|

سوریه در ساعت صفر

نسرین رضایی . روزنامه‌نگار

«جورج دبلیو والیس» در کتاب خود تحت عنوان «تاثیر زمان در پویایی تغییرات» نگرش مدرنی به نقش زمان در تاثیر و جهت‌دهی تصمیم‌گیری انداخته است: «زمانی» که سیاستمدار با توجه به موقعیت آن ماهیت یک رخداد را به کل دگرگون می‌کند. همان چیزی که از آن تحت عنوان «کرونوپولیتیکس» یاد می‌شود. والیس معتقد است تصمیم‌گیری در شرایط ضروری برای یک جامعه تنها در به‌موقع‌ترین زمان ممکن، نتیجه مناسب و مهندسی‌شده خود را به نمایش خواهد گذاشت و اگر در روند زمان خللی ایجاد شود، همان تصمیم به بدترین نتیجه ممکن منتهی خواهد شد. جنگ داخلی سوریه پس از تظاهرات عمدتا مسالمت‌آمیز مقابل دولت بشار اسد آغاز شد، اما کم‌کم به تظاهرات خونین میان دو طرف درگیر رسید. این جنگ دو‌سال‌ونیم به درازا کشیده و حالا بیش از صدهزار قربانی و میلیون‌ها آواره برجا گذاشته است. در ماه مارس 2013 شایعاتی به راه افتاد که از استفاده دولت سوریه از تسلیحات شیمیایی در حمله‌ای نزدیک به شهر «حلب» خبر می‌داد. در ماه آوریل کاخ‌سفید نامه‌ای به کنگره نوشت و اعلام کرد: «مجموعه اطلاعاتی ما با ضریب متغیر اطمینان ارزیابی کرده که حکومت سوریه در این کشور از سلاح شیمیایی در مقیاس کم استفاده کرده است.» کاخ سفید کمی بیشتر منتظر ماند و گفت نیاز دارد تا شواهد بیشتری داشته باشد، در آن زمان رییس‌جمهوری سوریه پاسخی مساعد به شک جهانی نداد و مجوز بازدید از خاک کشور برای بازرسان صادر نشد. همین موضوع اوباما را ترغیب کرد درنهایت تاییدیه ارسال سلاح به مخالفان را بگیرد. گرچه بعد‌ها کنگره، که با این امر چندان موافق نبود، جلو انتقال تسلیحات به سوریه را گرفت. اما امروز: یک سال از زمانی که «باراک اوباما»، رییس‌جمهور آمریکا، اعلام کرد استفاده از سلاح‌های شیمیایی در سوریه به‌منزله عبور از خط قرمز است، می‌گذرد، خط قرمزی که در همان زمان رییس‌جمهوری ایالات متحده را به‌صرافت تمام انداخت و رسما اعلام کرد که این موضوع محاسبات مرا تغییر خواهد داد و موجب تغییر در معادلات خواهد شد. با این حال اواخر مرداد بار دیگر تصاویری از استفاده از سلاح‌های شیمیایی روی خط شبکه‌های خبری قرار گرفت. آماروارقام غیررسمی حکایت از آن داشت که بیش از هزار زن و کودک سوری بر اساس خفگی ناشی از استنشاق مواد شیمیایی ظرف 48ساعت کشته شده‌اند. دولت سوریه در ابتدا تصاویر را ساختگی و مربوط به گذشته اعلام کرد. اما بعد از اندکی آن را به تروریست‌ها نسبت داد و تاکید کرد کار، کار آنهاست و عاقلانه نیست تا همزمان با ورود بازرسان سازمان‌ملل به خاک کشور دولت علیه مردم خود دست به چنین اقدامی بزند. شاید جواب منطقی باشد، اما آنچه شبهه ایجاد کرد، ندادن به‌هنگام اجازه تحقیقات به بازرسان سازمان‌ملل در منطقه حومه دمشق بود. جایی که حادثه جدید رخ داده است. آن هم در شرایطی که بازرسان به مجوز بازرسی پیشین از دو نقطه دیگر شک داشتند و باز آن هم در شرایطی که کارشناسان اعلام کرده بودند با گذشت سه روز