|

درباره المپیاد و دانشجویان المپیادی

هزینه‌های پرشمار، منافع اندک

سیما قاسمی . استادیار فیزیک

«المپیادی» واژه‌ای است آشنا برای دانشجویان سال اول، خصوصا در بهترین دانشگاه‌های کشور (دست‌کم در فیزیک، شیمی، ریاضی و کامپیوتر.) وقتی دانش‌آموز المپیادی وارد دانشگاه می‌شود، معمولا از دیگر دانشجویان تازه‌وارد، تواناتر است. گویا این دانشجو از بدو ورودش به دانشگاه، در سطح دانشجوی سال سوم است. زمان زیادی لازم نیست تا دیگر دانشجویان و استادهای دانشکده او را بشناسند و بدانند با دانشجویی باهوش‌تر و تواناتر از بقیه طرف هستند. اما این دانشجویان از کجا می‌آیند و به کجا می‌روند؟ هر ساله تعداد زیادی آزمون و دوره‌های فشرده با عنوان المپیاد علمی در کشور برگزار می‌شود و بسیاری از بهترین دانش‌آموزان کشور در این رقابت‌ها شرکت می‌کنند. آنها آزمون‌های مختلفی را پشت‌سر می‌گذارند و مرحله به مرحله غربال می‌شوند و آموزش می‌بینند تا بالاخره بعد از یک سال رقابت داخلی، وارد مسابقات جهانی می‌شوند. دانش‌آموزی که دیگر از نظر سطح سواد، دانش‌آموز نیست، نماینده کشورمان می‌شود برای شرکت در رقابت‌های جهانی المپیاد علمی (به‌طور خاص در این متن، فیزیک.) بعد از برگزاری مسابقه جهانی، همیشه در رسانه‌ها عَلَم می‌شود که تیم ایران چندم شده است و چند نفر مدال طلا و چند نفر نقره، چند نفر برنز و چند نفر دیپلم افتخار گرفته‌اند. اما دیگر شرکت‌کننده‌های المپیاد از کشورهای مختلف، به‌خصوص کشورهای اروپای غربی، به واقع دانش‌آموز هستند. یعنی آنها پس از انتخاب‌شدن، تنها دوره‌ای مختصر برای آشنایی با المپیاد در چند هفته قبل از آزمون گذرانده‌اند. این دانش‌آموزان در المپیاد شرکت می‌کنند تا کشور دیگری و دانش‌آموزان دیگری را ببینند و بشناسند و تجربه کنند و البته در آزمون هم شرکت کنند. المپیاد جهانی مسابقه‌ای انفرادی است. در آخر رقابت هم، این تک‌تک دانش‌آموزان هستند که مدال می‌گیرند نه تیم‌های شرکت‌کننده. خود تیم‌هایی مثل ایران و سرپرست‌هایشان هستند که مجموع مدال‌های هر کشور را می‌شمارند و براساس آن، جمع می‌زنند چه کشوری چندم شده است. در ایران دانش‌آموزی که به مرحله نهایی غربالگری داخلی برای شرکت در المپیاد جهانی می‌رسد، در کنکور شرکت نمی‌کند و وقتی هم وارد دانشگاه می‌شود، اجازه دارد درس‌های پایه را که به خوبی می‌داند، در دانشگاه نگذراند و به سراغ درس‌های سال‌های بعد برود. تمام آمارها نشان می‌دهند که بیشتر این دانشجویان المپیادی، بعد از پایان دوره کارشناسی، کشور را ترک می‌کنند و برای ادامه تحصیل از ایران می‌روند. داستان جالبی است! دانش‌آموز باهوشی را انتخاب می‌کنیم و دانش و مهارت حل مساله را با دوپینگ در او تقویت می‌کنیم و بعد او را به میان کسانی می‌فرستیم که سوادشان در حد و اندازه او نیست. این دانش‌آموز می‌درخشد و مدال می‌آورد. در داخل کشور به او افتخار می‌کنیم و به سیستم آموزشی خود می‌بالیم. این موفقیت‌های جهانی باعث می‌شود به موفقیت آموزش‌وپروش ببالیم و موفقیت چند نفر معدود را به حساب کل سیستم آموزشی بگذاریم. گویی تمام دانش‌آموزان ما در دبیرستان‌ها هم اینقدر خوب فیزیک می‌دانند و یاد گرفته‌اند. از آن طرف این دانش‌آموزان موفق را وارد بهترین دانشگاه‌های کشور می‌کنیم. آنها را در کنار دیگر دانش‌آموزان موفق کشور می‌نشانیم که از جنس دیگری هستند. آنها در کنکور به‌خوبی درخشیده‌اند و با رتبه‌های بسیارخوب وارد دانشگاه‌ها شده‌اند. بازار رقابت کاذبی بین این «موفق»ها می‌سازیم که تماشاچیانش، دانشجویان متوسط از دبیرستان‌های متوسط هستند که آنها هم با هزار سختی توانسته‌اند وارد بهترین دانشگاه‌ها شوند، این رقابت چقدر نابرابر است؟ از طرف دیگر وجود دانشجوی المپیادی، این توهم را در بعضی استادان ایجاد می‌کند که همه دانشجویان «نخبه» هستند و خودشان همه‌چیز بلدند. در نتیجه شیوه درس‌دادن در این دانشگاه‌ها و نحوه برخورد با دانشجو به‌گونه دیگری می‌شود. در دانشگاه، ترکیب نامعقولی می‌سازیم از استاد، دانشجوی المپیادی، دانشجوی برتر کنکور و دانشجوی متوسط. این میان نه استاد می‌داند با چه کسی طرف است و نه دانشجو. مطابق نتایج آماری، دانشجوی المپیادی در این دانشگاه‌ها آنچه را می‌خواهد، نمی‌یابد و از ایران می‌رود، پس دانشگاه می‌ماند با همان دانشجوهای متوسط که حالا دیگر حتی اعتماد به نفس لازم برای رشد کردن را هم در این بازار رقابت دانشگاهی از دست داده‌اند و گاه حتی به چشم استادهایشان هم نمی‌آیند. همه اينها حقایق تلخی هستند که سال‌های سال است شاهد آن هستیم. واقعا پس چرا دوره‌های المپیاد را برگزار می‌کنیم و اینچنین وارد رقابت می‌شویم؟ بهتر نیست روش دیگری برای شرکت در المپیادهای جهانی بیابیم؟ این همه هزینه پرضرر می‌کنیم که چه شود؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.