|

شعله‌ورشدن آمریکاستیزی

صادق زیباکلام . تحلیلگر سیاسی و استاد دانشگاه

در ساده‌ترین شکلش می‌توان پرسید که اسناد جدیدی که از سوی مقامات آمریکایی درخصوص دست‌داشتن آمریکایی‌ها در کودتای 28مرداد بیرون آمد، حاوی چه اطلاعات تازه‌ای می‌بود و چه معلوماتی به دانش ما در این حوزه اضافه کرد؟ اسناد چه‌چیزی را نشان می‌دهند که ما آن را تا به‌امروز نفهمیده بودیم و نمی‌دانستیم؟ پاسخ: اسناد جدید هیچ معلومات جدیدی به معلومات قبلی ما نیفزودند. اسناد جدید هیچ اطلاعات تازه‌ای به ما ندادند که ما آنها را قبلا نمی‌دانستیم. اگر چنین است، پس چرا در ایران این‌همه درخصوص آنها جاروجنجال به‌راه افتاد؟ کانه یک کشف جدید و یک دنیای جدید کشف شده؟ پس چرا اینقدر رسانه‌های دولتی به‌همراه بسیاری از مسوولان، چهره‌ها و شخصیت‌های سیاسی حکومتی پیرامون انتشار این اسناد سروصدا به‌راه انداختند؟ قبل از پاسخ به این سوال، بگذارید نخست یک نگاه کلی به اسناد بیندازیم. اسناد جدید در حقیقت مطلبی را تکرار کردند که ما 60سال است آن را می‌دانیم. اینکه آمریکایی‌ها (به‌کمک انگلیسی‌ها) کودتای 28مرداد را طراحی کردند، عواملی را در تهران اعم از نظامی‌ها و غیرنظامی‌ها برای انجام کودتا به‌کار گرفتند و هدف کودتا سرنگونی دولت مرحوم دکترمصدق بود. درست است که اسناد جدید دارند این محورها را نشان می‌دهند، اما 60سال است که ما اینها را می‌دانیم. درواقع در همان سال 1332 و چند هفته بعد از کودتا، آمریکایی‌ها اذعان داشتند کودتای 28مرداد یکی از ارزان‌ترین کودتاهایی بوده که سازمان سیا تا آن‌زمان طراحی و اجرا کرده بوده است. کرمیت روزولت طراح اصلی کودتا آن را «یک پیروزی معرکه» برای آمریکا دانست و اضافه کرد که سازمان سیا برتری فکری و استراتژیکش را در جریان انجام موفقیت‌آمیز کودتای 28مرداد به نمایش گذارد. بعد نوبت به مطبوعات آمریکا رسید. نیویورک‌تایمز، واشنگتن‌پست، نیوزویک و... همگی اطلاعات و اخبار زیادی درخصوص اجرای موفقیت‌آمیز کودتای 28مرداد از سوی مقامات آمریکا درج کردند. بعدها حتی فتوکپی یکی از چک‌هایی که سازمان سیا در تهران به عوامل کودتا پرداخته بود، در مطبوعات آمریکا عینا چاپ شد. جدای از خود کرمیت روزولت، دیگران هم بعدها درخصوص کودتا کتاب نوشتند، ازجمله کار ارزنده مارک گازیورفسکی است که چند سال پیش چاپ شد و به فارسی هم ترجمه شده است. گازیورفسکی حجم انبوهی از اسناد و مدارک را در کتاب تحقیقی‌اش آورده است. مجددا می‌رسیم به این پرسش که پس اگر از اسناد جدید، خبری نداشتند، چرا پس این‌همه سروصدا و مانور پیرامون آن در ایران به‌راه افتاد؟ در پاسخ باید گفت که دو دلیل باعث آن سروصداها شد؛ دلیل نخست بازمی‌گردد به تبلیغاتی که «جریان آمریکاستیز» منظما برای شعله‌ور نگه‌داشتن آتش آمریکاستیزی به آن نیاز دارد. جریان آمریکاستیز همواره دارد تلاش می‌کند که آتش آمریکاستیزی را در ایران به هر نحو و بهانه‌ای که شده، روشن نگه دارد. از قتل‌عام سرخپوستان گرفته تا تبعیض علیه سیاهپوستان، تا انفجارهای هسته‌ای علیه ژاپن، تا... برسیم به جنبش اعتراضی وال‌استریت. البته در این میان نقش آمریکا را در توطئه‌ها و دسیسه‌های بی‌شمارش علیه ایران و ملت ایران چه قبل از انقلاب، چه در دوران انقلاب و چه بعد از انقلاب تا به‌امروز نباید فراموش شود. آمریکا کودتای 28مرداد را به‌راه می‌اندازد، مصدق را سرنگون و شاه را به‌قدرت می‌رساند، ظرف 25سال آمریکایی‌ها منظما به شاه فرمان می‌دهند که چه بکند و چه نکند. به او دستور می‌دهند که