|

کابوسی به نام زیست - جهان

‌محسن‌خیمه‌دوز

«برای دیدن یک کابوس لازم نیست خواب باشی... علت اینکه خیلی‌ها دوس‌دارن کابوس‌رو توی خواب ببینن برای اینه که امید دارن از خواب بیدار بشن...» (بخشی از متن نمایش: کابوس‌های خنده‌دار برای شب و چندتایی هم برای روز) نمایش «کابوس‌های خنده‌دار برای شب و چندتایی هم برای روز»، چهارمین همکاری مشترک رضا حداد (کارگردان) و محمد چرمشیر (نویسنده) است که در سالن استاد سمندریان تماشاخانه ایرانشهر روی صحنه رفت. نمایش «کابوس‌‌ها...» نمایشی‌ است بدون قصه کلاسیک که به‌صورت اَکت- محور و فرم- مبنا، به بیان نشانه‌شناختی کابوس‌هایی می‌پردازد که از یک‌سو به اندازه جهان واقعی، واقعی‌اند و از دیگرسو، به اندازه بزرگی جهان، بزرگ هستند. کابوس‌هایی که جهان را، به قول وودی آلن، به صورت رستوران بزرگی نشان می‌دهد که در آن بزرگ‌ترها در حال خوردن کوچک‌ترها هستند. در این نمایش، زیست- جهان انسان به‌مثابه یک فاضلاب، انسان‌هایش را به کابوس‌هایی تبدیل می‌کند که هر کسی بودنش در گرو نابودی دیگری است. در فاضلاب زیست-جهان انسان معاصر، شاهد سیاستمدارانی هستیم که یکی پس از دیگری می‌میرند و جهان را ترک می‌کنند ولی میراثشان که گرسنگی و تشنگی و کشتار است همواره برجا می‌ماند. زیست- جهان فاضلابی، جهان کابوس‌واری ا‌ست که در آن بخشی از مردمانش مساله‌شان رژیم لاغری گرفتن است و بخشی دیگر که در پس‌زمینه فاضلاب هستند، به درد گرسنگی و تشنگی دچار شده و از میان می‌روند. نمایش، اما این همه کابوس را بیان نمی‌کند بلکه نشان می‌دهد، آن هم به کمک هر وسیله‌ای که بتوان آن را در صحنه به کار برد. از بارش باران سیل‌آسا روی صحنه (که خوب اجرا شده) تا تولید آتش و دود، (آنچنان که به تماشاچیان ماسکی برای این لحظات داده می‌شود)، از موسیقی اعتراضی با صدای قوی (که تخریب و ویرانگری را تداعی می‌کند) تا ویدیوکلیپ‌‎هایی که به‌صورت پروجکشن، مکمل کابوس‌های نشانه‌شناختی روی صحنه‌اند و نمایش آنها را تشدید می‌کند. هر چند نمایش، نتایج موردنظر خود را از آن‌همه روایت‌های فرمال، نهایتا در قالب کلمات و به‌صورت سخن-محور بیان و روایت می‌کند، اما ساختار روایی نمایش همچنان فرم-محور و نشانه‌شناختی باقی می‌ماند. نمایش کابوس‌ها...، مجموعه خرده‌روایت‌هایی از منظرهای گوناگون را جایگزین روایت کلان، خطی و کلاسیک و آنها را با انواع فرم‌های بصری، صوتی و اجرایی متنوع تزیین کرده تا ضمن ارایه نوعی نمایش فرم- محور مدرن، هم به انتقادی از وضعیت انسان معاصر بپردازد و هم روایتی از مساله انسان معاصر ارایه دهد. مساله کابوس‌هایی که دیگر در خواب نیستند. کابوس‌هایی که مخاطب هر چند آنها را به‌صورت سوررئال روی صحنه می‌بیند اما به‌صورت رئال هم در پس‌زمینه و روی پرده در کلیپ‌های کوتاه و مستند می‌بیند. نمایش «کابوس‌های خنده‌دار برای شب و چندتایی هم برای روز»، اجرایی پرتنوع، ابتکاری و گاه دشوار دارد. ابتکارات نمایشی که جایشان در جهان نمایش ایرانی خالی‌ است چراکه می‌تواند زمینه‌های نشانه‌شناختی فراوانی برای روایت‌های دراماتیک بصری و نمایشی ایجاد کند و به تئاترهای یکنواخت، فرمایشی و بی‌کیفیت (تالیفی و ترجمه‌ای) که فضای این روزهای سالن‌های نمایشی ایران (بهتر است بگوییم تهران) را پر کرده، جذابیت بصری بدهد. با این حال نباید از این نکته هم غافل بود که بی‌توجهی به تکرار این فرم‌های بصری و اجرایی در هر نمایش به‌مثابه یک کلیشه، می‌تواند به ابتکاری بودن آنها و نیز به کارکردهای روایی‌شان در بافت دراماتیک نمایش، لطمه فراوان وارد کند. «کابوس‌های خنده‌دار برای شب و چندتایی هم برای روز»، نمایشی ا‌ست که، دست‌کم برای یک‌بار، نیازمند دیده‌شدن است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.