الزامات احیای سازمان مدیریت-۱۲
توسعهنيافتگي نهاد برنامه
محمد ستاریفر
متن زیر نامهای است که دکتر ستاریفر در سال 78 خطاب به آقای خاتمی نوشتند. تعارض و تضاد در مبانی علمی برنامهها، دوگانگی بین برنامهها و عملکردها در این 20سال گذشته نهاد برنامهوبودجه به کمک دستگاهها، همه نوع برنامهای نوشت، برنامههایی که بعضا متضاد با یکدیگر نیز بودند، نام همه آنها را نیز برنامه توسعه گذاشتند، در حالی که هیچکدام از آنها نهتنها محصول توسعهای نداشتند، بلکه به مسایل و عدمتعادلهای تاریخی کشور عمق بیشتری بخشیدند. حضرتعالی از کدام برنامه توسعه در این 20سال گذشته خبر دارید که در حد قابلقبولی به مرحله اجرا گذاشته شده باشد و حرکتها و فعالیتهای مجموعه نظام مطابق آن صورت گرفته باشد. در برنامه توسعه 86- 72 آنهم در شرایط صلح مسلحانه، برنامه بازسازی و نظامسازی، استفاده مطلوب از ظرفیتهای مطرح شده، نظامسازی آماری، فنی، اجرایی، نظارتی، برنامهای، بودجهای و... که اگر امر تکوین این نظامات به سرانجام میرسید، امروزه کشور بسیاری از راهکارهای برنامهای و بودجهای را در خود، نهادینه کرده بود. هنوز جوهر امضای ابلاغ برنامه از مجلس بهطرف دولت خشک نشده بود که برنامه سری تعدیل توزیعشده بین 10 وزیر
از کابینه مطرح شد و به اجرا گذاشته شد، آنهم بدون داراشدن کشور از شرایط و پیشنیازهای آن، آنهم بهصورت نامریی، نیمهمریی و در نهایت، پس از بروز عارضهها و طرح برخی نظرات کارشناسی، مریی و آنچه عمل شد چه درست و چه غلط از منظر علم اقتصاد، خلاف میثاق کشور یعنی برنامه پنجساله اول توسعه مصوب دولت و مجلس بود. در برنامه پنجساله دوم نهاد برنامهوبودجه کشور، برنامه تعدیل ساختاری را بهصورت لایحهای تقدیم مجلس کرد کاری که چند سال مطابق آن عمل کرده بود ولیکن برای آن قانونی نداشت و برای مشروعیت بخشیدن آن را بهصورت لایحه برنامه دوم تقدیم کرد. مجلس محترم خارج از حد انتظار دولت، برنامه دوم توسعه کشور را که برنامه تعدیل بود، تصویب کرد و دست دولت را در همه امور باز گذاشت اینبار دولت صاحب برنامه تعدیل شد، به جای عمل به آن ناگهان اعلام وضعیت فوقالعاده و برنامه تثبیت میکند خدایا نهاد برنامهوبودجه در این کشور چه میکند؟ برنامه ساماندهی کشور تصویب میکنند او برنامه تعدیل اجرا میکند برنامه تعدیل به او داده میشود او برنامه تثبیت اجرا میکند و در این میان نه نظارتی وجود دارد، نه حسابی، نه کتابی، نه گزارشی و این دردها
اگر با مولفههای صفحات پیشین مقایسه شود راز و رمز عقبافتادگی کشور را نمایان خواهد کرد. پروفسور دوگا یکی از سازندگان ژاپن پس از جنگ میگوید: «راز و رمز توسعه ژاپن در بهادادن به چیزهایی بود که بسیاری از افراد، پیشافتاده دانسته و میدانند» راز و رمز توسعهنیافتگی کشور ما در توسعهنیافتگی نهاد برنامهوبودجه است که هم بسیاری از حلقهها را در خود جای نداده، هم بسیاری از صاحبنظران در این 20سال از آن خارج شدهاند و هم آنهاییکه ماندهاند، به لحاظ اینکه برای آنها انگیزه و علاقهای باقی نگذاشتهایم و مشارکتی برای آنها قایل نشدهایم از کارآیی و اثربخشی لازم برخوردار نیستند، مضافا به اینکه امروزه نهاد برنامهوبودجه سطوح پنجگانه را با کمیت و کیفیت لازمی که باید در خود داشته باشند در اختیار ندارد و همچنین در برقراری تعاملات و پیوندها، عاجزترین روزگار خود را سپری میکند. بهخاطر این عدم هدایت در نهاد برنامهوبودجه کشور و همچنین حلقههای مفقوده آن است افرادی که در سطح سه و چهار نظام برنامهریزی قرار دارند و باید وظیفه حلوفصل و تنظیم معادلات آن را بر عهده داشته باشند و در سطح خود میتوانند منشا اثر واقع شوند، در سطح
یک مشغول طراحی و راهبری شدهاند و این حقیقتا یک فاجعه است که خطمشینویسان و تکنیسینهای برنامه بهجای راهبران و استراتژیستها، راهبردهای برنامه را دارند تعیین مینکنند به قول آرتورلوییس «مصیبت در جایی بروز میکند که ابزارکاران برنامه توسعه، هدف و راهبرد آن را تعیین کنند و سیاستگذاران مشغول وظیفه ابزارکاران برنامه شوند» و این چیزی است که از سال 1368 تاکنون در نهاد برنامهوبودجه کشور صورت گرفته است و به خاطر این جابهجایی در وظایف است که مشکلات ساختاری و کارکردی متعدد هم در نهاد برنامهوبودجه کشور و برای اقتصاد کشور بروز میکنند. * در برنامههای توسعه کشور و بهویژه در برنامه تعدیل ساختاری، برنامه دوم و لایحه برنامه سوم، نهاد برنامهوبودجه نتوانست بین اهداف و ابزارها تعادل و توازن لازم و بایستهای را برقرار کند. * نهاد برنامهوبودجه بهخاطر ناتوانی مفرط در استخوانبندی خود، سلسله مراتب تنظیم برنامه و مرتبهبندی امور در دهه گذشته، ابزارهای اقتصادی حجم پول، نقدینگی، تورم، کسر بودجه و... را به جای اهداف اقتصادی عدالت اجتماعی، اشتغال، ثبات اقتصادی، پایداری رشد اقتصادی و... نشانید و از طریق این جابهجاشدن
ابزارهای اقتصادی با اهداف اقتصادی است که هماکنون بحران اقتصادی کشور را همچون پدیده رکود تورم فراگرفته است. ادامه دارد
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.