از حادثه، بررسی استفاده از گاز شیمیایی آن دشوار خواهد بود. شاید آنچه این‌بار هم اسد را به دردسر انداخت همان «عدم لحاظ سرعت تصمیم‌گیری» در شرایط اضطرار بود. در‌واقع، دیپلماسی مرد چشم‌پزشک در جهت منافع‌ملی کاری از پیش نبرد و بازرسان بعد از پنج‌روز اجازه بازدید از حومه دمشق را گرفتند. اگر همین واکنش بشار سریع‌تر انجام می‌شد، شاید خبری از چنین تهدید سهمگینی از جانب غرب وجود نداشت. دیرکرد زمان در تصمیم‌گیری همه چیز را تغییر داد تا جایی که باراک اوباما پای «تنبیه» رییس‌جمهوری سوریه را به میان کشید و تیم امنیت‌ملی اوباما گرد هم آمده‌اند تا واکنش‌های نظامی احتمالی به حمله شیمیایی را بررسی کنند. گرچه پنج عضو دایم شورای امنیت سازمان‌ملل متحد، چهارشنبه جلسه بررسی پیش‌نویس قطعنامه ارایه‌شده از سوی بریتانیا درباره سوریه را بی‌نتیجه به پایان رساندند؛ بر اساس منشور ملل متحد، کشورهای عضو تنها با مجوز شورای امنیت اجازه حمله به کشور دیگر را دارند یا می‌توانند به‌عنوان دفاع، به کشور مهاجم حمله کنند که تهدید به حمله نیز جزو این موارد تلقی می‌شود. هرچند، روسیه، چین، شماری از کشورها و بخشی از افکار عمومی جهانی تاکید دارند اتهام علیه اسد واهی است یا حداقل تاکنون به‌اثبات نرسیده است، بنابراین سازمان‌ملل مجاز به صدور فرمان حمله نیست. اما اوباما باز هم برای حمله محدودیتی پیش‌رو ندارد. بریتانیا هم تا حدودی از لحاظ قانونی همین‌طور. مقامات انگلیس می‌گویند رای شورای امنیت سازمان‌ملل ممکن است ضروری نباشد. اما اگر کامرون بدون اجازه پارلمان دست به اقدام نظامی بزند، ممکن است با خطر یک توفان سیاسی مواجه ‌شود. با این حال اوباما لزوما با چنین مشکلی در واشنگتن مواجه نیست. بر اساس قطعنامه «قدرت‌های جنگ» اوباما ملزم به گرفتن تایید کنگره برای حملات تلافی‌جویانه یا اعلام جنگ نیست. به‌عنوان مثال جورج بوش با استناد به قطعنامه‌های سازمان‌ملل که از سال 1990 درباره عراق صادر می‌شد، در سال 2003 فرمان حمله به این کشور را صادر کرد. اگر تصمیم حمله جدی شود مانع برای غرب زیاد نخواهد بود: بند 51 منشور سازمان‌ملل از حق ذاتی دفاع از خود به صورت گروهی یا فردی در صورتی که حمله مسلحانه علیه یکی از اعضای سازمان‌ملل رخ دهد سخن می‌گوید. به شکل نظری ترکیه و اسراییل می‌توانند از آمریکا و هم‌پیمانان آن درخواست کمک برای دفاع از خود کنند که به دلیل خشونت‌های فرامرزی دو کشور در جریان جنگ داخلی دو ساله سوریه به وجود آمده است. گزینه دیگر قطعنامه «اتحاد برای صلح» سال 1950 است که به مجمع عمومی سازمان‌ملل اجازه می‌دهد هنگامی که شورای امنیت به دلیل اختلاف میان اعضای ثابتش به بن‌بست رسیده خواهان نشستی اضطراری برای پرداختن به مسایل مربوط به صلح و امنیت بین‌الملل شود. گویا زمان در سوریه به عقب بازمی‌گردد؛ زمان به ساعت صفر، صفری برای باراک اوباما، متحدان غربی، صفری برای مخالفان سوری. صفری برای دولت بشار اسد... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.