|

مرد ۱۰میلیون‌دلاری

«محمد ملاعمر» کیست؟

حسین موسوی

«ملاعمر» کیست؟ آیا او زنده است یا کشته شده؟ اینها سوالاتی است که بخشی از ذهن مردم دنیا را به خود مشغول کرده و بخش دیگر ذهن سرویس‌های اطلاعاتی را. به‌ویژه سازمان سیا که شاید بعد از بن‌لادن به‌دنبال شکار او باشد. مردی که بر اساس تنها یک عکس که گفته می‌شود منتسب به رهبر طالبان است و با یک چشم در این عکس خودنمایی می‌کند، شناخته می‌شود؛ عکسی که بیشتر به عکس پرسنلی شبیه است به غیراز آن عکس‌های دیگری که منتسب به اوست با شک و تردید به آن نگریسته می‌شود. مرد یک‌چشم حالا کابوس شهروندان افغانی و کشورهای غربی است. طرفداران او می‌گویند که او در جنگ با کفار یک چشم خود را از دست داده است. در باقی اسناد مربوط به زنده‌بودن ملاعمر ما تنها صدای او را داریم که هرازگاهی از این طریق پیغام‌های خود را منتشر می‌کند. پیغام‌هایی که عمدتا مبتنی بر تهدید غربی‌هاست. اما به‌تازگی پیغامی از او منتشر شده که برخی از تحلیلگران آن را دلیلی بر چرخش آشکار طالبان از افکار گذشته خود تفسیر می‌کنند. در آخرین پیغام او به اهمیت آموزش‌وپرورش مدرن اشاره كرده و از طرفداران خود خواسته بود که به اقلیت‌های دینی احترام بگذارند. متن پیام چه بود؟ در ششم آگوست ۲۰۱۳ در پیامی که منتسب به ملاعمر رهبر گروه طالبان بود و به‌مناسبت عیدفطر به رسانه‌ها فرستاده شده بود، محمد ملاعمر تاکید کرد که گروه طالبان درصورت خروج نیروهای خارجی از افغانستان، درصدد انحصار قدرت نیستند. رهبر طالبان در این پیام که به چهار زبان فارسی، پشتو، اردو و انگلیسی از آدرس سخنگوی این گروه به رسانه‌ها فرستاده شد، گفت گروه طالبان تلاش خواهد کرد برای ایجاد حکومت فراگیر اسلامی بر اساس شریعت اسلامی، با جناح‌های مختلف سیاسی در افغانستان به تفاهم برسد. ملاعمر همچنین برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری سال آینده افغانستان را «ضیاع وقت» یا تلف‌کردن وقت دانسته و گفت جنگ علیه نیروهای خارجی تا نجات افغانستان از اشغال ادامه خواهد یافت. در پیام ملاعمر آمده است که انتخابات سال ۲۰۱۴ بیهوده است زیرا «انتخابات اصلی در واشنگتن انجام می‌شود.» همچنین در این پیام رهبر طالبان به جلوگیری از تلفات غیرنظامیان توجه کرده است و به جنگجویانش دستور داد متوجه جان غیرنظامیان باشند. یا در چند جای این پیام به آموزش علوم مدرن تاکید شده و نیز برای اولین‌بار به‌جای اینکه اصل انتخابات به‌عنوان یک امر غیراسلامی مردود قلمداد شود، بر بی‌نتیجه‌و غیرشفاف‌بودن آن تاکید شده است. در حالی‌که در سال‌های گذشته شرکت در انتخابات «حرام» اعلام می‌شد و کسانی که با رنگ انتخابات در انگشت خود به‌دست طالبان افتادند، انگشت و در مواردی هم، گوش و بینی خود را از دست دادند. واکنش منفی به سخنان ملاعمر سایت «ان‌بی‌سی‌نیوز» بلافاصله پس از این تغییر آشکار ملاعمر و با اتخاذ رویکردی ملایم اصل موضوع را به تحلیل می‌نشیند. مردی که روزگاری پس از بن‌لادن مهم‌ترین فرد خواسته‌شده از سوی سازمان‌های اطلاعاتی بود و هم‌اینک به‌تنهایی درغیاب همقطار خود در صدر جدول نشسته است و آمریکا می‌گوید که برای زنده یا مرده او 10میلیون‌دلار پاداش می‌دهد. نویسنده این سایت می‌نویسد: آیا طالبان با رهبری ملاعمر به‌دنبال نهضتی ملایم‌تر و بدون خشونت است؟ این طالبان به رهبری ملاعمر و به فتوای او بوده است که کودکان را از تحصیل محروم می‌کردند و دختران را خانه‌نشین. حتی کودکان را به‌دستور او از واکسینه‌کردن دربرابر فلج‌اطفال محروم می‌کردند و اعتقاد داشتند که اینها ساخته دست آمریکا هستند و اصلا این واکسن‌ها «نجس» هستند. در این راستا «اوان کولمن» تحلیلگر مسایل تروریسم به «ان‌بی‌سی» می‌گوید که این پیغام ملاعمر نشانی از بازی‌دادن دنیا دارد. آنها مسوول مستقیم کشتار غیرنظامیان هستند و به‌راحتی از شیوه خود دست برنخواهند داشت. او اعتقاد دارد که ملاعمر این بازی هوشمندانه را تعریف کرده تا بتواند دوباره از جای خود برخیزد. او می‌گوید که آنها از سال 1996 تا سال 2001 در افغانستان در راس قدرت بودند اما نشانی از لزوم به تغییر در آنها مشاهده نمی‌شد. به‌اعتقاد «کولمن» طالبان با ملاعمر در پی بازی جدیدی است که دوباره بتواند به ساختار قدرت بازگردد. به اعتقاد برخی از تحلیلگران از جمله کولمن او هنوز «رویای امارت اسلامی» را در سر می‌پروراند و تقسیم قدرت در نظر ملاعمر جایی ندارد. ملاعمر کیست؟ محمدملا عمر در سال ۱۹۵۹ در روستای نوده ولایت قندهار زاده شد. در اوایل جهاد افغانستان علیه شوروی، ملاعمر به‌عنوان یک سرباز پیاده و عادی مجاهدین، دو‌هفته به پاکستان سفر کرد. گفته می‌شود در جریان یکی از جنگ‌ها یک چشم ملاعمر بر اثر برخورد ترکش زخمی شد و به‌شدت آسیب دید، وی بدون استفاده از مواد بیهوش‌کننده و ضدعفونی کننده، به‌وسیله چاقو این چشمش را درآورد و پلک‌هایش را به‌هم دوخت. پس از عقب‌نشینی ارتش شوروی از افغانستان، بین سال‌های ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۴ ملاعمر امام مسجد یک روستا در ولسوالی در غرب قندهار شد. در اکتبر ۱۹۹۴ ملاعمر، امیر یا رهبر طالبان شد. در ۱۹۹۶ اجلاس بزرگی که شورا خوانده می‌شد و متشکل از هزارو500 طالب دینی بود در قندهار برگزار شد و به ملاعمر لقب «امیرالمومنین» یا «فرمانده وفاداران» اعطا کرد. تا این زمان، طالبان تقریبا ۹۰درصد خاک افغانستان را اشغال کرده بود. درنهایت در پی حملات ارتش آمریکا و همزمان نیروهای ائتلاف شمال (ناتو) در اکتبر ۲۰۰۱، حکومت تحت‌رهبری ملاعمر پس از مقاومت کوتاهی سقوط کرد. از آن پس بود که زندگی او بیشتر به افسانه‌ها شبیه شد. او همچون شبحی در سایه فرو رفت و زندگانی پنهان خود را آغاز کرد. از آن زمان گهگاهی صحبت‌ها و ادعاهایی درخصوص رویت او می‌شود. چندی پیش اعلام شده بود که محمد ملاعمر توسط سازمان استخبارات پاکستان به بیمارستانی در کراچی منتقل شده و در آنجا تحت عمل‌جراحی قرار گرفته است. خبری که ازسوی واشنگتن‌پست کار شده بود و هرگز موردتایید هیچ‌کدام از مقامات کراچی و واشنگتن قرار نگرفت. برخی معتقدند که ملاعمر در همان زمانی که ایالات‌متحده آمریکا به افغانستان لشکرکشی کرد، کشته شده است. دلیل آنها برای اثبات ادعایشان این است که تا سالیان سال از او خبری نبوده و پس از چندین سال از حمله آمریکا با نواری صوتی به مجامع بازگشته است که به گفته این عده هیچ‌گاه نمی‌توان این نوارها را به ملاعمر منتسب کرد. این دسته می‌گویند که آنها برای جلوگیری و ازهم‌پاشیدگی گروه طالبان از این نوارها برای تقویت روحیه استفاده می‌کنند. در مقابل برخی اعتقاد دارند که او هنوز زنده است و زندگی مخفی خود را تا برگشتن به قدرت ادامه خواهد داد. در زمان حکومت ملاعمر استادیوم فوتبال تبدیل به محل اعدام مخالفان شد و اگر مردمی برای تماشا به این استادیوم می‌آمدند، برای دیدار دو تیم فوتبال نبود؛ آنها برای دیدن مرگ دیگری جمع می‌شدند. در دوره او سینما و تلویزیون از بین رفت و تنها رادیو بود که برنامه‌هایی به‌دلخواه طالبان پخش می‌کرد. زنان پرده‌نشین شدند و بیشترین مورد سنگسارها به بهانه‌های واهی در این زمان صورت می‌گرفت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.