ناشر «خواب آشفته نفت» و «کتاب مستطاب آشپزی» در گذشت
وداع «زهرایی» با «کارنامه»
شرق: «محمد زهرایی» مدیر نشر کارنامه و شهر کتاب نیاوران روز یکشنبه در حالی که پشت میز کارش مشغول کار بود، در اثر سکته قلبی درگذشت. به گفته «ماکان زهرایی» پسر این ناشر پرسابقه به «ایلنا» او هیچ بیماری خاصی نداشت و مرگش در اثر سکته قلبی بوده است. با اینکه همیشه ناشران را به نام شرکت انتشاراتیشان میشناسند، زهرایی از آن دست ناشرانی بود که نامش همیشه در کنار نشر جدی و کتابهای دقیق و علمی نشر «کارنامه» مطرح بود. زهرایی متولد 1327 بود. او بیش از 50 سال سابقه فعالیت در حوزه چاپ و نشر داشت و از بنیانگذاران شهر کتاب نیز بود. اگر کسی «خواب آشفته نفت» نوشته «محمدعلی موحد» را نخوانده حتما تفالی به «حافظ به سعی سایه» زده و اگر هیچکدام از اینها نبوده، «کتاب مستطاب آشپزی» را با قلم شیوای «نجف دریابندری» ورق زده و جدا از محتوای آن از کیفیت آن لذت برده است. ناشری که فرمت خاصی برای کتابهایش داشت و همین فرمت باعث شد که کتابهای نشر کارنامه در میان کتابهای دیگر ناشران متفاوت باشد. انتشار کتاب روی کاغذهای کمی ضخیمتر از کاغذ معمولی و قهوهای رنگ و جلدهای ساده اما متفاوت، از ویژگیهای کتابهای نشر
کارنامه است. زهرایی با توجه به اینکه برخی از کتابهای نشر کارنامه به دلیل فرمت گرانتر از کتابهای دیگر میشد و از سوی دیگر خواندنش برای همه خوانندگان و علاقهمندان مقدور نبود؛ برای نخستینبار روش انتشار کتاب در دو قطع و حتی سه قطع را باب کرد. کتابهایی چون حافظ به سعی سایه و خواب آشفته نفت و قبله عالم، از کتابهایی بودند که در دو قطع رقعی و جیبی منتشر شد و هر دو قطع به چاپهای متعدد رسید. دقت نظر و وسواس در کیفیت چاپ شاید یکی از نکات اصلی کار زهرایی در کار چاپ بود. موضوعی که همه همکارانش به آن اشراف داشتند و از آن به عنوان یکی از ویژگیهای این ناشر صاحب سبک معرفی میکردند. «امیر حسینزادگان» مدیر نشر «ققنوس» که از زهرایی بهعنوان یکی از بهترین همکارانش در حوزه نشر یاد کرده به «ایلنا» از این تسلط و دقت نظرش گفته است: «ایشان اسطورهای فراموش نشدنی در عرصه نشر بودند. بسیار روی کارش تسلط و دقتنظر داشت و حساسیتهای ایشان برای ما عجیب بود. من از زمانی که خدمت ایشان بودم، از راهنماییها و تجربیات ایشان بسیار بهره بردم و آموختم.زهرایی سبک ویژه نمونهخوانی و ویراستاری خودش را داشت. آنگونه که مدیر انتشارات
ققنوس گفته است: «از تجربیات مهم این ناشر، نمونهخوانی برعکس بود. به این ترتیب که ایشان متن کتاب را از سمت چپ (در هر خط) میخواندند تا اگر اشکالی وجود دارد، آن را تصحیح کنند. این نوع از نمونهخوانی البته بسیار زمانبر و پرهزینه است ولی با دقتنظر و حساسیتی که داشت این کار را پیش از انتشار کتاب انجام میداد.»گزیدهکاری و ارایه کارهای فاخر یکی دیگر از کارهایی بود که نشر کارنامه در طول فعالیتش با حضور زهرایی به آن مشهور بود. به طوری که با تعداد کمی از پژوهشگران، نویسندگان و شاعران ایرانی کار میکرد. یکی از این شاعران شناخته شده، هوشنگ ابتهاج بود که چندین کتاب از جمله «تاسیان» را با همراهی نشر کارنامه منتشر کرد. اما یکی از کتابهای مهمی که سایه به همراه انتشارات کارنامه منتشر کرد؛ حافظ به سعی سایه بود؛ کتابی که گفته میشود یکی از معتبرترین تصحیحهای دیوان حافظ در 150 سال اخیر است. سایه کارهایی که علامه قزوینی و قاسم غنی و پرویز ناتل خانلری روی دیوان حافظ را گسترش داد و با رجوع به دهها نسخه معتبر دیگر این دیوان حافظ را منتشر کرد. این کتاب در نمایشگاه بینالمللی کتاب در سال 1373 در سه قطع منتشر شد. قطع رقعی،
پالتویی و جیبی. دو قطع پالتویی و جیبی این کتاب در کمترین زمان تمام شد و به چاپهای متعددی رسید. اما حافظ به سعی سایه بعد از 10سال هنوز محبوبترین نسخه دیوان حافظ است. خواب آشفته نفت که اسنادی درباره ملی شدن صنعت نفت و کودتای 28مرداد بود نیز در سال 82 وقتی منتشر شد یک اتفاق متفاوت در 50سالگی کودتای 28مرداد بود. این کتاب که بخشهایی از خاطرات و اسناد دکتر محمدعلی موحد بود در سه جلد به اضافه دوکتاب ضمیمه در دوقطع منتشر شد و هنوز هم جزو کتابهای پرفروش است. قبله عالم نوشته حسین امانت با ترجمه حسن کامشاد یکی دیگر از کتابهایی تحقیقاتی در حوزه تاریخ معاصر بود که ناصرالدین شاه قاجار را به نگاهی متفاوت از قرائت رسمی که در دوران قاجار و پهلوی داشت؛ تجزیه و تحلیل کرده بود. اما انتشار کتاب مستطاب آشپزی متفاوتترین کتاب آشپزی ایران بود که حاصل 50سال تحقیق نجف دریابندری و فهیمه راستکار بود که فراتر از یک کتاب آشپزی غذاشناسی ایرانی است. به دنبال انتشار خبر درگذشت زهرایی، علی جنتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی که روز شنبه برای نخستینبار به صندلی وزارت تکیه زده است؛ با انتشار پیامی این ضایعه را تسلیت گفت. در پیام جنتی آمده
است: «مرگ پایان زندگی نیست، بلکه آغازی است برای پرواز مرغ جان تا آستان ملکوت و رجعتی شادمانه به محضر حضرت دوست؛ به ویژه مرگ آنان که در زندگانی گامهای بلند برداشتهاند و خلق را از علم و عمل خویش بهرهمند ساختهاند. زندهیاد «محمد زهرایی» از تبار فرهیختگانی بود که گوهر گرانقدر عمر را تنها در راه تعالی فرهنگ این مرز و بوم مصروف ساخت. اهتمام 50ساله این اندیشمند متعهد به نشر آثار ارزنده ادبی و هنری در خاطره همه فرهنگدوستان ثبت و ضبط است و از این پس جای این بزرگمرد در میان ناشران خلاق و خدوم کشورمان همواره خالی خواهد بود.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.