پیرآزاری؛ خشونتی که جدی گرفته نمیشود
حافظ باجُغلی . روانپزشک
پیرآزاری مشکلی روبهرشد در سطح جهان است، مشکلی مهم اما مهجور و انکارشده و میتوان گفت پنهانیترین نوع خشونت است و بیشتر موارد آن گزارش نمیشود که این موضوع یا از روی شرم است یا از روی نیاز؛ نیاز فرد مسن به حمایت کسی که هم به او رسیدگی میکند هم او را آزار میدهد. هر کس ممکن است مرتکب پیرآزاری شود و اتفاقا این کار بیشتر توسط افراد نزدیک (از همسر گرفته تا فرزندان و فردی که مسوولیت مراقبت از او را دارد) صورت میگیرد. پزشکان تا سوال مستقیم نپرسند پاسخی نمیگیرند. سوالی که جای خالی آن در شرح حالهای پزشکی حس میشود. باید رودربایستی را کنار بگذاریم. بیشتر از آنچه فکر میکنیم افراد پیر از جانب نزدیکانشان مورد آزار قرار میگیرند. مرتکبان یا انتقام گذشته را میگیرند یا از مراقبت بیمار پیر خسته شدهاند. شیوع پیرآزاری بین سه تا 10درصد در کشورهای مختلف است. این آزار میتواند بهصورت بیاعتنایی به نیازهای اولیه فرد مسن، یا آزار فیزیکی، روانی، سوءاستفاده اقتصادی و بهندرت جنسی باشد. گاهی آزار معنوی صورت میگیرد یعنی عقاید و باورهای فرد پیر مورد تمسخر اطرافیان قرار میگیرد. شیوه دیگر بیتوجهی ارتباطی است. یعنی فقط به
نیازهای جسمی فرد رسیدگی میشود و هیچ وقتی برای صحبت با او صرف نمیشود. یکی از نیازهای افراد پیر توجه، همصحبتی و همدلی است. ضایعات پوستی مانند کبودی، آثار خراش یا گازگرفتگی، کمآبی بدن، سوءتغذیه، زخم بستر و بهداشت نامناسب دهان و دندان نشانههایی هستند که شک به پیرآزاری را ایجاد میکنند. ضایعات پوستی به اشتباه به حساب تغییرات مربوط به پیری گذاشته میشوند و جدی گرفته نمیشوند. عوامل خطر برای قربانی عبارت هستند از: زن بودن، سن بالای 75سال، فقر، مجرد یا بیوه بودن، اختلال جسمی یا روانی، اختلال شناختی و حافظه مانند آلزایمر، زندگی در خانه فرزندان بهصورت چرخشی یا زندگی در خانه بستگان. هرگونه بدترشدن ناگهانی وضعیت فرد پیر باید شک به پیرآزاری را ایجاد کند و این مشکل بیشتر در روزهای تعطیل ایجاد میشود که یکی از دلایل آن بیشتر بودن سوءمصرف الکل و سایر مواد توسط آزاردهندگان در روزهای تعطیل است. بیشترین اندامی که آسیب میبیند دستها هستند که بیشتر به دلیل دفاع قربانی است که معمولا با دست انجام میشود. آزاردهندگان میتوانند افراد خانواده یا غریبه باشند ولی بیشتر آزاردهندگان در درجه اول فرزندان و بعد از آن همسر قربانی
هستند. این نکته را باید به کسانی که میگویند اطمینان داریم بیمار ما مورد آزار قرار نگرفته چون غیر از افراد خانواده کسی در خانه ما رفتوآمد نمیکند یادآور شد. در این مورد هرکسی میتواند متهم باشد. پیرآزاری نیمه تاریک روابط خانوادگی است. حتی بسیاری از پزشکان قبول نمیکنند که بیمارشان ممکن است مورد آزار توسط افراد نزدیک خانوادهاش قرار گرفته باشد. در آمریکا 70درصد پزشکان خانواده وقتی با کبودشدگیهای روی سر و گردن بیماران پیرشان مواجه میشوند به پیرآزاری فکر نمیکنند و از بیمارشان در مورد پیرآزاری سوالی نمیپرسند. ازدواجهای موقت و ازدواجهای دوم که در سنین بالا صورت میگیرند با خطر بیشتری همراه هستند. در زن و شوهرهایی که اختلاف سنی زیادی دارند (بهویژه بیشتر از 10سال) خطر بیشتر است. شایعترین علت ناشناختهبودن این مشکل گزارش نکردن آن توسط افراد پیر است. یکی از دلایل آن این است که آزاردیدگان خجالت میکشند به کسی بگویند مورد آزار توسط نزدیکانشان قرار گرفتهاند. درواقع نمیخواهند غرورشان را بشکنند. آزار جسمی توسط مردان پیر بسیار کمتر از زنان پیر گزارش میشود. فرهنگ غلط «آنچه در خانه اتفاق میافتد باید در همان
خانه بماند» مزید بر علت است. دلیل بعدی ترس ازدستدادن حمایت فرد آزاردهنده است که در عین حال به او رسیدگی هم میکند. دلیل دیگر آماده نبودن فرهنگ جامعه برای پذیرش پیرآزاری بهعنوان مشکل اجتماعی است. افراد پیر نمیدانند چگونه و از چه راهی سر صحبت در مورد این نوع مشکلاتشان را باز کنند. از سال 1970 در قوانین حقوقی آمریکا پیرآزاری بهعنوان جرم شناخته شد. به همین ترتیب اگر پزشک معالج تشخیص پیرآزاری بدهد ولی به مقامات قضایی گزارش نکند مجرم بهحساب میآید. متاسفانه قوانین کیفری ما تنها کودکآزاری را بهرسمیت شناخته است و هیچ صحبتی از پیرآزاری نشده است. بهجز مواردی که فرد پیر محجور باشد یعنی کنترل اداره خود را نداشته باشد قوانین حمایتی خاصی متوجه او نیست و با او به چشم انسان بالغ نگاه میشود و فقط در صورت شکایت قابل پیگیری است و صرف گزارش پزشک موجب پیگرد قانونی نمیشود. مواردی که میتواند به کاهش پیرآزاری در جامعه بینجامد افزایش آگاهی مردم، آموزش افراد پیر مبنی بر گزارش دادن موارد آزار و آگاهتر کردن پزشکان نسبت به نشانههای بالینی پیرآزاری است و به گزارش سازمان ملل در سال 2050 برای اولینبار در تاریخ جمعیت افراد
پیر بیشتر از جمعیت جوانها میشود. هرچقدر سیر جمعیت به سمت کهولت سن پیش برود مشکلات مربوط به پیری در جامعه اولویت بیشتری پیدا میکنند. مساله پیرآزاری یکی از مسایل جدی سلامت روان است و برای هر یک از نزدیکان ما میتواند اتفاق بیفتد همچنین خود ما هم ممکن است قربانی آن در سالمندی بشویم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.