|

نگاهی به ۳ داستان «ادگار آلن‌پو»

در سایه استاد

شرلوک هولمز، هرکول پوآرو و کمیسر مگره، به‌ترتیب شخصیت‌های داستانی آثار «کانن دویل»، «آگاتا کریستی» و «ژرژ سیمنون» هستند و امروز از مشهورترین پرسوناژهای ادبیات معمایی- جنایی در جهان به‌شمار می‌روند. اما این شخصیت‌های پرجاذبه ادبیات پلیسی، تحت‌تاثیر پرسوناژی شکل گرفته‌اند که تنها در سه داستان کوتاه حضور دارد اما همین حضور کوتاه کافی بوده تا بدل به چهره‌ای جاودانه در این ژانر ادبی شود. ادگار آلن‌پو، در سه داستانش با نام‌های «قتل‌های کوچه مورگ» (1841)، «معمای ماری روژه» (1842) و «نامه ربوده‌شده» (1845)، پرسوناژی را با نام شوالیه دوپن خلق می‌کند که سرآغاز روایت کارآگاهی مدرن است و هنوز هم از اهمیت زیادی برخوردار است. شوالیه دوپن، قهرمان بی‌رقیب عرصه اندیشه و تخیل است و به‌واسطه هوش بالا و دانش گسترده و اطلاعات وسیعش در همه عرصه‌ها از افراد عادی متمایز می‌شود. اهمیت این داستان‌ها در این است که در آنها قهرمان رمانتیک داستان‌های شورانگیز در هیات کارآگاه بازآفریده می‌شود. آلن‌پو با خلق این داستان‌ها به‌عنوان پدر ادبیات پلیسی شناخته می‌شود و امروز جایزه ادبیات پلیسی آمریکا به‌نام اوست. بر پایه همین سه داستان آلن‌پو، دو ژانر فرعی در ادبیات پلیسی با نام‌های «معمای اتاق دربسته» و «کارآگاه صندلی راحتی» (armchair detective) به وجود آمدند که بعدها نمونه‌های زیادی از آنها نوشته شدند. پو با وجود عمر نسبتا کوتاهش، نویسنده بسیار تاثیرگذاری بوده و داستان‌های کوتاه او بر روی ادبیات ترسناک و ادبیات شگفت‌انگیز تاثیر گذاشته است. نویسندگان زیادی از داستان‌های پو الهام گرفته‌اند که کانن دویل، پی‌دی جیمز و کالین دکستر از جمله مهم‌ترینشان هستند. حتی برخی از شاخص‌ترین چهره‌های «رمان سیاه» آمریکایی، مثل ریموند چندلر و دشیل همت هم از میراث آلن‌پو بهره برده‌اند. پو بسیاری از سنت‌های داستان کاوشگرانه را خلق کرده است. کارآگاه آماتور اما برخوردار از تیزهوشی خارق‌العاده و قدرت استدلال و استنتاج خیره‌کننده و کم‌نظیر، ناشیگری ماموران نالایق و بی‌عرضه پلیس، از جمله آشکارترین این سنت‌ها هستند. کاربرد تردستی و شگردهای شعبده‌بازانه که نویسنده همه سرنخ‌ها را به نمایش می‌گذارد ولی از زاویه‌ای آنها را به خواننده می‌نمایاند که او قادر به کشف حقیقت نباشد، یکی دیگر از ابداعات پو به‌شمار می‌آید. شگرد دیگری که ادگار آلن‌پو در داستان‌هایش به‌کار بست و بعدها نویسندگان بسیاری از آن در خلق آثارشان بهره بردند، این بود که روایت ماجرا را به پرسوناژی کم‌هوش سپرد تا نبوغ شوالیه دوپن بیشتر جلوه کند و خواننده را بیشتر به حیرت وادارد. آلن‌پو نویسنده قرن 19 است اما در قرن 21 کتابی منتشر شد با عنوان «پر کلاغ» و با عنوان فرعی «در سایه استاد» که در آن عده‌ای از معروف‌ترین نویسندگان ادبیات پلیسی و ادبیات ترسناک هرکدام داستانی به سبک و سیاق پو نوشته بوده‌اند. همه این نویسندگان مشهور و معتبر بودند و از میان آنان نویسنده‌ای مثل «استیفن کینگ» در ایران هم به‌خوبی شناخته شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.