نگاهی به زندگی «ژنرال عبدالفتاح السیسی» چهره قدرتمند این روزهای مصر
قهرمان یا کودتاچی؟
محمدعلی عسگری . طرح: stephens
بیتردید تاریخ مصر همچنانکه «جمال عبدالناصر» را فراموش نکرده، «عبدالفتاح السیسی» را هم از یاد نخواهد برد؛ کسی که یک ماه پیش برخلاف تصور عمومی و نگاه ناظران داخلی و خارجی علیه دولت «محمد مرسی» رییسجمهور منتخب و اسلامگرای مصر کودتا کرد و با تعطیلی قانون اساسی روند سیاسی کشور را دگرگون کرد و فصل تازهای را برای مردم مصر رقم زد. تا پیش از این کودتا کسی گمان نمیبرد این فرمانده کمحرف و خجالتی که بهتازگی از سوی رییسجمهور معرفی شده و به گرایشات اخوانی شهرت داشت دست به چنین کودتایی بزند. حتی زمانی که ژنرال السیسی یک مهلت یکهفتهای برای فعالان سیاسی مصر تعیین کرد تا دور هم گرد آمده و راهحلی برای برونرفت از بنبست موجود کشور پیدا کنند تقریبا هیچیک از گروههای مهم سیاسی به این هشدار و دعوت وقعی نگذاشتند. برخی خبرهای جستهوگریخته میگویند حتی زمانی که السیسی 48ساعت به محمد مرسی مهلت داد تا یا از مقام خود استعفا داده یا با برگزاری انتخابات زودهنگام موافقت کند، خود او هم هرگز باورش نمیشد که این اولتیماتوم به یک کودتای تمامعیار تبدیل شود، اما شد. حضور مردمانی که از سه روز پیش در میادین اصلی قاهره علیه مرسی
شعار داده و خواستار سرنگونی او بودند زمینه را برای کودتای آسان و بدون خونریزی این فرمانده ارتش آماده کرده بود. وقتی از چند ماه پیش گروهی به نام «تمرد» شروع به جمعآوری بیش از 20میلیون امضا کردند، زمینههای رفتن مرسی فراهم شده بود. با دستگیری و انتقال محمد مرسی به گارد ریاستجمهوری و بازداشت نزدیک به 300 نفر از مقامات وابسته به اخوانالمسلمین، دولت مرسی که پایهای چندان قوی نداشت فرو پاشید و عدلی منصور، رییس دادگاه قانون اساسی روز بعد بهعنوان رییسجمهور جدید و موقت مصر سوگند یاد کرد. در جریان این کودتا تعدادی از رسانههای وابسته به گروههای اسلامگرا بلافاصله تعطیل شدند که برخی با اشاره به آن میگفتند کودتا بدون نقشه و برنامه هم نبوده است. السیسی یک هفته پیش گفته بود که باید کشور را «از غرق شدن در بحران و ناامنی» نجات داد و جلوی «فروپاشی نهادهای دولتی» را گرفت اما همان زمان نیز کسی باورش نمیشد که این حرفها بهمنظور انجام یک کودتا صورت میگیرد. درنهایت نیز ژنرال السیسی اقدام خود را نوعی پاسخگویی به خواستههای مردمی معرفی کرد که در میادین اصلی شهر علیه مرسی شعار میدادند. السیسی در حالی تعطیلی قانون
اساسی را اعلام کرد که در کنارش محمد البرادعی، شیخ احمد الطیب و برخی دیگر از شخصیتهای دینی و سیاسی موجه مصر حضور داشته و بلافاصله عمل او را تایید و بهعنوان «تکمیل انقلاب 25 ژانویه» معرفی کردند. بهموازات اینکه هنوز بسیاری از تحلیلگران برسر «کودتابودن» یا «کودتا نبودن» تحولات اخیر مصر بحث و مشاجره میکنند، به همین ترتیب در مصر نیز السیسی دارای دو چهره کاملا متضاد با همدیگر است. از یک