|

«هیس...» نگاه انتقادی به معضلات اجتماعی

موحد منتقم

آخرین ساخته «پوران درخشنده» درباره مشکلات روحی و روانی دخترانی است که در کودکی مورد سوءاستفاده قرار گرفته‌اند و از ترس آبرو مجبور به سکوت می‌شوند. داستان همانند ساخته‌های درخشنده براساس معضلات اجتماعی پیش می‌رود و کارگردان سعی دارد با یک نگاه انتقادی، این معضلات را بیان و از ریشه‌های آن با مردم سخن بگوید. فیلم در پی بازگویی آسیبی است اجتماعی که اتفاقا سخن‌گفتن از آن تابو است. سکانس اول فیلم با دختری به نام شیرین (طناز طباطبایی) شروع می‌شود که در لباس عروسی است و لباس او خونی است. از اینجا داستان فیلم تازه شروع می‌شود و نشان می‌دهد که دختر، سرایدار ساختمان را در روز عروسی‌اش کشته است و حالا گرفتار پلیس است و قصد هم ندارد با هیچ‌کس صحبت کند، حتی پدر و مادر. در این میان وکیلی پیدا می‌شود که نقش آن را مریلا زارعی بازی می‌کند و او بالاخره می‌تواند با دختر صحبت کند. حال، دختر شروع می‌کند به تعریف‌کردن که چرا سرایدار را کشته است. اعتراف وی با یک فلش‌بک آغاز می‌شود که باز می‌گردد به هشت‌سالگی دختر که در آنجا دختر تعریف می‌کند که... فیلم درخشنده تا اواسط خیلی خوب بسط پیدا می‌کند و پیش می‌رود ولی داستانی که برای این فیلم نوشته شده است کشش یک اثر سینمایی را ندارد. به همین دلیل فیلمساز مجبور شده است داستان‌های حاشیه‌ای بسیار نچسبی به فیلم اضافه کند و نیمه ‌دوم فیلم که در دادگاه می‌گذرد کنترل فیلم کاملا از دستش در رفته است و اثر مانند تریبونی شده است که پیام‌های اعتراضی‌اش را مانند پتک بر سر بیننده فرود می‌آورد. انگار فیلمساز فقط تا دقیقه 60 داستان‌نویسی کرده است و بعد از آن فیلمنامه را در کیفش گذاشته و همراه عوامل فیلم به دادگاه رفته است تا شعار‌هایی درباره تقبیح جرم‌های روحی دختران و انتقاداتی درباره قوانین قصاص بیان کند و به جای آنکه فیلمساز کاری کند که مخاطب خودش پیام فیلم را بگیرد، فیلم به زور پیامش را به مخاطب می‌گوید! فیلم می‌توانست با پرداختن شخصیت متجاوز و تحلیل دوران کودکی او و اینکه چرا او این اعمال را از خود بروز می‌دهد پرسش‌هایی بسیار اساسی‌تر از انتقاد از قانون قصاص و... مطرح کند. فیلم پوران درخشنده مانند کسی است که برای یک سوال، جوابی را می‌نویسد که خودش دوست دارد. درخشنده در فیلمش بی‌آنکه به تحلیل و ارزیابی موشکافانه مساله بپردازد، تنها لب به اعتراض گشوده است و از تمامی عناصر دراماتیک و حس‌برانگیزی که در اختیار داشته بهره‌گرفته تا بیننده را برآشفته کند، حس ترحمش را‌ برانگیزد و او را تا پایان فیلم منقلب سازد؛ بی‌آنکه در هیچ جای فیلم فرصتی برای تفکر و اندیشه به مخاطب داده شود. تم عاشقانه امیرعلی و شیرین که برای تلطیف‌کردن فضای فیلم است هم دقیقا لوث‌والصاقی به‌نظر می‌رسد. گل آوردن پی‌درپی امیرعلی و قراردادن حلقه در سیب به‌قدری