|

الزامات احیای سازمان مدیریت-۱۶

ضرورت شکل‌گیری توسعه سیاسی در سازمان برنامه‌ریزی

محمد ستاری‌فر

متن زیر نامه‌ای است که دکتر ستاری‌فر در سال 78 خطاب به آقای خاتمی نوشتند.
اگر توسعه سیاسی و مدنیت در نهاد برنامه‌وبودجه شکل گیرد دیگر برنامه‌ها اینگونه تهیه نمی‌شوند و بین عملکرد‌ها و مصوبه‌ها اینگونه شکاف‌های بهت‌انگیز به وجود نخواهد آمد و دیگر کسر بودجه‌ها مخفی نمی‌شوند. کسر بودجه که یک مفهوم اقتصادی است و همه اقتصاددانان آرزو دارند که به تعادل در منابع و مصارف بودجه‌ برسند، در ایران توسط جریان فکری خاصی و تولیدکننده بحران، تبدیل به کسر بودجه حسابداری شده است، یعنی با عددسازی با بالابردن رقم درآمدها، کم‌کردن رقم مصارف، مخفی‌کردن کسربودجه در حساب تعهدات ارزی، خارج‌کردن بسیاری از اقلام بودجه که بنا به عرف و قانون باید در کتاب بودجه منظور شود و... دیگر، ریاست محترم جمهور و مردم کشور نظاره‌گر این نخواهند بود که در برنامه اول توسعه جهت‌گیری اقتصادی همچون در رابطه با کسر بودجه، تورم، کسری تراز پرداخت‌ها چگونگی سطح کالاهای سرمایه‌ای واسطه‌ای و مصرفی حجم پول و نقدینگی، رشد، اشتغال و... که مد نظر برنامه بود و چه غوغاسالاری‌ای که در رابطه با آن صورت نگرفت بعد از پنج‌سال با برنامه در تعارف باشد گویا هرچه نوشته شده بود برعکس عمل شده است آیا نباید حیرت کرد؟ و نباید عبرت گرفت؟ و نباید اصلاح راهکار کرد؟ در برنامه توسعه دوم اعلام کردند با استفاده از مدل‌های ریاضی و اقتصادسنجی از برنامه توسعه یک برنامه به‌تمام معنی و یک برنامه علمی ساخته‌اند و باز چه حرف‌ها و چه سخن‌ها که در رابطه با آن به میان نیامد، پیش‌بینی جهت‌گیری‌ها و متغیرهای برنامه را با عملکردهای آن پس از پنج‌سال صورت اسفبارتر و تاثربرانگیزتری نسبت به برنامه اول دارد، یعنی تفاوت آشکار، بلکه متضاد و غیرقابل پیش‌بینی بین عملکرد و برنامه مصوب با عنایت به تفاوت برنامه‌های مصوب با عملکردها،‌ برنامه‌‌ها با بودجه‌ها و مصوب بودجه‌ها با عملکردهای آن باید به این نتیجه رسید که نیاز به ساختن امری است جدی و لازم و باید حضرتعالی با اعتقادی محکم، راسخ، پایدار و مستمر نسبت به اصلاح استخوان‌بندی نهاد برنامه‌وبودجه، حداقل به‌صورت سطوح پنج‌گانه طرح شده در صفحات پیشین و دمیدن روح توسعه سیاسی و مدنیت در آن، همت گمارید. این ساختن و سامان توسعه‌ای که معماری خواهید فرمود باید برای نهاد برنامه‌وبودجه دو مشخصه پایدار و نهادینه شده را به ارمغان بیاورد، یعنی فضای نهاد برنامه‌وبودجه را از فضای رقابتی در افکار و فضای اشتراک مساعی در ساختن برنامه‌ها و بودجه برخوردار کند. لایحه برنامه سوم نیز در زمان ریاست‌جمهوری حضرتعالی تدوین و امروزه مراحل تصویب نهایی آن را پیش‌رو داریم، اشکالات اساسی بس فراوان دارد، اشکالاتی همچون هم‌وزن نبودن بین اهداف و ابزارها، تضاد و تعارض بین اهداف و خط‌مشی‌ها،‌ تضاد در جهت‌گیری‌ها و راهبردهای آن، تضاد بین بخش منابع و جهت‌گیری‌های آنها، تضاد مصارف آن، عدم تعامل و انسجام بین امور آن و... همه و همه باعث شده که برنامه سوم، نه دغدغه دستگاه‌ها شود، و نه دغدغه مردم، و نه دغدغه کارشناسان نهاد برنامه‌وبودجه، گویا فقط و فقط کشور برای انجام یک تکلیف و یا نوشتن مشق دانش‌آموزی برای معلم خود،‌ مجبور به نوشتن آن شده است، با توجه به ضعف‌های ساختاری و علمی حاکم بر لایحه برنامه سوم، دگرگون‌شدن آن در مجلس محترم، ابلاغ مصوبه آن به دستگاه‌هایی که پیکره آنها در تولید آن مشارکت نداشته و منتظر آن نیز نیستند، پیکره‌ای کارشناسی در نهاد برنامه‌وبودجه که آمادگی تدوین نظامات اجرایی، نظارتی و ارزشیابی آن را ندارند. اگر اوضاع اینگونه باشد، تاریخ قضاوتی بهتر از قضاوت دو برنامه اول و دوم توسعه در رابطه با برنامه سوم نخواهد داشت (هنوز برنامه ابلاغ نشده، تفاوت‌های بسیاری بین برنامه و اولین بودجه آن یعنی سال 79 هویدا شده است و این مساله در آینده با عملکردها بسیار بیشتر خواهد شد) این تفاوت در نوشتن، قانونی‌کردن و عمل‌کردن متضاد در آن در برنامه سوم تداول تولید بحران برای کشور خواهد بود، مگر اینکه همت والای آن برادر و پشتکار آن عزیز گرانمایه برای ساختن نهاد برنامه‌وبودجه کشور آن هم به صورت ساختاری با فضای رقابتی در اندیشه‌ها و تشریک مساعی در ساختن برنامه‌ها و بودجه‌ها و کارکردهای توسعه‌ای آن عزیز گرانمایه در آغاز کار خود با دعوت حدود 50نفر و با صبر و حوصله، افکار متضاد آنها را با متانت گوش دادید و نسبت به اعلامیه ساماندهی اقتصادی اقدام کردید، در واقع این کار را باید نهاد برنامه‌وبودجه می‌کرد که نه تاکنون خواسته و نه با تفکر انحصاری، حوصله فضای رقابتی و تناوب افکار را دارد و در عمل نیز این فضای غیررقابتی برنامه ساماندهی حضرتعالی را به بایگانی تاریخ تقدیم کرد جهت رفع نگرانی آن گرانمایه، به استحضار می‌رساند که در این کشور، از دیرباز گفته‌اند «مهم نیست چه‌چیزی نوشته می‌شود، بلکه مهم این است که چه می‌کنند، ‌اگرچه برنامه سوم، دچار کاستی‌های فراوان فعلا در نوشتن خود دارد، می‌تواند مهم نباشد. مهم این است که دولت و شخص ریاست‌جمهور و نهاد برنامه‌وبودجه آن چگونه و با چه کیفیتی می‌خواهند آن را اجرا کنند. اگر این کیفیت ساختنی مناسب باشد. کاستی‌های نوشتاری برنامه نیز به همت این کیفیت و پشتکار مسوولان اجرایی، برطرف خواهد شد. انشاءالله
ادامه دارد

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.