|

ایران؛ کلید حل بحران سوریه

آندرو پاراستیلیتی . ترجمه‌:فرنگیس بیات

حمله قریب‌الوقوع نظامی به سوریه در پاسخ به آنچه وزیر خارجه آمریکا شواهد غیرقابل انکار کاربرد سلاح شیمیایی توصیف کرده است، ظاهرا نمی‌تواند جنگ در سوریه را پایان دهد. آمارهای سازمان ملل می‌گوید در این حمله شیمیایی صدها نفر کشته شدند، در حالی که کل قربانیان این جنگ تا به امروز به بیش از صد‌هزارنفر رسیده است؛ دو‌میلیون نفر آواره شده‌اند، چهار‌میلیون نفر با جابه‌جایی‌های اجباری دست‌وپنجه نرم می‌کنند و 8/6‌میلیون‌نفر نیازمند کمک‌های بشردوستانه فوری هستند. وضعیت سوریه از «بد» در حال «وخیم» شدن است. در صورت وجود چند سیاستمدار خبره و دیپلماسی فشرده و قوی هنوز می‌توان امید داشت که فرصت برای اتخاذ راهبردی به‌منظور پایان دادن به بحران همچنان وجود دارد. چنین دیپلماسی‌ای نیازمند رابطه نزدیک و همفکری کامل با روسیه و به‌ویژه با ایران است. این دو کشور تنها کشورهایی هستند که بر دمشق نفوذ دارند. به‌علاوه اینکه ظاهرا جنگ درسوریه سر پایان ندارد. با وجودی که دولت سوریه برای شرکت در کنفرانس احتمالی «ژنو 2» برای رسیدن به راه‌حلی برای ‌گذار سیاسی اعلام آمادگی کرده بود، اما برگزاری کنفرانس به‌واسطه عدم تمایل اپوزیسیون مورد حمایت آمریکا که در جنگ داخلی چندان موفق نبودند، متوقف شد. این فضا شاید ناشی از تصمیم اپوزیسیون برای خرید زمان در جهت برقراری موازنه در مواضع جنگی داخلی تا شرکت در نشست بوده باشد و در عین حال به تقویت مواضع اوباما در «خط قرمز» کاربرد سلاح شیمیایی هم نزدیک است. یک حمله نظامی می‌تواند سرعت‌دهنده یا حتی شکستی برای کنفرانس ژنو 2 باشد. روسیه در شورای امنیت درقبال تصویب قطعنامه توسل به زور مقاومت خواهد کرد. رهبران ایران نیز نسبت به پیامدهای حمله نظامی به سوریه هشدار داده‌اند. موضع تهران در قبال کاربرد سلاح‌های شیمیایی و خود سوریه می‌تواند پنجره‌ای برای رابطه حل این بحران باشد. ایران خود قربانی سلاح‌های شیمیایی است که در جنگ عراق علیه این کشور به‌کار گرفته شد. با این حال ایران کاربرد این‌دست سلاح‌ها را توسط نیروهای شورشی هم رد و تقبیح کرده است.
روحانی در پیام «توییتری» خود نوشته بود: «ایران توجه جامعه بین‌المللی را به اتخاذ هر اقدامی برای توقف هرگونه کاربرد سلاح‌های شیمیایی در هر نقطه از دنیا و به‌ویژه در سوریه جلب می‌کند». سه روز بعد وزیر پیشین امور خارجه «علی‌اکبر صالحی» اعلام کرد که تسلیحات شیمیایی برای ایران «خط قرمز» است. این جمله دقیقا شبیه جمله «باراک اوباما» است. در گفت‌وگویی که نماینده پیشین ایران در سازمان ملل با «ال‌مونیتور» داشت، بر شرکت ایران در کنفرانس «ژنو 2» تاکید داشت. حضوری که به‌شدت مورد تاکید مسکو و مورد انکار واشنگتن است. هفته گذشته معاون دبیرکل سازمان ملل «جفری