیش به مقصد و دردهای مشترک نزدیک شدهام. یک ساعت بعد در اتوبوس نشستهام. کنارم دختری سوییسی و پشتسرم پسری آلمانی نشستهاند که آنها هم کولههایشان را برداشتهاند و به جاده زدهاند. خیلی زود دستگیرمان میشود که
انگار از یک فرهنگ آمدهایم. فرهنگی که سعی دارد با پای پیاده، مرزها را دستکاری کند و به چیزی فرای آنها ایمان دارد؛ به انسانی که هرجای کره جغرافیا جاگرفته باشد، پیش از هر چیز انسان است. بغل دستیام زود خوابش میبرد و من هیجانزده و خوشحال از ارتباط عمیق فکری کشفشده میان دو ردیف صندلی، به صندلی عقب میپرم و تا خود صبح، در آخرین لحظات خروج از یونان و ورود به خاک ترکیه، یکریز میگویم و از شنیدن سیر نمیشوم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.