نگاهي به تاريخچه كودتا از نيمه قرن بيستم به اين سو
قرن كودتا
مريم اميري: از میان روشهای تغییر نظام حکومتی یک کشور، نه جنگ، نه انقلاب که کودتا، آسانترین و امتحان پسدادهترین شیوه ممکن است. اگر بنا باشد فهرست همه کودتاهای قرن را ردیف کنیم، به انتها نخواهیم رسید. در برهههایی، کودتازدگی برای برخی کشورها چون پاکستان، هاییتی و ترکیه به سنت حکومتداری تبدیل شده بود. در آمریکای لاتین، کمتر کشوری را میتوان یافت که کودتایی در تاریخ معاصرش نداشته باشد. هرچند کودتاهای چپگرایانه هم کم نداریم (بهویژه در میان کشورهای عربی در میانه قرن بیستم) اما به نظر میرسد راستگرایان به این شیوه علاقه بیشتری نشان دادهاند. به ویژه در دهههای برباد رفته آمریکایلاتین. کودتا هم میتواند با درد و سرکوب باشد و هم بیسروصدا و خونریزی و حتی گاهی هم با حمایت مردمی. کشور خودمان دو کودتای موحش از سرگذرانده که زخم تا اکنون گشودهاش، تصویر شوم کودتا را برایمان روشن و تازه نگه داشته است. از دیدگاه ساموئل هانتینگتون، کودتا تنها در دو صورت موفق خواهد بود. یا فعالان سیاسی در جامعه باید کمشمار باشند، یا کودتا باید به تایید بخش قابلتوجهی از فعالان سیاسی برسد. ائتلاف اکثریت فعالان سیاسی
برای حمایت از کودتا تقریبا امکانناپذیر است، از اینرو شرط دوم کم رخ میدهد. تقسیم قدرت نیز در کودتا میان گروههای سیاسی به سختی صورت میگیرد. در غیاب این شرایط، کودتا به شکست یا جنگ داخلی میانجامد. یک ویژگی اساسی کودتا این است که اگر موفق نشود در مدت زمان نسبتا کوتاهی تمام مقاومت در برابر خودش را بهنحوی موفقیتآمیز سرکوب کند، شکست خواهد خورد. از این رو است که خشونت پس از کودتا علیه مخالفان این همه، بیواسطه و مستقیم صورت میگیرد. به تدریج از قرن 20 که وارد قرن نو شدیم، شیوههایی چون انقلابهای کلاسیک کمرنگ شد ولی کودتا همچنان صورت میگیرد و جذابیت خودش را از دست نداده است. در ادامه از میانه قرن بیستم به اینسو، شرح مختصری از مهمترین کودتاهای عصرمان را برخواهیم شمرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.