از کنار هم میگذریم
حمیدرضا شعبانی . مدیر نشر دف
من بهندرت زبان به گلایه از چیزی باز میکنم؛ دوستان نزدیکترم گواهی میدهند. اما اکنون، میخواهم از این مناسبت استفاده کنم و از همکاران خودم در صنف نشر، لب به گلایه باز کنم. چندسال پیش به ذهن دوست نویسندهام؛ شاهرخ تندروصالح، رسیده بود که جمعی از ناشران و نویسندگان به اتفاق هم پایهای بشوند تا برای محمد زهرایی و بهدلیل تاثیر بیهمتای آثار تولیدی او بر صنعت یا صنف نشر، مراسم بزرگداشت و تجلیلی درخور توجه برگزار کنند. من آن را درست دیدم و با دو، سهنفر از دوستان ذینفوذم در اتحادیه این فکر را مطرح کردم. اما با پاسخهایی بر آب مواجه شدم که: «ممکن است بپرسند چرا برای دیگران برگزار نمیکنید؟ یا چرا نخست برای او برگزار کردید و دوم برای بهمان کس؟» و از آن بدتر: «ممکن است دولتیها و امنیهایها روی او و کارش حساس شوند و کارکردنش سختتر شود!» بنابراین چنین مراسم تجلیلی هرگز برگزار نشد و... اکنون، او از میان ما رفت و بر دل نسل پس از خود و آنها که میشناختندش اندوهی تلخ برجای گذاشت. ما همه البته، میدانیم که چه صنف فراخی داریم و گاه مسیر تولید کتاب در دفاتر انتشاراتیمان، به مسابقهای ساعتی برای فلان بازار و فلان
آزمون تبدیل میشود. میدانیم که چگونه هیجانهای اقتصادی که اغلب آن را با موفقیت اشتباه میگیریم، برای تصمیمگیران دولتی و بیلانهای جالبشان بدل به رویکردی سیاستگذارانه شده یا زمینه بزرگترین بوردهای تبلیغاتی سطح شهر را که صنایع ثروتمند هم از رقابت با آن بازمیمانند، فراهم میآورد. در این بحبوحه، به راستی چگونه میشود ناشری که برای مراحل پیشتولید یک کتاب چندینسال در دفتر کارش وقت و نیرو صرف میکند و تعداد آثار تولیدیاش از چند عدد انگشتشمار فراتر نمیرود، تا این اندازه موثر و با اهمیت مینماید؟ محمد زهرایی برای من (و البته بسیاری) در تمام سالهای آشنایی، منشأ امید و دلگرمی بود. اندرزهای او را که گاه با بیانی محبتآمیز جاری میساخت به خاطر سپردهام و کاش قادر باشم به آنها وفا کنم. یکبار میگفت: «شما راهی جز تمرکز بر کارتان و رفتن بهسوی کیفیت بهتر ندارید. نخست مردم آن را نمیبینند و شما رنجیده و متاسف میشوید اما اگر پایمردی کنید و دلسرد نشوید، مجبور میشوند که شما را ببینند. آنگاه میتوانید با آنها یک دوستی موفقیتآمیز برقرار کنید.» محبت او به ناشران جوانتر و شیوه او در تولید معدود آثار بیعیب و
ماندگارش، که امیدوارم جایگزینی برای رسم امروز و راهی نوین برای عرصه فرهنگ باشد، تداعی این معنا بوده است که برخلاف آنچه پنداشته میشود، تا چه اندازه ناشران، بهویژه در حوزه عمومی، بهدلیل اقلیم پیچیده اجتماعی و سیاسی کشورمان، هویت و شخصیتی فرهنگی دارند. صورت بیمثال او را دقایقی پس از کوچ جاودانهاش در دفتر کارش دیدم. زمانی که ماهور و ماکان، دو پسرش در آغوش پدر مویه میکردند. تو گویی آسوده برای دقایقی در استراحت بود. اما آنچه آرامم نمیگذارد آن فرصتی بود که در زمان حیاتش میداشتیم. کاش، گاهی که از کنار هم میگذریم، قدر آن لحظه را دریابیم...
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.