طرف بهشدت محبوب بوده و دوستدارانش او را تا حد قهرمانان تاریخی این کشور بالا میبرند و از سوی دیگر بهشدت منفور که تا حد بدترین قاتلان و جنایتکاران فرودش میآورند. طرفداران مرسی و اخوانالمسلمین او را یک قاتل و کودتاچی میدانند. برخی از گروههای سلفی جهادی پا را از این هم فراتر گذاشته و او را مامور آمریکا و اسراییل معرفی میکنند که علیه یک دولت تازهتاسیس اسلامگرا کودتا کرده است. در مجموع طیفهای مذهبی او را ژنرالی برآمده از بطن نظام سابق میدانند که حق طبیعی و مشروع شهروندانی را که به مرسی رای داده بودند نادیده گرفته و او را از قدرت ساقط کرده است. در مقابل، اما مخالفان مرسی بهخصوص جوانان تحولخواه مصر نیز او را قهرمانی
تصور میکنند که مصر را از یک دوران تاریک و ظلمانی نجات داد. در این راه بسیاری از گروههای سکولار و ملیگرا و چپ در کنار بقایای نظام سابق او را با جمال عبدالناصر مقایسه میکنند و معتقدند کاری را که ناصر در قلعوقمع اخوانیها شروع کرده بود او به پایان رسانده و تکمیل خواهد کرد. در این میان برخی از نامزد شدن السیسی برای دور بعدی ریاستجمهوری مصر سخن گفتند اما شخص وی این موضوع را تکذیب کرد و اطرافیانش نیز گفتند که وی علاقهای به قدرت ندارد. این عدم تمایل به قدرت تا آنجا پیش رفت که تعدادی از روشنفکران مصری ازجمله علاءالاسوانی نویسنده معروف این کشور - که روزی از مرسی دفاع کرده بود و بعد علیه او نوشت - در مناقب این ژنرال نیز چندان حرفها زدند که رابرت فیسک نویسنده مشهور انگلیسی را قانع ساخت که: در مصر کودتا رخ نداده بلکه این ادامه انقلاب است. چهلوچهارمین وزیر دفاع با این وصف باید پرسید این ژنرال مصری کیست و چه مراحلی را تاکنون طی کرده است؟ گفته میشود عبدالفتاح السیسی (58ساله) وزیر دفاع کنونی مصر، جوانترین عضو شورایعالی نظامی این کشور بود که پس از سقوط مبارک قدرت را به دست گرفت. وی در (1954) در قاهره بهدنیا
آمد و در سال 1977 وارد ارتش شد. در سال 2012 توسط محمد مرسی به سمت وزارت دفاع مصر گمارده و جانشین سپهبد طنطاوی شد. السیسی پیش از رسیدن به کرسی وزارت دفاع مدیر واحد اطلاعات نظامی در ارتش بود و همیشه بر حفظ نقش مستقل ارتش مصر تاکید داشت. این ژنرال مدرک کارشناسی خود را در رشته علوم نظامی از دانشگاه ارتش در قاهره گرفته و برای ادامه تحصیل به انگلستان سفر کرد، در سال 1992 نیز موفق به کسب درجه کارشناسی ارشد در رشته علوم نظامی در این کشور شد. او علاوه بر تحصیل در انگلیس به آمریکا نیز سفر کرده و در آنجا آموزشهای ویژه اطلاعاتی دید. در پرونده او دخالت در آزاد کردن گلعاد شالیت، سرباز اسراییلی گروگانگرفتهشده توسط حماس ذکر شده است؛ همان سرباز اسراییلی که درنهایت در مقابل آزادی بیش از 400 اسیر فلسطینی به میانجیگری مصر آزاد شد. همچنین گفته میشود السیسی که در رسته پیاده خدمت کرده است در جریان جنگ دوم خلیجفارس فرماندهی ارتش مصر در این جنگ برای آزادی کویت را برعهده داشت. همچنین برای مدتی بهعنوان وابسته نظامی مصر در عربستانسعودی خدمت کرده است. مسالهای که تا حدود زیادی وابستگی او به عربستانسعودی و نقش این کشور در
