|

به بهانه سالمرگ «الیور هاردی»

جادوی خنده

علیرضا خمسه

35سال پیش کتابی به‌نام «آناتومی یک بیماری» به‌قلم «نورمن کازینز» در آمریکا چاپ و منتشر شد که در حرفه پزشکی، موجی از ناباوری پدید آورد. «کازینز» یک روزنامه‌نگار آمریکایی بود که به یک بیماری کولاژنی (جمود مفاصل و التهاب مهره‌ها) مبتلا شد. این بیماری لاعلاج درحد شکنجه‌آوری دردناک است. به‌همین‌دلیل برای او روزانه بیش از 26 قرص آسپرین و قرص‌های خواب‌آور و مسکن کدئین‌دار تجویز کردند. او در بیمارستان به این فکر افتاد که چون ارتباط مستقیمی بین هیجان‌های منفی و بیماری‌های خاص وجود دارد بنابراین ممکن است بین هیجان‌های مثبت و بهبودی نیز ارتباطی وجود داشته باشد. او از بیمارستان به اتاقی در یک هتل نقل‌مکان کرد و در آنجا درمان خود را آغاز کرد. یک آپارات فیلم اجاره کرد و به تماشای فیلم‌های کمدی نشست. پس از مدتی احساس کرد هربار که می‌خندد، خنده مانند داروی بیهوشی عمل می‌کند و دردش را ساکت می‌کند. او پس از پی‌بردن به تاثیر حیرت‌انگیز خنده در برطرف‌کردن درد با نگاه‌کردن به فیلم‌های کمدی، همچنان به خنده‌درمانی ادامه داد تا جایی که توانست بدون مصرف دارو بر این بیماری غلبه کند. بعدها گفته‌های او ازسوی متخصصان علم پزشکی به‌شدت استقبال شد. به‌گونه‌ای که امروزه «خنده‌‌درمانی» به یک شاخه مهم درمان تبدیل شده است. نقش ارزشمند فیلم‌های کمدی در جوامع تحت ستم، سال‌ها مورد غفلت قرار گرفته بود. کمتر پژوهشگر و محققی به این مقوله پرداخت که اگر هنرمندانی همچون ماکس لندر، چارلی چاپلین، باستر کیتون، برادران مارکس، هرولد لوید، لورل و هاردی تماشاگرانشان را نمی‌خنداندند، تحمل جهان با همه ستم‌ها و بی‌عدالتی‌هایش چگونه میسر می‌‌شد؟ شرح و تفسیر حتی ساده و گذرای تاثیر تماشای آثار این بزرگان در این مختصر، امکان‌پذیر نیست زیرا پدیده خنده که خود سال‌ها و بلکه قرن‌ها مورد پژوهش فیلسوفان قرار داشت با اختراع سینما که آن را آزمایشگاهی برای پژوهش فیلسوفان نامیده‌اند، درهم آمیخت. به‌هرحال دامنه این بحث بسیار گسترده است و بهانه طرح آن، سالروز مرگ «الیور هاردی» یکی از چهره‌های برتر سینمای کمدی جهان است. چهره‌ای که به‌همراه زوج هنرمندش «استن لورل» همیشه لبخند بر لب تماشاگرانش نشانده است. لورل و هاردی در دوران سینمای صامت، زوج موفقی را تشکیل دادند که تا سال‌ها بعد یعنی دوران سینمای ناطق، موقعیت خویش را حفظ کردند. این زوج با دو شخصیت کاملا متفاوت و متضاد در آثارشان که غالبا آبستن حوادث خنده‌دار بود ظاهر می‌شدند. «الیور هاردی» شخصیتی عصبی و به‌ظاهر آگاه و دانا را بازی می‌کرد در حالی که «لورل» با کاراکتری خونسرد و ساده‌لوح همیشه از رفیقش تبعیت می‌کرد و در پایان هر ماجرا برعکس او که همیشه قربانی حوادث می‌شد، صحیح و سالم بیرون می‌آمد. ازمیان انواع و اقسام کمدی که افزون بر 40 شاخه است، کمدی «اسلپ‌استیک» (بزن‌بکوب) و کمدی «جنون» بیشتر از سایرین مورداستفاده این زوج قرار گرفته است. یعنی آن نوع از کمدی که یادگار «مک‌سنت» بود و دوره‌ای از سینمای کمدی جهان را باعنوان «عصر طلایی کمدی» به تسخیر در آورده بود. اصولا سینمای کمدی بیانیه‌ای علیه نابرابری‌های اجتماعی بوده و کمدین‌ها صدای بلند آرزوهای فروخفته مردم محروم و زحمتکش بوده‌اند. لورل و هاردی همچون کمدین‌های بزرگ دیگر در آثارشان با بزرگنمایی در وجوه منفی جوامع خویش و خنده‌دار نشان‌دادن رفتارهای حاکمان عصر خود، به‌نوعی خنده‌درمانی را ترویج می‌‌کردند. جایشان خالی، یادشان گرامی و روحشان شاد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.