|

یک شب با «راجر واترز» در استانبول

همه‌جا «تقسیم» همه‌جا مقاومت

عكس: Getty images

همه‌جا «تقسیم» همه‌جا مقاومت
علی سالم- خبرنگار شرق، استانبول: راجر واترز فقط نوازنده گیتار بیس یا خواننده و ترانه‌سرای قدیمی و مرکزی گروه راک پینک فلوید نیست. او هنرمندی است که از چند نسل قبل‌تر تا امروز سنت اعتراضی را در دل هنر خود جای داده است. یک منتقد جدی نظام سرمایه‌داری و جنگ‌افروزی‌ها و کشتارهای آن‌که در مورد بسیاری از معضلات جهان هنوز هم حرف‌های تازه‌ای برای گفتن دارد. راجر واترز و پینک فلوید پیوند‌دهنده خاطرات چندین نسل از پدرها و مادرها و جوانان امروزی‌اند که در التهاب و ترس سیاهی دوران و امید به تغییر دنیایی بهتر زندگی را سپری کرده‌اند. این‌روزها او با موهایی سپید و اجراهایی باشکوه‌تر از گذشته که تلفیقی از موزیک، پرفورمنس و اپراست در حال اجرای آخرین تور تاثیرگذارترین آلبوم پینک فلوید یعنی «دیوار» بیش از 30سال بعد از انتشار آن است. او در میانه برگزاری این تور و بیست‌وپنجمین اجرای خود به استانبول رسید. این تور بعد از این در اسلو، بلگراد، دوسلدورف و چند شهر دیگر اروپایی ادامه می‌یابد و به پاریس ختم می‌شود. در تاریخ چهارم آگوست استادیوم ITU استانبول میزبان نزدیک به 20هزارنفر از طرفداران او از شهرهای مختلف ترکیه و کشورهای اطراف بود. از ایران هم آنهایی که توانسته بودند بلیت کنسرت را با کارت اعتباری آشنایان یا شرکت‌های داخلی خریداری کنند توانستند راجر واترز را که هفت‌سال از آخرین اجرای او در ترکیه می‌گذشت از نزدیک ببینند. حضور چندهزارنفری ایرانیان برای شرکت در این کنسرت، فضای شهر استانبول و مراکز خرید آن را از چند روز قبل به‌شدت ایرانی کرده بود تا جایی که مطبوعات ترک هم هیجان خود را از این موضوع پنهان نکردند. چند ساعت قبل از شروع کنسرت جمعیت برای به دست آوردن جایی نزدیک‌تر به سن به در استادیوم ITU آمده بودند. در اطراف استادیوم بساط فروش تی‌شرت‌هایی با طرح لوگوی پینک فلوید و پوستر جلد آلبوم‌های مختلف این گروه البته با قیمت‌هایی گزاف، داغ بود. بعد از چند ساعت معطلی راس ساعت اعلام‌شده درها باز شد و جمعیت به داخل هجوم بردند. برحسب مبلغ بلیت خریداری‌شده دستبندهایی رنگی به دور دست می‌بستند تا محل استقرار مشخص باشد. صاحبان دستبندهای نارنجی که مخصوص ارزان‌ترین نوع بلیت یعنی 86دلار بود اکثریت فضای استادیوم را پر می‌کردند. دستبندهای بنفش و قرمز و آبی به جایگاه‌هایی که به سن نزدیک‌تر بود و صندلی داشت اختصاص داشت و قیمت آنها تا 500دلار هم می‌رسید. چند ساعتی انتظار لازم بود تا اجرا آغاز شود و همه مجبور بودند سرپا بایستند. اجرای گروه مثل همیشه پرانرژی و با صحنه‌پردازی‌های خیره‌کننده همراه بود. وسواس واترز برای استفاده از پروداکشن عظیم و پرهزینه در این اجرا هم همچون اجراهای قبلی مشهود بود و از برخورد ماکت هواپیما با دیوار، عروسک‌های عظیم‌الجثه معلم و مادر و قاضی و بسیاری افکت‌های تکنیکی دیگر به‌خوبی بهره جسته بود. خط روایی اجرا متعلق بود به فیلم انیمیشن-داستانی دیوار که در سال 1982 توسط آلن پارکر ساخته شد. انیمیشن‌هایی که توسط ویدیو پروجکشن با ابعاد بزرگ روی دیوار پخش می‌شد هم انیمیشن‌های گروتسک جرالد اسکارف در فیلم دیوار بود. همزمان با اجرای واترز دیوار بزرگی در حال ساخته شدن پشت سر او بود. دیواری که دیگر برخلاف زمان انتشار آلبوم، سمبلی از دیوار برلین نبود و استعاره‌های فراوان دیگری در خود داشت. دیوار بین فقیر و غنی، شمال و جنوب، دیواری که بین ما و زندگی بنا می‌شود. دیواری از جنس ترس و طمع. از جنس بنیادگرایی و ایدئولوژی. تلویزیون و مصرف‌گرایی. درونمایه اصلی آلبوم، علل انزوا و احساس تنهایی در دنیای مدرن