|

دین و اخلاق از منظر فلسفه

مضمون مقالات کتاب «کیمیای خرد» که در حدود یک‌دهه و به‌صورت متناوب منتشر شده‌اند، دین و اخلاق با نگاهی فلسفی است. این مقالات از روحی واحد و دغدغه‌ای یکسان برخوردارند. مقالات در عین استقلالشان از یکدیگر در فرم و محتوا هماهنگی و پیوستگی دارند. این اثر از 21فصل تشکیل شده است. ان‌شاءالله رحمتی در فصول یک و دو ضرورت خردورزی و به‌طور کلی لزوم فلسفی‌اندیشی برای بشر را در امر دنیا و آخرت تبیین می‌کند. در فصل سوم این ضرورت را در حوزه فلسفه دین پی می‌گیرد و نشان می‌دهد اگرچه در طول تاریخ اندیشه تنش‌های فراوانی میان دین و فلسفه وجود داشته است، اما این دو هرگز از یکدیگر بی‌نیاز نبوده‌اند. از آنجا که در مواردی فلاسفه عرصه را برای اصحاب دین تنگ کرده‌اند، رحمتی در فصل چهارم به بحث تجربه دینی به عنوان دلیلی برای کسب معرفت پرداخته است. مولف در فصول پنج، شش و هفت تاکید می‌کند که بحث‌های تاسیسی که از سوی فلاسفه دین در دفاع از دین در برابر فلاسفه مطرح شده به تجربه دینی محدود نبوده است و براهین اثبات وجود خدا از جمله برهان وجودی، احیا شده است و برخی فیلسوفان تقریر جدیدی از آن ارایه کرده‌اند، احیای براهین سنتی به مباحث تحلیلی فراوان درباره صفات خداوند و فهم عقلانی آن صفات نیز کشیده شده است. عناوین این فصول عبارتند از: پاسکال: ایمان و عقلانیت، برهان وجودی با نگاهی به فلسفه اسلامی، قدرت مطلق و فهم عقلانی دین. در فصل هشتم بیشتر تمرکز مولف، بر فیلسوفانی است که اخلاق را بر دین مبتنی نمی‌دانند بلکه حتی از ابتنای منطقی دین بر اخلاق حمایت می‌کنند. رحمتی در فصل نهم به‌عنوان یک موضوع ملموس در حوزه اخلاق، مقاله «دین، اخلاق و محیط زیست» را نگاشته است. واقع‌گرایی یکی از مسایلی است که در نسبت میان اخلاق و دین مطرح می‌شود، به این معنا که «چگونه می‌توان درمقابل نیست‌انگاران اخلاقی که هرچیزی چون واقعیت یا ارزش اخلاقی را نفی می‌کنند، از وجود این ارزش‌ها دفاع کرد.» (ص 15) این مساله موضوع فصل دهم، «سرود عدالت: تاملی در رساله گرگیاس افلاطون»، را تشکیل می‌دهد. مولف در فصول 12 و 13 به این موضوع پرداخته که آیا فیلسوفان ما نیز می‌توانند حضوری درخور در این مباحث داشته باشند. از جمله نقاط قوت فلسفه و حکمت اسلامی، درک عمیق آن از قوه معرفتی «خیال» و ساحت «عالم مثال» است که در فصول 14 تا 17 واکاوی شده است. عنوان فصل 18 «سنت‌گرایی و موانع فهم آن» است که به مکتب حکمت خالده یا سنت‌گرایی در دوران معاصر پرداخته است. در سه فصل پایانی کتاب «کیمیای خرد» به قابلیت‌های سنت‌گرایی برای حضور در تاملات امروزین در دو عرصه هنر و علوم تجربی تمرکز کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.