|

جهان رازآلود «نجف»

مهرداد حجتی

در کتابخانه «نجف دریابندری» قاب کوچکی به دیوار آویخته است که حکایتی از گذشته دور با خود دارد. یک نقاشی رنگ و روغن از یک اتاق محقر با کلی خرت وپرت. وسایل بیشتر به خنزرپنزر شباهت دارند تا اسباب زندگی. نقاش با آگاهی از اینکه بخشی از یک رویداد تاریخی را برای آیندگان بر یک بوم کوچک ثبت می‌کند دست به قلم‌مو برده است. بی‌تردید کمتر کسی می‌تواند حدس بزند که آنچه پیش‌رو دارد چگونه جایی است و کسی که در آن زندگی می‌کرده چگونه شخصیتی است؟ اینجا سلول «نجف» در سن 23سالگی در زندان قصر است و نقاش خود او است. در همین سلول و در همین سن است که او کتاب «تاریخ فلسفه غرب» را ترجمه می‌کند. به دنبال دستگیری‌های گسترده پس از کودتای 28مرداد «نجف» در سال 1333در «آبادان» به خاطر فعالیت در«حزب توده» بازداشت می‌شود و پس از محاکمه و محکومیت به اعدام و اندکی بعد با تغییر حکم به حبس ابد به زندان قصر تهران منتقل می‌شود. توده‌ای جوان که به گفته خودش با دیگر توده‌ای‌ها اختلاف فکری داشته است. اختلافی که بعدها او را از صف توده‌ای‌ها جدا می‌کند.
«نجف دریابندری» از آن دست روشنفکرانی است که خیلی زود و در سنین کم به حلقه بزرگان می‌پیوندد و شاید همین جوانی است که سبب می‌شود هیچ‌گاه استعداد خود را روی یک هدف متمرکز نکند. او هم به ادبیات علاقه‌مند بود هم به فلسفه، هم به سینما، هم به نقاشی و سال‌ها بعد به آشپزی! ترجمه آثار ادبی در کنار ترجمه آثار فلسفی او را تا به امروز در انتخاب بین این دو حیران نگاه داشت. او آثاری نیز در زمینه فلسفه- که وسوسه‌ای مدام نزد اوست- تالیف کرد که در فرصتی دیگر می‌توان به آن پرداخت. اما آنچه «نجف دریابندری» را از دیگر مترجمان متمایز می‌کند سخت‌کوشی او در این راه است. او 20ساله است که به استخدام شرکت نفت درمی‌آید. کارش تعلیم زبان فارسی به کارکنان انگلیسی‌زبان است. کاری که او را وادار به مطالعه بیشتر هر دو زبان می‌کند. چندی بعد به اداره انتشارات همان‌جا منتقل می‌شود تا به‌عنوان خبرنگار سینمایی روزنامه «خبرهای روز» شرکت نفت- به سردبیری دکتر نطقی- مشغول به کار شود. در همین نشریه با «ابوالقاسم حالت» آشنا می‌شود. او نیز عضو تحریریه آن روزنامه بوده است. 21ساله است که روزی «ابراهیم گلستان» نزد او می‌رود و رمان «وداع با اسلحه» را به او می‌دهد. خودش می‌گوید چند صفحه نخست را که می‌خواند اشتیاق پیدا می‌کند تا آن را ترجمه کند. ذوقی که هرگز او را رها نکرد. کار ترجمه هشت‌ماه به درازا می‌کشد و وقتی آخرین سطر کتاب را به پایان می‌برد، دوران تازه زندگی‌اش آغاز می‌شود. اما بخت با او یار نیست. کتاب زمانی منتشر می‌شود که او به زندان افتاده است. با حکم حبس ابدی که به او داده‌اند، به تصور زندگی طولانی در زندان، تصمیم می‌گیرد کتاب سنگین و پرحجمی را برای ترجمه در دست بگیرد و به این ترتیب «تاریخ فلسفه غرب» را برمی‌گزیند. اثری که دو بار ترجمه می‌کند. نخستین نسخه دستنویس ترجمه در یک جابه‌جایی گم می‌شود و «نجف» ناچار می‌شود برای بار دوم ترجمه را از سر بگیرد. اما دوران حبس او خیلی هم به درازا نمی‌کشد. او چهارسال بعد آزاد می‌شود. دوستان هم‌حزبی سابق ترجیح می‌دهند از او فاصله بگیرند. او نیز از این اتفاق استقبال می‌کند و از صف «توده» خود را جدا می‌کند. ترجمه «تاریخ فلسفه غرب» تاریخ آغاز گرایش او به فلسفه نیز هست. گرایشی که تا به امروز با او آمد و حاصل، آن شد که در این سال‌ها منتشر شد.
«نجف دریابندری» اینک 84ساله است. عمری دراز و پرفرازونشیب که در آن تولد‌ها و مرگ‌های فراوانی را شاهد بوده است. مرگ همسر هنرمندش «فهیمه راستکار» تلخ‌ترین رخداد زندگی‌اش بوده است که چند سال پیش رخ داد. حادثه‌ای که او را بسیار اندوهگین ساخت و از آن همه تک‌وتا انداخت. اینک «نجف» روزهای آرامی را پشت‌سر می‌گذارد. تا همین چند روز پیش هر روز با اتومبیلی که «زهرایی» رییس انتشارات «کارنامه» به‌دنبالش می‌فرستاد به آنجا می‌رفت و ساعاتی را در کنار دوست این سال‌هایش سپری می‌کرد. از بخت بد حادثه مونس این روزهای او نیز هفته گذشته چهره در نقاب خاک کشید و «نجف» را با اندوهی دوباره مواجه ساخت. دریابندری انبوهی دستنوشته دارد که باید به سامانی برسند. او برای نسلی از علاقه‌مندان به رمان و ادبیات دریچه‌ای به جهان «همینگوی» و «فالکنر» است. «پیرمرد و دریا» مظهر تلاش پیگیرانه‌ای است که او در زندگی به آن تجسم داد. تلاشی که در زندگی و منش او جلوه‌گر شد و هیچ‌گاه کمرنگ نشد. عمرپربرکتش دراز باد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.