|

پالت و چند نکته ترکیبی

سعید برآبادی

ایده «ترکیب»، اصلی‌ترین ایده، لااقل در عمر دهه اخیر موسیقی پاپ ایران بوده. ایده‌ای که نه از روی کیفیت اجراها، بلکه از رهگذر مخاطب‌شناسی، ساخته و پرداخته شده. محدودیت‌ها هم البته بی‌اثر نبوده. هرجا، پاپ تصمیم گرفته راهی متفاوت برود، چون سیل، مجبور به فرورفتن در لایه‌های زمین شده و درنهایت زیرزمینی شده است. اما همین ایده ترکیب، از سه زاویه تابه‌حال به میدان آزمون و خطای اهالی موسیقی پاپ وارد شده، با دو شکست و تنها یک پیروزی نصفه‌ونیمه. گروه «اوهام» شاید اولین گروهی بود که سبک کپی‌شده غربی‌اش را ترکیب کرد با یک شعر قرن‌هشتمی (غزلیات حافظ) تا بتواند راکی مجوز‌دار به مخاطب ارایه دهد. شکست این ایده اما حتمی بود، چراکه گوش ایرانی، هنوز برای شنیدن ضرباهنگ راک در پس‌زمینه شعر حافظ تربیت نشده و حالا نیز چندان با آن میانه خوشی ندارد، بماند که گروه ممیزی ارشاد هم حاضر نشد بپذیرد که شعر عارف نامی ایران، اینطور رندانه خوانده شود و مردم با آن هد بزنند! ترکیب دوم، حاصل قراردادن سازهای ایرانی و خارجی در کنار هم بود، ایده‌ای که بیش از آنکه متهورانه باشد، برداشتی ناپخته بود از سبک‌های «احیای موزیک فولک» در کشورهایی که پیوند فولک و پاپ، پیوندی جدانشدنی است. اینگونه بود که دف در کنار گیتار نشست و سنتور، جای پیانو را گرفت و کمانچه و عود نشستند در کنار سازهای زهی غربی. موفقیت اما از آن گروه‌ها و خواننده‌هایی بود که علم موسیقی را آموخته بودند و ترکیب‌کردن این معجون را به‌شکلی تئوری بلد بودند و البته اندکی هم ذوق داشتند. خواننده‌های آن روزگار اما کاسب این موفقیت هم نبودند چراکه ظرفیت‌های پاپ هنوز ناشناخته بود و آنها به‌دنبال عَلَمی بودند تا از آن برای خود معروفیتی بسازند اما اصل آن ایده، توسط خوانندگانی در موسیقی جهان به بستر موفقیت خزیده بود که یاد گرفته بودند برای بقای «فولک» بخوانند نه برای بقای خویش. تنها عرصه کمی تا قسمتی موفقیت‌آمیز ایده ترکیب، همان ایده ترکیب همه‌چیز باهم بود، یادآور پیتزای قورمه‌سبزی! این ایده که معمولا بر شعرهای خاطره‌انگیز می‌نشست و تنظیمی متفاوت از آن را ارایه می‌کرد، نسل‌های دهه قبل را که کمی خاطره‌باز هم بودند، به‌سوی خود کشاند و اندکی موفقیت برای خوانندگانش به همراه داشت. دنگ‌شوی آن سال‌های زیرزمینی، شاید نمونه خوبی از این موفقیت باشد اگرچه که پیشتاز همچنان همان نامجویی است که حالا دارد در زمینه‌های دیگری تجربه‌آموزی می‌کند. «پالت» در همین بستر و در همین روزگار، شکل گرفته با ته‌مایه‌ای از حس نوستالژیک آهنگ «خونه مادربزرگه»، سازبندی شبیه، اما فراتر از دنگ‌شو و درنهایت مخاطبانی که از زوزه‌های خواننده‌های غیرمجاز «واسوخت» خسته شده بودند و دلشان کمی والس می‌خواست، آن‌هم با صدای امید نعمتی و کلی افکت و جلوه بصری که محصول قرن پرزرق‌وبرق امروز است. موفقیت پالت اما در یک نکته کوچک دیگر هم نهفته است و آن استفاده خوب آنها از طبقه متوسط جامعه است، لوکیشن اجراهای خصوصی و کنسرت‌هایشان گواه این است که علاقه‌مندانشان را از قشری پرورش داده‌اند که چندان دنبال کلاس کار نیست بلکه بیشتر دنبال خواننده خودمانی می‌گردد؛ درست شبیه مفهوم ایده ترکیب که آن هم یک ایده خودمانی و نه‌چندان علمی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.