بهبود وضعیت علمی دانشگاههای ایران در نظامهای رتبهبندی
تهران و شریف در صدر دانشگاههای فنی ایران
زينب همتي
در ویرایش سال 2012 نظام رتبهبندی «کیو-اس»، در حوزه علوم فنی-مهندسی و فناوری، فقط نام دو دانشگاه ایرانی در فهرست 300دانشگاه برتر دنیا دیده میشود: دانشگاه تهران و دانشگاه صنعتیشریف. دانشگاه تهران با کسب رتبه 272جهانی و دانشگاه صنعتیشریف با کسب رتبه 280جهانی در این نظام رتبهبندی، توانستهاند جایگاه خود را در فهرست دانشگاههای برتر دنیا تثبیت کنند. گفتنی است «کیواس»، یکی از نظامهای پراستناد رتبهبندی دانشگاهها بهشمار میآید که از سال 2004، نهادهای آموزشی و پژوهشی را با هدف آگاهی بیشتر دانشجویان از جایگاه دانشگاههایی که برای تحصیل انتخاب میکنند، رتبهبندی میکند. از اینرو، اشتهار علمی و آکادمیک دانشگاهها و اعضای هیات علمی، بازار کار، میزان استنادها به انتشارات علمی، شاخص «اچ» (کیفیت) و نظرات گروههای مختلف در رابطه با نهادهای آموزشی و پژوهشی از مهمترین معیارهای این نظام برای رتبهبندی 200دانشگاه برتر دنیا در پنج موضوع کلی در حوزه علوم فنی- مهندسی و فناوری است. در رتبهبندی موضوعی «کیواس» نیز دانشگاههای تهران و صنعتیشریف با کسب رتبه «151 تا 200» در موضوع مهندسی عمران و سازه در فهرست 200دانشگاه
برتر این حوزه موضوعی قرار داده شدهاند. رتبه کلی دانشگاه تهران در ویرایش 2012 این نظام رتبهبندی نیز با رتبه «551 تا 600» بالاتر از دانشگاه صنعتیشریف با رتبه بالای 600 قرار گرفته است. جایگاه دانشگاههای ایران در رتبهبندی شانگهای نظام رتبهبندی شانگهای نیز یکی دیگر از نظامهای معتبر بینالمللی برای رتبهبندی دانشگاهها و موسسات آموزشی و پژوهشی است که از سال 2003 راهاندازی شده است. تعداد محققان پراستناد، تعداد انتشارات علمی و تعداد مقالات چاپشده در مجلات برتر دنیا و میزان بودجه و منابع مالی ازمهمترین معیارهای نظام رتبهبندی شانگهای برای رتبهبندی 200دانشگاه برتر دنیا در موضوعات مختلف است. در رتبهبندی کلی این نظام، دانشگاه تهران تنها دانشگاه ایرانی است که در فهرست 500 دانشگاه برتر دنیا قرار دارد. دانشگاه تهران در سالهای 2009 تا 2012 توانسته است به ترتیب رتبههای «401 تا 500»، «401 تا 500»، «301 تا 400»، و «301 تا 400» را کسب کند. در آخرین ویرایش این رتبهبندی در سال 2012 و در حوزه موضوعی علوم رایانه دانشگاههای صنعتیشریف، صنعتی امیرکبیر و تهران توانستهاند به ترتیب رتبههای «101 تا
150»، «151 تا 200» و «151 تا 200» را به خود اختصاص دهند. قابل ذکر است که دانشگاه استنفورد و دانشگاه امآیتی در رتبههای اول و دوم این فهرست قرار دارند. جایگاه دانشگاههای ایران در رتبهبندی یورپ رتبهبندی یورپ نیز یک نظام نوظهور برای رتبهبندی دانشگاههاست که کشور ترکیه آن را منتشر میکند. تاکید اصلی این نظام بر میزان تولید علمی و استنادها، نشریات علمی و همکاریهای علمی است که از پایگاه «وبآوساینس» اخذ میشود. در ویرایش اخیر این نظام رتبهبندی در سال 2013-2012، نام 15دانشگاه ایرانی در فهرست هزاردانشگاه برتر دنیا در حوزه علوم فنی-مهندسی، رایانه، و فناوری به چشم میخورد که نام دانشگاه تهران بالاتر از همه است. نظام رتبهبندی ملی تایوان نظام رتبهبندی ملی تایوان یکی دیگر از نظامهای نوظهور بینالمللی است که به معرفی 300دانشگاه برتر دنیا در شش حوزه موضوعی میپردازد. بهرهوری پژوهشی، تاثیر پژوهشی و کیفیت پژوهش دانشگاهها و موسسات علمی و تحقیقاتی، سهشاخص اصلی است که این نظام با استفاده از آنها، دانشگاهها و موسسات را رتبهبندی میکند. در آخرین ویرایش نظام رتبهبندی ملی
تایوان، نام چهاردانشگاه ایرانی در حوزه فنی-مهندسی به چشم میخورد. دانشگاه تهران در این نظام رتبهبندی، با کسب مجموعا 65/19امتیاز توانسته است رتبه اول ملی و رتبه 123 بینالمللی را بهدست آورد. پس از دانشگاه تهران، دانشگاههای صنعتی امیرکبیر، صنعتیشریف و علموصنعت به ترتیب رتبههای بعدی ملی و رتبه 129، 148، و 201 بینالمللی را در حوزه فنی-مهندسی کسب کردند. دانشگاههای امآیتی و دانشگاه کالیفرنیا، رتبههای اول و دوم را در این فهرست 300رتبهای کسب کردند. در رتبهبندی موضوعات جزییتر این نظام، دانشگاه تهران در موضوعات علوم رایانه، مهندسی برق، مهندسی مکانیک، مهندسی شیمی، و مهندسی عمران در جایگاه نخست کشور قرار دارد اما در موضوع علوم مواد دانشگاه شریف در جایگاه اول و دانشگاه تهران در رتبه دوم قرار دارند. رتبهبندی ESI نظام رتبهبندی ESI، وابسته به پایگاه «وبآو ساینس» (Web of Science) یکی دیگر از نظامهای رتبهبندی دانشگاهها و موسسات آموزشی - پژوهشی است که به رتبهبندی مهمترین و تاثیرگذارترین موسسات در 22حوزه موضوعی میپردازد و دانشگاههایی که عملکرد پژوهشی و تولیدات علمی آنها ضعیف است، در
این رتبهبندی طبقهبندی نمیشوند. سه شاخصی که ESI برای رتبهبندی دانشگاهها از آن استفاده میکند عبارتند از میزان مقالات، میزان استنادها و سرانه استناد به هرمقاله در 10سال اخیر در پایگاه «وبآو ساینس». دانشگاه تهران در حوزه فنی-مهندسی این نظام، در صدر دانشگاههای ایران قرار گرفته و توانسته است بیشترین استناد و بیشترین میزان سرانه استناد به هر مقاله را به خود اختصاص دهد. همچنین دانشگاه صنعتیشریف در حوزه علوم مواد با کسب بیشترین تعداد استناد و بیشترین میزان سرانه استناد در جایگاه اول و دانشگاه تهران در جایگاه دوم ملی قرار دارند. در جدول زیر جزییات بیشتری از عملکرد دانشگاههای کشور ارایه شده است. این جدول، اطلاعات آن دسته از دانشگاهها را ارایه میدهد که در 10سال اخیر، بیش از 500 مقاله در نشریات نمایهشده در این پایگاه منتشر کرده باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.