اصلاحات ارضی کند (که کشاورزی ایران نابود شود)! سازمان برنامه‌ و بودجه را می‌گویند ایجاد کند که جلو رشد و توسعه و پیشرفت ایران را بگیرد، رجال وطن‌پرست و ملی را ساکت می‌کنند و درعوض عوامل و نوکران خودشان را در دستگاه شاه به‌قدرت می‌رسانند، به شاه می‌گویند که ایران را ژاندارم منطقه کند، صنایع مونتاژ وارد ایران کند، صنایع هسته‌ای و نیروگاه بوشهر را بسازد که آمریکایی‌ها و غربی‌ها فضولات هسته‌ای‌شان را بیاورند در بوشهر از بین ببرند که تا مملکت خودشان آلوده به مواد رادیواکتیو نشود، به شاه می‌گویند که فرهنگ ملی و اسلامی ما را از بین ببرد و به‌جای آن فرهنگ وارداتی غربی را جایگزین کند، بهایی‌ها و یهودی‌ها و صهیونیست‌ها را در ایران سرکار بیاورد و... . در دوران انقلاب هم که از او تا به آخر پشتیبانی و او را تشویق و ترغیب می‌کردند که مبارزان و مردم را هرچه بیشتر به خاک و خون بکشد تا برسیم به فهرست طولانی جنایات آمریکا بعداز انقلاب که یک رساله می‌شود. از تلاش در واردکردن لیبرال‌ها و بنی‌صدر به‌ قدرت تا به‌راه‌انداختن جنگ داخلی در کردستان و... تا تجهیز و سازماندهی مجاهدین، تا حمله نظامی در طبس، تا تلاش در انجام کودتا، مصادره اموال ایران در آمریکا و شروع تحریم‌ها، تا دستور به صدام در حمله به ایران و آغاز جنگ تحمیلی، تا تحریم‌های امروزی، تلاش در کودتای مخملی در جریان انتخابات 22خرداد 88، تهاجم فرهنگی و... بنابراین طبیعی است که انتشار اسناد جدید تحولی است که نباید از کنار آن به‌آسانی گذشت و از آن تنها براي دمیدن بر شیپور ضدیت با آمریکا بهره‌برداری کرد. اما دلیل دوم برای مانور تبلیغاتی رسانه‌های حکومتی پیرامون انتشار اسناد جدید. این دلیل خیلی به مساله آمریکاستیزی مربوط نمی‌شود؛ یا دست‌کم مستقیم مربوط نمی‌شود. ظرف سال‌های اخیر، برخی از نویسندگان و صاحبنظران ایرانی به‌تدریج این پرسش را مطرح کرده‌اند که به‌راستی خود ما ایرانی‌ها در جریان کودتا چه‌کار می‌کردیم؟ خود ما ایرانی‌ها در آن روز کذایی کجا بودیم؟ با توجه به اینکه کودتا از نخستین ساعات صبح روز 28مرداد یعنی از حدود 30/7 الی 8 صبح توسط دسته‌جات چندصدنفری به‌راه می‌افتاد و طی ساعات بعدی و نهایتا تا ساعت یک بعدازظهر که کاخ نخست‌وزیری و رادیو به دست کودتاگران می‌افتاد و آن جمعیت چندصدنفری اولیه ظرف چهار، پنج‌ساعت بعدی به ده‌هاهزارنفر می‌رسد، طرفداران دکترمصدق و مخالفان کودتا کجا بودند؟ رهبران جبهه ملی، مرحوم آیت‌الله کاشانی، فداییان اسلام، حزب‌توده، حزب زحمتکشان، دکتر مظفر بقایی، حسین مکی، شمس قنات‌آبادی و... کجا بودند؟ آیا نمی‌دیدند داشت کودتا می‌شد؟ آیا متوجه نشده بودند که در ابتدا چندصدنفر و نهایتا هزاران نفر دارند شعار «مرگ بر مصدق» و «جاوید شاه» می‌دهند؟ متهم‌کردن آمریکا و انگلستان درحقیقت سرپوشی است که ما ظرف 60سال گذشته به‌کار بسته‌ایم تا خیلی به نقش خود ما ایرانی‌ها در جریان کودتا نپردازیم. اما واقعیت تلخ آن است که درست است که واشنگتن و لندن کودتا را طراحی کردند، اما آنها حتی یک مامور یا سرباز آمریکایی یا انگلیسی به‌منظور انجام کودتا به ایران نیاوردند چون با کمال تاسف نیازی نداشتند و ده‌هاهزار ایرانی با کمال میل کودتا را برایشان به‌اجرا گذاشتند. حقیقت تلخی که 60سال است از مواجهه با آن فرار کرده‌ایم اما 600سال هم بگذرد، روزی بالاخره باید به این پرسش جواب بدهیم که به‌راستی خود ما ایرانیان آن روز کجا بودیم و چه می‌کردیم؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.