تحولات اخیر مصر را پررنگ میکند. با این حال السیسی چهرهای ناشناخته داشت و تنها زمانی نامش برسر زبانها افتاد که بهعنوان یکی از جوانترین اعضای شورای نظامی مصر بعد از سقوط حسنیمبارک معرفی شد. با به قدرت رسیدن مرسی و کنار کشیدن نظامیان، السیسی نیز بهعنوان فرمانده ارتش انجام وظیفه میکرد. تنها پس از کشته شدن 16 سرباز مصر در سینا بود که از سوی محمد مرسی به جانشینی ژنرال طنطاوی و مقام وزارت دفاع منصوب شد. آن زمان این مساله مطرح شد که این شایعه برسر زبانها افتاد که اساسا حوادث سینا به شکل یک سناریو طراحیشده و به قصد برکناری ژنرال طنطاوی و تعدادی دیگر از مقامات ارشد نظامی مصر و جایگزینی آنان با افرادی بوده که طرفدار اخوان باشند. با این حال گفته میشود او طی سالها به دلیل سمت اطلاعاتیای که داشت با بسیاری از مقامات اخوانالمسلمین در ارتباط بود و رهبران اخوان نیز وی را بهخوبی میشناختند. برخی میگویند البته السیسی استقلال رای داشت و اخوانیها این موضوع را دیر فهمیدند و زمانی که میخواستند او را برکنار کنند دیگر دیر شده بود. اما این مساله نمیتواند چندان دقیق باشد زیرا خبرهای دیگری میگوید محمد مرسی چندان
به او اعتماد داشت که حتی یکبار قصد کرد او را بهجای هشام قندیل، نخستوزیر خود به نخستوزیری برساند. السیسی چهلوچهارمین وزیر دفاع مصر بهشمار میرود و گفته میشود شخصا انسان آرام و سیهچردهای است که به وقت نمازش را میخواند. انسانی میانهرو و معتدل است که روزنامه میخواند و به صفحه مقالاتش توجه خاصی دارد. السیسی متاهل بوده و دارای چهار فرزند از جمله یک دختر است. این برخی از کلمات قصار اوست که گفته: «ملت مصر منشا قدرت است و ارتش سپر میهن یا ارتش مطیع مردم.» یکبار نیز از او نقل است که در پایان دوران مبارک وقتی مردم آماج حملات نیروهای امنیتی بودند گفته بود: «این از جوانمردی نیست که ملت مصر را دچار رعب و وحشت کنند و ما اینجا باشیم... . من مرگ را بر چنین زندگیای ترجیح میدهم.» یکبار دیگر نیز در سخنانی گفته بود: «نترسید. مصر مادر دنیا بوده و مادر دنیا خواهد ماند.» با این همه ژنرال السیسی هنوز دو چهره قهرمان یا جلاد را با هم دارد و تثبیت هریک از این چهرهها به عملکرد دولتی بستگی دارد که از کودتای نظامی او برآمد. دولتی که هماکنون نمیداند با معترضانی که در میدان رابعهالعدویه تحصن کردهاند چه کند؟ سرکوب یا
مدارا؟ و انتخاب هر یک از این گزینهها برای آینده کشور مهم خواهد بود. مصر در لحظات حساسی قرار گرفته و تاریخ معاصر خودش را به گفته برخی با خون و فریاد مینویسد. گاه انسانهای عادی نیز در این برشهای تاریخی نقشهای کوچک یا بزرگی را برعهده میگیرند و به چهرههایی اسطورهای تبدیل میشوند. ژنرال عبدالفتاح السیسی نیز یکی از همینهاست .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.