|

شهرهای بزرگ، شهرهای ترسناک

نگار حسینی

شورش و درگیری شهروندان برای گرفتن مطالبات، از دیرباز به خصوص در شهرهای بزرگ معمول بوده است. از قاهره تا مسکو در میان کلانشهرهای دنیا می‌توان موارد زیادی از درگیری میان دولت‌های اقتدارگرا و مردم را در سال‌های اخیر مشاهده کرد. ماجرای بهار عربی که بخش قابل‌توجهی از کشورهای عربی را تحت‌تاثیر قرار داد از آخرین موارد شورش‌ها و اعتراضات در خاورمیانه بوده است، به هر حال خاورمیانه با داشتن دولت‌هایی اقتدارگرا، وقوع چنین شورش‌هایی دور از ذهن نیست. موج اعتراضات خیابانی در دو سال اخیر به ایالات متحده آمریکا و اروپا هم رسید، هرچند شورش و اعتراض در خیابان‌های اروپا نیز چیزی غیرمعمول نیست. اما در این میان این پرسش مطرح می‌شود که آیا می‌توان ارتباط معناداری میان شهرنشینی و سیاست‌های ضداستبدادی یافت؟ «جرمی والاس»، استاد دانشگاه ایالتی اوهایو در یک پژوهش، این ارتباط را ثابت کرده است. این بحث در قالب یک مقاله در مجله «فارین‌پالیسی» منتشر شده است. والاس در بخش‌هایی از این مقاله که در فارین پالیسی منتشر شده است، می‌گوید که شهرها برای کنترل اقتدارگرایانه دولت‌های توتالیتر، یک معضل اساسی به حساب می‌آیند. با متراکم‌ترشدن توده‌های بزرگ مردم در شهرها، بالطبع شبکه‌های ارتباطی میان آنها گسترش می‌یابد و در نتیجه، کنترل این توده‌ها از سوی دولت، دشوار می‌شود. بر همین اساس است که بولوارهای پهن در پایتخت‌هایی مانند واشنگتن و پکن این امکان را به پلیس یا نیروهای شبه‌نظامی می‌دهند تا در هنگام شورش‌های مدنی به‌راحتی تردد و شورش را کنترل کنند. این بررسی اضافه می‌کند که حکومت‌های دیکتاتوری با پایتخت‌های مرکزی بزرگ، بیشتر از کشورهایی که چندین شهر نسبتا بزرگ دارند در معرض خطر هستند. برای مثال در بررسی اعتراض‌های مدنی در مصر و سوریه، نتایج حاکی از آن است که دولت مبارک در مصر به دلیل داشتن پایتختی متراکم که نهادهای قدرت و اقتصاد در آن متمرکز هستند در مقایسه با سوریه که تمرکز در پایتخت در آن کمتر به چشم می‌خورد، به سادگی سقوط کرده است. بر اساس آنچه والاس گزارش می‌دهد، این ارتباط تنها به کشورهایی با حکومت‌های توتالیتر محدود نمی‌شود، کما اینکه می‌توان یک ارتباط معنادار میان تراکم شهری و اعتراض مدنی موثر در کشورهای دموکراتیک نیز یافت. شورش‌های خیابانی موثر در شهرهایی مانند پاریس و آتن مسبوق به سابقه‌اند. این شکل اعتراض‌ها به شکل معمول به تاثیر بر قانونگذاری و رسیدن معترضان به خواسته‌هایشان منجر می‌شود. در کشوری مانند ایالات متحده آمریکا اما چنین اتفاقی نمی‌افتد. به اعتقاد والاس، تظاهرات اشغال وال‌استریت در سال‌های 2011 و 2012 در آمریکا می‌توانست اثرگذارتر باشد اگر ساختار شهری شهرهای ایالات متحده به این شکل بود که قدرت سیاسی و اقتصادی در یک شهر از کشور متمرکز بود. تجربه کشورهایی مانند فرانسه و یونان که به شکل سنتی شورش‌های خیابانی را تجربه می‌کنند نشان می‌دهد که این به شکل مستقیم بر قانون این کشورها تاثیر می‌گذارد در حالی که در ایالات متحده یا برزیل چنین چیزی را نمی‌توان دید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.