|

ارتش سوریه: نیرویی در جنگ مدام

سیاوش رزمند: ارتش عربی سوریه امروز در جایگاهی ایستاده که پس از دو سال جنگ داخلی خونین و نفسگیر باید خود را آماده نبردی تمام‌عیار این‌بار با نیروهای خارجی کند. ارتش سوریه از لحاظ تعداد نفرات در رده ۳۹ جهان قرار دارد؛ ارتشی کلاسیک که تماما بر اساس مدل جنگ سرد بنا شده و بیشتر تجهیزاتش توسط اتحاد شوروی و بلوک شرق تهیه می‌شد. با فروریختن اتحادیه جماهیر شوروی نیز روسیه همچنان تجهیز‌کننده اصلی ارتش کشوری ماند که برای نزدیک به نیم‌قرن در شرایط اضطراری و موقعیت جنگی به‌سر می‌برد. ارتش سوریه در برابر اسراییل و در جریان جنگ اعراب - اسراییل با واگذاری جولان خود را در وضعیت نه جنگ نه صلح با رژیم اسراییل قرار داد. هرچند در ابتدای جنگ یوم‌کیپور به موفقیت‌هایی در بازپس‌گیری قسمت‌هایی کوچک از جولان دست یافت، اما با وجود مقاومت قادر به حفظ شرایط نشد. در جریان جنگ داخلی لبنان (۱990-۱975) به خصوص پس از ۱۹۸۲ و ترور بشیر جمیل که لبنان را به ورطه جنگ تمام‌عیار قومی- مذهبی کشاند، ارتش سوریه به عنصری تعیین‌کننده بدل شد و کنترلش را بر بخش عمده‌ای از لبنان گستراند. با پایان جنگ نیز نیروهای سوری به حضور خود در لبنان ادامه دادند. اما سال ۲۰۰۵، ترور رفیق حریری و حوادث در پی‌اش به حضور نظامی سوریه در لبنان خاتمه داد. حضوری که در دو جبهه متفاوت مخالفان بیشمار و موافقان سرسختی در خاک لبنان داشت. مرگ بشیر جمیل فالانژیست با شمایل ستاره‌گونه‌اش پای سوری‌ها را به جنگ گشود و مرگ تاجر و معمار صلح لبنان رفیق حریری پرچم‌های سوریه را برچید. با آغاز اعتراضات سوریه ارتش سوریه که تجربه فرونشاندن ناآرامی‌های 1982-1979 حما را داشت، به سوی جنگی گام گذارد که بیش از هر چیزی جنگی نیابتی را به‌ذهن می‌آورد. ارتش‌های کلاسیک توانایی نسبتا کمی در نبردهای فرسایشی با گروه‌های شورشی در طولانی‌مدت را دارند؛ آن‌هم در شرایطی که روحیه نظامی و ایدئولوژیک رو به تحلیل باشد و جنگ چهره برادرکشی به خود گرفته باشد. تجربه لیبی نشان از این دارد که هرچند اقدام ائتلاف بین‌المللی تسریع‌کننده سقوط قذافی بود، اما نیروهای دولتی و ارتش قذافی به‌هیچ عنوان در موقعیت پیروز نهایی نبود. ارتش سوریه توانسته در هفته‌های اخیر به پیروزی‌های چشمگیری دست پیدا کند که بیش از قدرت نظامی‌اش مدیون ناهمگن‌بودن نیروهای مخالف است. روند نسبتا کند مدرنیزه‌کردن ارتش سوریه و تکیه صددرصدی بر روسیه نکاتی نیست که بتوان به‌راحتی از آن گذشت. هرچند حضور نیروهای شبه‌نظامی برگ‌برنده بشار اسد در هفته‌های اخیر بوده اما کارایی این نیروها در مقابل نیروهای خارجی عمیقا مورد تردید است. ارتش سوریه از سیستماتیک‌ترین ارتش‌های جهان عرب به‌حساب می‌آمد که از نقشی تعیین‌کننده در معادلات همسایگانش برخوردار بود ولی دو سال فرسایش جنگ داخلی و ریزش نیرو توان از ارتشی گرفته است که چشم‌انتظار موشک‌های اس-۳۰۰ روسیه و متکی بر نیروی هوایی است که به طور میانگین ۱۱۵ تا ۱۴۵ حمله هوایی علیه مخالفان طی سال گذشته انجام داده و تشکیل‌شده از میگ‌های دهه‌های
70 و 80 روسی و هلیکوپتر‌های ساخت چکسلواکی است که به نوبه خود میراث دوران جنگ سرد محسوب می‌شود. تکیه‌گاه دولت سوریه نیروی هوایی است که دارای قوی‌ترین سرویس اطلاعاتی کشور است و حافظ اسد دلبستگی زیادی به آن داشت هرچند این نیروی هوایی امروز تبدیل به اسکادرانی مستهلک و نه‌چندان کارآمد شده است؛ نیرویی که نبردهای ۱۹۴۸، ۱۹۶۷، ۱۹۷۳ و ۱۹۸۲ علیه اسراییل را از سر گذرانده و کلید موفقیت‌های بشار اسد در برابر نیروهای شورشی بوده است.
منبع: Foreignpolicy ‌/CIA factbook

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.