است و از خلال آن تندترین انتقادها را متوجه دولت و هر نوع اتوریته، سیستم بسته آموزشی، قانون و خانواده می‌کند که با عنوان سمبلیک دیوار، نمادپردازی ‌شده است. آهنگ‌های آلبوم، خط سیر داستانی زندگی شخصی را روایت می‌کند که تا حد زیادی زندگی خود راجر واترز را به ذهن متبادر می‌کند. پدر راجر که کمونیست و فعال ضد جنگ بود در جنگ کشته شد و تاثیری عمیق بر ذهن و آثار او گذاشت. «پینک» قهرمان اصلی فیلم نیز که پدر خود را در جنگ جهانی دوم از دست داده با توجه وسواس‌گونه مادر به خود و دیدن کودکان دیگر که به‌همراه پدر به گشت‌و‌گذار می‌روند به فردی منزوی و گوشه‌گیر تبدیل می‌شود. وقتی بزرگ‌تر می‌شود در مدرسه از طرف معلم و دیگر همشاگردی‌ها به‌خاطر شعری که سروده مورد تمسخر قرار می‌گیرد و تنبیه می‌شود. هر کدام از اینها باعث می‌شود تا او به «آجری دیگر در دیوار» تبدیل ‌شود. در بزرگسالی، پینک به یک ستاره راک تبدیل می‌شود، اما در همان حال همسرش او را ترک می‌کند. پینک ساختن دیوار را خاتمه می‌دهد و بیش از گذشته تنها می‌شود. با وضعیت حاد روانی که دچارش شده و بر اثر هذیان‌های ذهنی بدن خود را غرق در کرم‌هایی می‌بیند که در حال خوردن او هستند. او را برای اجرا روی صحنه می‌برند. در حین اجرا خود را در هیات یک دیکتاتور فاشیست می‌بیند که اعضای گروه سربازان فرمانبردار او هستند و او آنها را وادار می‌کند که با خشونت با بقیه برخورد کنند و چکش‌ها در شهر رژه بروند و همه‌چیز را خرد کنند. اما ناگهان وجدانش بیدار می‌شود و در صحنه دادگاه به او دستور می‌دهد که «دیوار را فرو بریزد» تا احساس رهایی دنیای بیرون دیوار به او دست دهد؛ دیواری که در انتهای اجرای واقعی هم فروریخت. تماشای اجرای زنده «دیوار»، شبی به‌یادماندنی را برای جوانان ترک و ایرانی به ارمغان آورد. برگزاری اتفاقی این کنسرت با اعتراضات میدان «تقسیم» و اعتراض به محدودسازی‌های هرروزه اردوغان که از سر اتفاق درونمایه تند و تیز آلبوم دیوار هم بوده ماجرا را دوچندان جذاب کرده بود. او در ابتدا اجرایش را به زبان ترکی تقدیم کرد به «همه مردمانی که زندگی‌شان را به‌خاطر ترور دولتی و جنگ از دست داده‌اند.» همزمان جوانان ترک شعار «همه‌جا تقسیم همه‌جا مقاومت» را سر دادند. اینها شعارهای اصلی اعتراضات میدان «تقسیم» بود که در دیگر لحظات کنسرت هم هرجا فرصت دست می‌داد فریاد زده می‌شد. ولی نفسگیرترین لحظه برای حاضران لحظه‌ای بود که عکس‌های کشته‌شدگان جنگ و قهرمانان کشورهای مختلف روی دیوار نقش بست. از ترکیه تا عراق و هند و اسپانیا و آمریکا. از گاندی و ویکتور خارا تا صحنه‌های دلخراش کودکان کشته‌شده در عراق همزمان با لوگوی برندهای شرکت‌های غول‌آسای آمریکایی و صحنه در آغوش کشیدن فرزندان آمریکایی که بعد از سال‌ها پدران سرباز خود را می‌دیدند. واترز خود در مورد ایده اجرای دیوار می‌گوید: «زمان زیادی طول کشید تا من بر ترس دوران کودکی‌ام فایق شوم. بر اثر مرور زمان توانستم تدریجا داستان ترس‌ها و تردیدهایم را بازگویم. تمسخر، تحقیر، تنبیه در کودکی و در نمایی کلی‌تر ناسیونالیسم، نژادپرستی، تبعیض جنسیتی و بنیادگرایی. اجرای جدید دیوار تلاشی است برای مطرح کردن دوباره خطرات مخمصه‌ای که ما همگی در آن در حال زندگی هستیم. ممکن است بگویند من زیادی رویابین هستم ولی مسلما در این راه تنها نیستم. برای گرامیداشت یاد پدرم و دیگر کشته‌شدگان راه عشق در کشورهای مختلف، عکس‌های آنها را برای اجرایم انتخاب کردم تا بتوانم با خانواده‌های قربانیان خشونت احساس همدلی کنم. من با کمک هنر نهایت تلاشم را برای سرافرازی و فراموش نشدن کشته‌‌شده‌هایمان و اعتراض به نبودنشان انجام خواهم داد.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.