فلتمن» سفیر سابق آمریکا در لبنان با «محمدجواد ظریف» دیدارکرد. محور این دیدار، گمانه‌زنی‌ها در مورد عامل کاربرد سلاح‌های شیمیایی در سوریه و نقش ایران در پیدا کردن راه‌حلی برای بحران سوریه بوده است. در این میان بسیاری استدلال کرده‌اند که به هرقیمتی باید ایران را از گفت‌وگوهای «ژنو 2» کنار گذاشت، چراکه تهران متحد دمشق است و به‌همراه متحد دیگرش حزب‌الله لبنان در طرف دیگر منازعه سوریه قرار دارد. اما خط‌کشی‌ها در بحران سوریه جدا مخدوش و غیرقابل شناسایی است: افراط‌گرایان جهادی و تروریست‌ها متحدان و وارثان اسامه بن‌لادن و تشکیلات القاعده هستند. آنها اقدام به اجرای قوانین خودخوانده اسلامی در مناطق «آزاد‌شده» می‌کنند و این روند مطمئنا حیات جدیدی به تروریسم در عراق، لبنان و سوریه خواهد داد. بمباران سوریه از هر زاویه‌ای که تحلیل شود تنها به تقویت این گروه‌ها منجر خواهد شد. یک خیزش دیپلماتیک باید با فشار بر قطر، عربستان‌سعودی و ترکیه برای قطع تسلیح تروریست‌ها در سوریه شروع شود. سوریه جبهه اول افراط‌گرایان تروریست در سراسر دنیاست. گروه‌هایی که ماهیتا در تقابل با منافع آمریکا و متحدان منطقه‌ای‌اش هستند. اما آمریکا اول احتیاج دارد که درباره امور تجاری با ایران حرف بزند. قاعدتا شما باید صلح را با دشمنتان برقرار کنید و نه دوستتان. سوابقی برای چنین تفاهم‌هایی وجود دارد. فقط تصور کنید که اگرحمایت و پشتیبانی ایران از دولت‌های «نوری المالکی» در عراق و «حامد کرزای» افغانستان نبود، مشکلات چندبرابر بود. از جنبه سیاست داخلی، اوباما مجوز توسل به زور نخواهد داشت. در نظرسنجی‌ای که توسط رویترز و آیپسوس انجام گرفته است تنها 9‌درصد آمریکایی‌ها از حمله نظامی حمایت می‌کنند و 60‌درصد مخالف آن هستند. رقم حامیان مداخله نظامی در صورتی که ثابت شود از سلاح‌های شیمیایی علیه غیرنظامیان سوری استفاده شده است شاید تا 25‌درصد هم افزایش پیدا کند و رقم مخالفان تا 46درصد. اوباما -همچنان می‌خواهد که از مخمصه خاورمیانه بیرون بماند- می‌تواند درعین حال از یک خیز دیپلماتیک هم منتفع شود. توسل به نیروی نظامی یک وسیله است و پایان این بحران نیست و از این‌رو تنها می‌تواند بخشی از یک استراتژی بزرگ‌تر برای پایان دادن به جنگ در سوریه باشد. مداخله ناتو در یوگسلاوی برسر بحران کوزوو برای مثال دربردارنده دیپلماسی مستقیم و فشرده با روسیه و اسلوبودان میلوسویچ قبل و بعد از حملات بود. واشنگتن باید تاس‌های جدیدی با مسکو و تهران بریزد و اطمینان دهد که هنوز برای دیپلماسی در سوریه شانسی وجود دارد، باید دانست دیپلماسی تنها پرتاب پیش‌بینی‌شده موشک نیست.به‌کلام دیگر ممکن است آمریکا با حمله نظامی به سوریه حتی در شیب لغزنده‌تر و تند‌تر این مخمصه در خاورمیانه قرار بگیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.