|

توضیح موزه مجلس درباره «مرد مصری» و پاسخ «شرق»

شرق: 12مرداد گزارشی درباره مرمت دو تابلوی کمال‌الملک در موزه مجلس منتشر شد که روابط‌عمومی کتابخانه موزه مرکز اسناد مجلس جوابیه‌ای در این زمینه ارسال کرده است. در ادامه، این جوابیه به‌همراه پاسخ روزنامه «شرق» را می‌خوانید. به مرمت اصولی پایبندیم روزنامه «شرق» در شماره 1797 در تاریخ 12مرداد 1392 مطلبی را تحت عنوان «خطر در کمین مرد مصری» درباره «مرمت غیراصولی آثار کمال‌الملک» در موزه مجلس به چاپ رساند. متاسفانه متن مقاله نیز همانند عنوانش حاوی اطلاعات غلط، گزاره‌های نادرست و حمله‌های غیرمنصفانه‌ای به حوزه نگاهداشت و مرمت در موزه مجلس شورای اسلامی بود. من اینجا در مقام مدافع اقدامات صورت‌گرفته در حوزه مرمت برآمدم تا زحمات بی‌شائبه و منحصر‌به‌فردی که در موزه مجلس برای اولین‌بار پا گرفته است خدای نکرده قربانی اغراض شخصی نشود.چند ادعای اصلی در این مقاله وجود دارد که در ادامه به علت کمبود فضا به‌صورت مختصر به آنها می‌پردازم: الف) در خط نخست این مقاله آمده است که «تابلوی مرد مصری همانند دیگر تابلوهای ارزشمند موزه می‌خواهد گرفتار مرمت غیراصولی شود» این در حالی است که تابلوی مرد مصری از سالم‌ترین تابلوهای موزه است و در وضعیت بسیار مطلوبی قرار دارد! این تابلو تا به‌حال توسط هیچ شخصی مورد مرمت قرار نگرفته و قرار هم نیست قرار بگیرد! از همین خط اول مشخص است که متاسفانه نگارنده تسلطی بر کارهایی که در موزه مجلس انجام می‌شود ندارد. همین‌جا از روزنامه وزین شرق و کلیه متخصصان دعوت می‌کنم تا به موزه مجلس تشریف بیاورند و تابلوهای مرمت‌شده که در مرمت همگی آنها از آخرین متدها و مدل‌های علمی استفاده شده را مشاهده کنند. تا با چشم خود ببینند تابلوهایی که در حال از بین رفتن بودند چگونه با همکاری و راهنمایی‌های اساتید مرمت در ایران و با کار شبانه‌روزی تیم کارشناسی اکنون به بهترین وجه احیا شده‌اند. البته به‌جا بود که روزنامه وزین «شرق» و نویسنده محترم، اطلاعات نادرست مذکور در مقاله را قبل از انتشار با موزه مجلس در میان می‌گذاشتند تا حداقل از صحت‌وسقم مواردی که منتشر می‌کنند مطلع شوند تا زحمات بسیار کارشناسان زحمت‌کش زیر سوال نرود. ب) در حوزه مرمت، مستندنگاری آثار تاریخی جزیی جداناشدنی از اصل مرمت بوده و در کنار دیگر مولفه‌های مرمت علمی همچون بازگشت‌پذیری فرآیندهای مرمتی، اصل حفظ ماهیت و تمامیت اثر هنری، اصل حداقل دخالت ممکن در آثار تاریخی و ... باید در نظر گرفته شود. این در مورد آثار مرمت‌شده در موزه مجلس نیز صادق است، به‌صورتی که گزارش‌های علمی به‌صورت دوره‌ای از روند چگونگی مرمت تابلوها تهیه می‌شود و در اختیار مسوولین و کارشناسان و مشاوران موزه قرار می‌گیرد؛ همچنین چندی یک‌بار اخباری مبنی‌بر مرمت تابلوها و چگونگی آن در رسانه‌ها و سایت‌ها قرار می‌گیرد که در نوع خود در ایران کم‌نظیر است. چرا نویسنده محترم حداقل به این گزارش‌های مستند علمی مراجعه نکرده‌اند تا عیار کارشناسان و مشاوران پروژه را دریابند؟ ج) مشاوران پروژه مرمت در موزه مجلس جزو برجسته‌ترین اساتید این حوزه در ایران هستند که هیچ‌کس نمی‌تواند اهلیت و صلاحیت علمی آنها را زیر سوال ببرد. مهم‌ترین مشاوران طرح که همگی جزو اعضای برجسته هیات‌علمی دانشگاه‌های برتر کشور هستند و در میان آنها دانش‌‌یاران و اساتید تمام نیز حضور دارند. حال سوال من این است که در کدام سازمان ایرانی چنین متخصصان برجسته‌ای در این حوزه دور هم جمع شده‌اند؟ یا کدام‌یک از این متخصصان در حوزه کاری خود جزو برترین‌ها نیستند؟ د) تیم کارشناسان موزه نیز معمولا شامل گروهی متشکل از کارشناس مرمت که تالیفات متعدد در این زمینه دارند، کارشناس نقاشی و کارشناسان موزه‌داری است. باز سوالم از نگارنده محترم مطلب این است که نگاهی به مقاله‌ها و کتب موضوعه در این زمینه بیندازند یا حداقل نگاهی به کارگروه‌های مرمت در دیگر موزه‌های جهان بیندازند تا ببینند که بالاترین استانداردها در چینش تیم مرمت رعایت شده است. هـ) به‌غیر از تابلوی مرد مصری، به تابلوی دیگری نیز در این مقاله اشاره شده است؛ تابلوی سردار اسعد بختیاری. این تابلوی کمال‌الملک در سال 1391 در موزه مجلس مرمت شده و اکنون در معرض دید علاقه‌مندان است. برای مرمت این تابلوی نفیس، برای نخستین‌بار در ایران از روش دستگاهی PORTABLE RAMAN SPECTROSCOPY که جزو جدیدترین روش‌های آنالیز غیرتخریبی در دنیا است، استفاده شد. نتایج بسیار خوب و قابل اعتمادی از پیک‌ها و آنالیزها حاصل گردیده و اکنون این تابلو در وضعیتی بسیار مطلوب و بر اساس مبانی نوین مرمت مدرن کار شده است. همین بس که نتیجه این کار گروهی، در مقاله‌ای در همایش دوسالانه RAA 2013 در کشور اسلونی مورد قبول و ارایه برای متخصصان این امر قرار گرفت. (توضیح اینکه همایش جزء مهم‌ترین همایش‌های شناسایی مواد هنری و تاریخی در دنیاست.) و) کارشناس محترم مقاله مذکور که نویسنده با استناد به داوری ایشان اطلاعات غلطی را برای روزنامه تهیه نموده، خوب می‌دانند که بر اساس اخلاق‌نامه مرمتگران، پیش‌داوری و بررسی بدون سند و مشاهده کار، به‌مثابه نادیده گرفتن اصول حرفه‌ای مرمت است. شاید این بزرگواران خیلی زود دچار بازنشستگی اخلاقی و علمی شده‌اند که این‌چنین دستاورد دیگر همکاران خود در دانشگاه یا دیگر مراکز معتبر مرمتی را بدون ذکر هیچ‌گونه دلیل یا برهان قاطع و فقط با ارجاع به نظر اشخاص دست‌چندم، زیر سوال می‌برند. آیا می‌توان از آنها خواست تا با تشکیل کارگروهی ویژه با استناد به اصول حرفه‌ای مرمت دستاوردهای خود آنان را در موزه‌های کشور بررسی نمود؟ بر خود لازم می‌دانم که پیشگام نبودن دانشگاه مسکو در امر مرمت به‌خصوص مرمت تابلوهای نقاشی، و البته مرتبط نبودن گرایش دکترای این عضو محترم هیات‌علمی دانشگاه با حوزه مرمت نقاشی را یادآوری کنم.در نهایت از همه متخصصان و اهالی فن تقاضا می‌کنم از موزه مجلس دیدن کنند و با جزییات کار مرمت و نیز مرمت‌های انجام‌شده آشنا شوند؛ تا بدین‌طریق غرض‌ورزی مغرضان و سیاست‌ورزی برخی افراد که برای تصاحب پست و سمت سازمانی هرگونه اطلاعات نادرستی را منتشر می‌کنند و گنجشک را جای قناری جا می‌زنند، بی‌اثر شود. در روزگاری که مرمتگران عزیزمان به دلیل همین غرض‌ورزی‌ها و ناداوری‌های نامستند، عطای کار را به لقایش بخشیده‌اند، باید از اساتید دانشگاهی همچون کارشناس مقاله فوق پرسید که آیا تمام این پیشداوری‌ها برای اعتلای میراث‌فرهنگی کشور به کار گرفته می‌شوند، یا مقاصدی دیگر در بطن آنها نهفته است؟ پاسخ «شرق»: گزارش «خطر در کمین مرد مصری» مستند بود بر نظر کارشناسان و گزارشی که در سایت خانه ملت درباره مرمت حدود 15اثر از آثار کمال‌الملک نوشته شده بود. بر اساس گزارش این سایت، آسیب‌های وارده به برخی تابلوها به حدی بوده که در صورت عدم‌رسیدگی، آسیب جبران‌ناپذیری به این آثار می‌رسید. همچنین در این گزارش، نظرات کارشناسی دکتر بهنام پدرام، دکترای مرمت از آکادمی مسکو درج شده بود، به‌همراه منابعی که به‌دلیل حرفه‌ای از اعلام اسامی آنها معذوریم. این کارشناسان، مرمت این آثار را غیراصولی اعلام کرده بودند. با این‌همه روزنامه «شرق» اعلام آمادگی می‌کند تا با حضور کارشناسان بی‌طرف، گزارشی درباره وضعیت این دو تابلو و 21تابلو دیگر از آثار کمال‌الملک نگهداری شده در موزه مجلس تهیه و منتشر کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.