سطحی عشق این دو را به هم ابراز می‌کند که در کمتر فیلم هندی دیده شده است. این طرز نشان‌دادن علاقه بین این دو نفر بدترین نوع و بسمه‌ای‌ترین سبک نشان‌دادن علاقه دو نفر به هم در تم یک داستان درام است. در کنار تم اصلی، فیلم نگاهی هم به قانون قصاص و احکام مربوط به آن دارد؛ مانند فیلم‌هایی مثل «من مادر هستم» فیلمساز بیننده را در جهتی سوق می‌دهد که فیلم بیشتر طرفدار نقش اول فیلم است و دوست دارد نقش اول فیلم از قانون قصاص فرار کند و بار دیگر به بیننده این پیام را می‌دهند که قانون قصاص در بعضی از موارد کاملا ناعادلانه است. به عبارتی خانم درخشنده خواسته است با تحت تاثیر قراردادن اذهان مخاطبان خود در راستای قصه فیلم و مظلوم قراردادن قربانی و بیان این مساله که جنایت انجام یافته توسط قربانی مساله تجاوز، ناشی از جنایت جنسی بر روی وی در سال‌های گذشته است، از میزان جرم قتل بکاهد و وی را به این وسیله از قصاص نفس تبرئه کند. همان چیزی که مخاطب در روند فیلم با آن خود را همراه می‌کند و انتظار دارد. فیلم «هیس، دخترها فریاد نمی‌زنند» طراحی شده، نوشته شده، ساخته شده تا رسیدن به این فینال را زمینه‌چینی کند. پوران درخشنده در این زمینه خوب عمل کرده است و با چینشی هر چند تق‌ولق بیننده را به طرح این سوال وامی‌دارد که حکم قصاصی که برای شیرین بریده شده است آیا به تمام جوانب این حادثه پرداخته است یا خیر؟ مساله‌ای که در این بین باید به آن توجه شود، این است که در فیلم «هیس! دختر‌ها فریاد نمی‌زنند» بحث بر سر نفی حکم قرآنی قصاص نیست. مساله‌ای که باعث لشکرکشی افراد روبه‌روی سینماهای نمایش دهنده «من مادر هستم» شد. سوالات مطرح شده در این فیلم‌ها بیشتر به خلأ قانونی مربوط می‌شود تا نفی حکم قصاص! هر چند فیلم اشکالات حقوقی متعددی دارد. یکی از اصول حقوقی این است که اگر کسی مرتکب قتل عمد شد و ولی‌دَم نداشت، آن فرد قصاص نمی‌شود (ماده ۲۰۸ قانون مجازات اسلامی) درصورتی‌که در فیلم می‌بینیم فردی که کشته شده، ولی‌دَم ندارد و به‌ همین دلیل اصلا نمی‌توان از کسی رضایت گرفت تا حکم قصاص اجرا نشود! اصلا چنین فردی طبق قواعد حقوقی قصاص نمی‌شود. فیلم در انتها شبیه به «می‌خواهم زنده بمانم» مرحوم ایرج قادری می‌شود، تلاش موکل و نامزد وی برای رساندن ولی‌دم به مامور اجرای حکم و مستاصل ماندن آنها برای اجرای حکم؛ فریاد دختر در هنگام نزدیک‌شدن به طناب دار و فریاد بلندی که به نشانه اعتراض نسبت به زنان و دختران جامعه و حقوق پایمال شده آنها می‌زند. فیلمساز صدای فریاد شیرین را قطع کرده است زیرا از بچگی به او گفته‌اند «هیس!» بعد از این صحنه زنگ مدرسه زده می‌شود و نسل جدیدی از کودکان با جیغ‌وهورا فریاد زنان وارد حیات مدرسه می‌شوند نسلی که فیلمساز امید دارد که دیگر به آنها نگوییم: هیس! دخترها فریاد نمی‌زنند!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.