|

بررسی نظام‌های مختلف رتبه‌بندی

افت‌وخیزهای دانشگاه

مرتضي چيني‌فروش

یکی از پرسش‌هایی که ذهن برخی را به خود مشغول کرده این است که چرا هرازگاهی آمارها و رتبه‌های ضدونقیضی برای جایگاه علمی و پژوهشی دانشگاه‌های کشور ما بیان می‌شود. واقعیت این است که هم‌اکنون موسسات مختلفی برای رتبه‌بندی دانشگاه‌ها و موسسه‌های آموزشی و پژوهشی وجود دارد که از شاخص‌های متفاوتی برای رتبه‌بندی استفاده می‌کنند که بسیار متنوع هستند. علاوه‌براین ممکن است تاثیر شاخص واحدی که در رتبه‌بندی‌های مختلف استفاده می‌شود، متفاوت باشد، دلیلش هم این است که تعداد شاخص‌های انتخابی و میزان تاثیر هر یک از آنها در رتبه‌بندهای مختلف، متفاوت است. در ادامه برخی از مهم‌ترین نظام‌های رتبه‌بندی جهانی را با هم مرور می‌کنیم. رتبه‌بندی شانگهای این رتبه‌بندی که تحت‌عنوان رتبه‌بندی علمی دانشگاه‌های جهان شناخته می‌شود، قدیمی‌ترین نظام رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان است که نخستین‌بار در سال 2003 و در قالب یک پروژه بزرگ ملی در کشور چین انجام شد. این رتبه‌بندی در اصل برای اندازه‌گیری فاصله دانشگاه‌های چینی و دانشگاه‌های روز دنیا صورت گرفت. شاخص‌های موثر در این رتبه‌بندی بیشتر در حوزه علوم طبیعی قرار دارند و شامل تعداد مقالات منتشرشده در مجلات نیچر و ساینس، تعداد برندگان جایزه نوبل و جایزه فیلدز است. رتبه‌بندی تایمز نشریه آموزش‌عالی تایمز لندن واقع در انگلستان، از سال 2004، هرساله فهرستی از 200دانشگاه برتر دنیا را منتشر می‌کرد. یکی از ایراداتی که به رتبه‌بندی این موسسه گرفته می‌شد، این بود که برخلاف رتبه‌بندی دانشگاه شانگهای که به مباحث آکادمیک اهمیت بیشتری می‌دهد، رتبه‌بندی موسسه تایمز بیشتر به شهرت دانشگاه اهمیت می‌داد. به همین دلیل این موسسه از سال 2009، رتبه‌بندی جدید خود را ارایه کرده است. در رتبه‌بندی جدید این موسسه، 13شاخص در نظر گرفته شده که در پنج‌دسته آموزش، تحقیقات، انتقال دانش، درآمد صنعتی و وجهه بین‌المللی دسته‌بندی شده‌اند. رتبه‌بندی «كيو-اس» رتبه‌بندی این موسسه با عنوان «بهترین دانشگاه‌های جهان» منتشر می‌شود. این موسسه برای ارایه رتبه‌بندی خود، اطلاعات مربوط به 34هزار پژوهشگر و استاد دانشگاه‌های مختلف سراسر جهان را بررسی می‌کند. از جمله شاخص‌های این رتبه‌بندی می‌توان به میزان استناد به مقالات، نسبت استاد به دانشجو و تعداد استادان و دانشجویان بین‌المللی دانشگاه‌ها اشاره کرد. این موسسه علاوه بر رتبه‌بندی دانشگاه‌های دنیا، هر ساله فهرستی از 200دانشگاه برتر آسیا را نیز ارایه می‌کند. رتبه‌بندی وبومتریک رتبه‌بندی وبومتریک دانشگاه‌های دنیا را آزمایشگاه سایبرمتریک انجمن ملی تحقیقات اسپانیا تهیه می‌کند. رتبه‌بندی وبومتریک متشکل از یک پایگاه داده است که اطلاعات 15هزار دانشگاه و بیش از پنج‌هزار مرکز تحقیقاتی را در خود دارد و بیش از 12هزار دانشگاه دنیا را براساس حضور آنها در دنیای مجازی رتبه‌بندی می‌کند. این رتبه‌بندی اولین‌بار در سال 2004 انجام شد و براساس معیاری مرکب از چندین شاخص‌ تهیه می‌شود. این شاخص‌ها شامل حجم اطلاعات موجود روی وب، قابلیت دسترسی به اطلاعات وب‌سایت، نسبت اطلاعات منتشرشده در وب به میزان لینک‌های برگشتی خارجی آن، تعداد مقالات منتشرشده و میزان ارجاعات آنهاست. در یک کلام، این رتبه‌بندی «میزان اثرگذاری دانشگاه در جهان وب و تعهد آن به دنیای مجازی» را نشان می‌دهد. رتبه‌بندی براساس عملکرد رتبه‌بندی دانشگاه‌ها بر اساس عملکرد آکادمیک، رتبه‌بندی نسبتا جدیدی است که توسط موسسه انفورماتیک «دانشگاه فنی و مهندسی خاورمیانه» ترکیه ارایه می‌شود و از سال 2010 تاکنون به رتبه‌بندی دوهزار دانشگاه جهان بر اساس شاخص‌های عملکرد تحقیقات آکادمیک می‌پردازد که عبارتند از: بهره‌وری فعلی، بهره‌وری بلندمدت، ضریب تحقیق، کیفیت (شاخص H) و درنهایت همکاری‌های بین‌المللی.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.