|

حالا که وزیر شدید

علی‌اکبر قاضی‌زاده . مدرس روزنامه‌نگاری

آقای جنتی، چند روز پیش نمایندگان مجلس به شما تمایل نشان دادند و شما وزیر شدید. در نتیجه شما سررشته امور هنر، فرهنگ، تبلیغات و مطبوعات را به دست گرفته‌اید. از این پس شما با کسانی سر و کار خواهید داشت که با عقل و شعور مردم سر و کار دارند. این مردان و زنان کوشش ذهنی می‌کنند و از دولت انتظار محدودی دارند و زندگی محدودی را می‌گذرانند. از سوی دیگر این جماعت به آسانی، می‌توانند بر ذهن و حس مردم اثر بگذارند. بخش مهمی از این پدیدآورندگان در هشت سالی که گذشت، به حاشیه رفتند، از محیط کاری که در آن نفس می‌کشیدند رانده شدند، آنان را آزردند و به چشم بی‌اعتمادی نگاهشان کردند. در نتیجه تعدادی از آنها در خانه نشستند، عده‌ای از آنها سرگرم کارهای دیگر شدند، بعضی از آنها به مهاجرت تن دادند و تنی چندشان بیمارند یا دیگر نیستند. شما با این جماعت چه خواهید کرد؟ سال‌ها پیش در سفارت کشورمان در رم میهمان بودیم. تلویزیون مردی را نشان می‌داد که آمد، پشت پیانو نشست و تکه‌ای از سمفونی بهار «ویوالدی» را زد. سپس به سوی دوربین برگشت و از همکاری‌نکردن مدیران مدارس با گروه‌های موسیقی کلاسیک در آموزشگاه‌ها گله کرد. بچه‌های سفارت حرف‌ها را ترجمه می‌کردند. پرسیدم این آقا کیست؟ گفتند وزیر فرهنگ ایتالیا. عنایت دارید چه عرض می‌کنم؟ حرف‌شنیدن در آن مورد از زبان چنان کسی دل‌نشین‌تر نیست؟ دیگر انتظار نداریم مدیران اجرایی اهل همان عرصه‌ای باشند که مسوولیت می‌پذیرند. این توقع را اما می‌توان داشت که همکاران و مدیران میانی را از کسانی انتخاب کنید که با رشته مدیریت بیگانه نباشند؛ یا دست‌کم برای تسویه حساب با همگنان خود در آن رشته نیامده باشند. در دولت پیش کسانی در وزارت ارشاد سررشته کار را در دست می‌گرفتند که با اهالی حوزه مسوولیت خود، آشکارا زاویه داشتند. می‌دانم. می‌فهمم. نمی‌شود در یک حرکت تمام انتظارها را برآورد و آن آب رفته را به جوی اعتدال بازگرداند. می‌دانم که همچنان ما همین جاییم و اینجا هم قاعده‌های ریشه‌داری دارد و نیروهای بانفوذ و بازدارنده‌ای. می‌دانم که با یک حرکت نمی‌شود تمام دیوارها را فروریخت و به شرایط آرمانی رسید. اهل فرهنگ همین که بدانند که به حسابشان می‌آورید و جلوی کارهایشان دیوار نمی‌کشید، از شما راضی می‌شوند. این انتظار زیادی نیست. هست؟ تاریخ می‌خوانید؟ لابد می‌دانید تاریخ (نوشته و نانوشته) و ذهن عمومی مردم کارهای ما را در گذر سال‌ها داوری می‌کنند. داوری تاریخ، هرچه هم تبلیغ کنیم و هرچه در برابر نام‌ها سکوت کنیم، قاطع است و به عدالت بسیار نزدیک. ابوالحسن‌خان ایلچی که در برابر یک کیسه پول نتیجه ماه‌ها زحمت میرزاتقی‌خان امیرنظام را در تعیین مرزهای غربی به باد داد و پیامد کارش هنوز اسباب زحمت است، برای همیشه چهره منفی می‌ماند. در برابر نام علی (معروف به مسیو) را که خود و خانواده‌اش را برای آرمانی که داشت، فدا کرد، همیشه با احترام می‌برند. در ذهن این تاریخ هم مهدی مخبرالسلطنه هست، هم میرزا جهانگیرخان، هم ابوالقاسم‌خان قره‌گوزلو هست، هم شیخ احمد تربتی هم تیمورتاش هست هم فرخی یزدی و... دشتی و اشرف گیلانی و کیخسرو شاهرخ و مشیرالدوله و صادق مستشارالدوله و دیگران. می‌خواهید این ذهن بیدار و بی‌رحم، درباره شما چگونه داوری کند؟ آقای جنتی، باور کنید در جامعه جهانی استحقاق ما مردم از اینکه داریم خیلی بیشتر است. کاری به دوردست‌های تاریخ و داریوش و خشایارشا ندارم. حرف من بر سر همین یکی دو سده اخیر است. وقتی ما مجلس و دانشگاه و روزنامه داشتیم، کدام‌یک از این نورسیدگان دست چپ و راستشان را در این عرصه‌ها از هم باز می‌شناختند؟ درست است که این مردم حسرت داشته‌های این نوآمدگان را بخورند؟ درست است مردم این سرزمین پولشان را به امید چند روز خوشی، بردارند و به ترکیه و دوبی و تایلند و مالزی و جاهای دیگر ببرند و خرج کنند؟ درست است با بچه‌های ما در راه رسیدن به استرالیا، آنطور با خفت رفتار کنند؟ حق ما همین است؟ می‌شود آنان را منحرف و زیاده‌خواه و گمراه و فریفته استعمارگران بنامیم و خود را راحت کنیم؟ کتاب، فیلم، هنرهای تجسمی، نمایش و دیگر جنبه‌های فرهنگی زیر فشار نظارت دولت، حال و روز خوشی ندارند. می‌شود این عرصه‌ها را فعال کرد. حالا که وزیر شدید این امکان را دارید که حرکتی و جوششی در این عرصه‌ها ایجاد کنید. این حرکت و جوشش خیلی به پول و اعتبار و هزینه ربط ندارد. اهل فرهنگ و هنر انتظار بالانشینی و رفاه ندارند. به همین خوشند که بگذارند با مخاطبان خود به زبان هنر و آفرینندگی تعامل کنند. زیاده‌خواهند؟ بیشتر توضیح دهم؟ این بچه‌های جوان که خبری، گزارشی یا یادداشتی می‌نویسند و از نارسایی‌های اطراف خود خرده می‌گیرند؛ گیرم با زبان تند و جوانانه، باید مجازات شوند؟ باید خود و خانواده و بستگان و آشنایانشان را به گرفتاری دچار کنند؟ باید از حقوق اجتماعی محرومشان کرد؟ باید از زندگی انداختشان؟ من با این بچه‌ها در کلاس و تحریریه دمخورم. خدا شاهد است از اینکه به چنین جرم‌هایی متهم می‌شوند، حیرت می‌کنم. این بچه‌ها اگر بتوانند به شفاف‌شدن جامعه کمک کنند، اگر کاستی‌ها را به رخ بکشند، اگر روشن کنند کجاها، چه کسانی، چگونه و با چه ترفندهایی خلاف می‌کنند، جامعه امن‌تر می‌شود یا با محدودکردن و به سکوت واداشتنشان؟ به اهل فرهنگ سخت نگیریم. این جماعت هیچ هنری نداشته باشند، باور می‌سازند. ببینید، در مجلس چهارم مشروطه اتفاق‌هایی افتاد. صورت مذاکرات آن مجلس هست. یک شعر عشقی که گفت: این مجلس چهارم به خدا ننگ بشر بود، آبروی آن مجلس را برد و از آن هیولا ساخت. نمونه دم دست‌تر هم هست: دولت قبلی بنا بر اعتقادها و نقشه‌هایی که داشت کارهایی هم کرد. اگر امروز کم‌تر کسی در دفاع از آن دولت سینه جلو می‌دهد، تاوان آن بدرفتاری‌ها و بی‌اعتنایی‌ها به اصحاب فرهنگ است. من، آن روزی که معاون وزارت ارشاد در یک برنامه مستقیم رادیویی به خبرنگار گفت: تو غلط می‌کنی... فاتحه سرنوشت آن دیدگاه را خواندم. اشتباه نکنید. امثال من چشم به داد و دهش‌های دولتی ندارند. اینقدر فشار بر آنان هم روا نیست. اگر همین‌طور سرسری هم پرس و جو کنید در کنج خانه‌های از یادرفته این دیار آدم‌هایی را خواهید یافت که به این سرزمین دل بسته‌اند. امید دارند این بوم و بر و مردمش روزگار بهتری را تجربه کنند و آینده روشن‌تری داشته باشند. برای دستیابی به این آرزو، هرکاری از دستشان برآید مضایقه ندارند. عیبی ندارد که آنان را به حساب بیاورید. از گرایششان نپرسید و به دانششان توجه کنید. آقای جنتی، حالا که وزیر شده‌اید، حال و روز اهل اندیشه و فرهنگ را نادیده نگیرید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.