آقای رییس دانشگاه، برنامهتان چیست؟
محمد فاضلی . استاد دانشگاه
این روزها در دانشگاهها، استادان مختلف جلساتی برگزار میکنند تا کاندیداهای احتمالی ریاست دانشگاهها را برگزینند. کیست که نداند روسای فعلی هم همه مسیرهای ممکن به پاستور، دفتر سرپرست وزارتخانه یا صاحبقدرتهای دیگر را جستوجود میکنند تا رییس دانشگاه باقی بمانند. حتی صدرالدین شریعتی نیز که در بین کثیری از اصحاب دانشگاه به نماد برخوردهای غیرمنطقی با دانشگاهیان شهره شده است، در زمانه اعتدالخواهی، بیرغبت به ماندن و ناامید از تداوم کرسی ریاست نیست. اما فراتر از این تلاشها، اگر باور داریم که 24خرداد پیام جدیدی داشته است و اگر اعتدال، حداقل به معنای احیای عقلانیت، خردجمعی و وجود خط و مرزهای روشن برای طی مسیر مدیریت است، باید رویه انتخاب روسای دانشگاهها تغییر کند. بهعنوان یک دانشگاهی آموختهام و به تجربه دریافتهام که هیچگاه روسای دانشگاهها برنامهای به اعضای هیاتعلمی جایی که بر آن ریاست خواهند کرد، ارایه نکردهاند. اینترنت را بهدنبال برنامه اعلامشده روسای پیشین دانشگاهها برای کسب سمت ریاستدانشگاه یا مقاصدشان برای مدیریت بر دانشگاهها جستوجو کنید، چیز قابلی نخواهید یافت. گویی در سازمانی که باید تجلی
عقلانیت باشد و شفافیت و برنامهگرایی را ارج نهند، کسی از روسا برنامه نمیخواهد. در زمانهای که عامه مردم نیز برای اعتمادکردن به رییسجمهور، به جزییات کلام وی میاندیشند و برنامههایش را در حد توان خویش تجزیه و تحلیل میکنند، گویی در کانون عقل مدرن، کسی بر سر برنامهها سخنی ندارد، بیشتر معرکه منازعه اشخاص و دیدگاههای سیاسی در میان است. آدمها بیشتر از برنامههایشان، به تقویت لابیهایشان میاندیشند. اما وزارت علوم دولت یازدهم میتواند به همه آنها که خود را در معرض سمت ریاست دانشگاه قرار دادهاند نشان دهد که گزینش برای این سمت، منوط به دو چیز است: داشتن برنامهای روشن، تعریفشده و مکتوب که سندی برای قضاوت درباره آنها باشد و دوم، اقبال عموم استادان هر دانشگاه به برنامه افراد. اگر قرار است عقلانیت تقویت شود و شایستهسالاری در وجهی دموکراتیک قوام بیشتری گیرد، لازم است کاندیداهای ریاست دانشگاهها نظرات و برنامه خود را در قبال این مسایل روشن کنند و پیش از هر انتخابی، استادان هر دانشگاه برداشت روشنی از نظرات و ترجیحات هر فرد در قبال محورهای زیر داشته باشند. 1. ریاست دانشگاهها و دانشکدهها، با انتخاب اعضای
هیاتعلمی صورت خواهد گرفت یا رییس دانشگاه در این زمینهها شخصا تصمیم میگیرد؟ 2. موضع فرد در قبال گزینش متمرکز دانشجویان دکترا و همچنین اعضای هیاتعلمی چیست؟ اعضای گروههای آموزشی برای برگزیدن اعضای هیاتعلمی جدید تا چه حد اختیار خواهند داشت؟ 3. رییس دانشگاه رابطه میان دانشگاه با نهادهای بیرون از دانشگاه را چگونه تنظیم خواهد کرد؟ در راستای تحقق استقلال آکادمیک چه خواهند کرد؟ 4. وضعیت تشکلهای صنفی، علمی، اجتماعی و سیاسی دانشجویی و استادان چگونه خواهد بود؟ 5. موضع کاندیدای ریاست در قبال رشد کمی آموزشعالی چیست؟ 6. وضعیت ارزشیابی و نظارت بالاخص در بخش آموزش چگونه خواهد بود؟ تضمین کیفیت آموزشوپژوهش با چه مکانیسمهایی دنبال خواهد شد؟ 7. در شرایطی که دولت با کسر بودجه و بحرانهای مالی مواجه است، کاندیداهای ریاست برای افزایش منابع مالی، استحصال منابع از مجاری غیردولتی و صرفهجویی در هزینهها چه برنامههایی دارند؟ 8. درمقابل محرومکردن دانشجویان از تحصیل، محرومکردن برخی استادان از تدریس و استخدام خارج از ضوابط قانونی یا بدون ملاحظهکردن توانمندیهای علمی برخی اعضای هیاتعلمی چه موضعی خواهند داشت؟ درخصوص
بهکارنگرفتن بسیاری از متقاضیان شایسته که با ملاحظات غیرعلمی و در اغلب موارد سلیقهای و شخصی از خدمت در دانشگاهها محروم شدهاند چه خواهند کرد؟ 9. برای متوازنکردن سهم زنان و مردان در سمتهای مدیریتی گروههای آموزشی، دانشکدهها و دانشگاهها چه خواهند کرد؟ 10. برنامهشان برای تقویت ارتباط دانشگاه با صنعت و انتقال منابع، دانش و تجربه میان دانشگاه و نهادهای تولیدی و خدماتی کشور چیست؟ اینها فقط برگزیدهای از پرسشهایی است که هر کاندیدای ریاست دانشگاه باید برای آنها پاسخهای روشنی داشته باشد. سالهاست عادت کردهایم که هر رییس دانشگاهی با توجه به سلایق سیاسی، مراتب دانشگاهی یا سابقه برخی فعالیتها انتخاب شود و پیش خود مفروض بگیریم که حتما با سابقهای که دارد در فلان جهت حرکت خواهد کرد. روسای دانشگاهها بیش از آنکه به اعضای هیات علمی دانشگاه متعهد باشند، خود را متعهد به انتخابکنندگان خود میدانند. نوشتن برنامه تضمینکننده تعهد کامل روسای آتی دانشگاهها به اعضای هیاتعلمی نیست، اما حداقل اعضای هیاتعلمی براساس برنامهها خواهند دانست که از چه کسی و با چه دیدگاهی حمایت میکنند. روسای منتخب نیز میدانند که بر چه
اساسی از ایشان حمایت شده فضای شفافتری در دانشگاهها ایجاد خواهد شد. عصر آنکه فقط به سابقه و گرایش افراد اعتماد کنیم گذشته است. از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نیز انتظار میرود رویهای در پیش گیرد که کاندیداهای ریاست دانشگاهها قبل از آنکه راههای منتهی به اتاق وزیر علوم را بجویند، بهدنبال جلب حمایت اعضای هیاتعلمی دانشگاهها از برنامه خویش باشند و وزارتخانه نیز پشتوانه دموکراتیک هر فرد و برنامهاش در دانشگاه مربوطه را برای انتخاب خویش، یکی از ملاکهای مهم قرار دهد. به این سان، دموکراسی را فقط در صندوق آرای انتخابات ریاستجمهوری نجستهایم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.