|

خانه «سیمین» و «جلال» در جزیره سرگردانی

شرق، سعید برآبادی: «کتاب‌های جلال که اوراق آنها با دستش ورق خورده بود و جابه‌جا در عمر کوتاهش، بر بعضی از آنها حاشیه نوشته، در قفسه‌هاست. عکس‌های جلال بر دیوار مقابل قفسه‌هاست... عینک، ساعت مچی، جورواجور قلم‌های خودنویس و مداد و خودکار و شیشه جوهر پلیکان را سیمین همان‌طوری که در حیات جلال بوده، روی میز تحریرش رها کرده... کتابخانه طوری با یادگاری‌های جلال پر شده که انگار خودش در آنجا حضور دارد و حالا رفته است نوشابه‌ای بنوشد و به‌زودی برمی‌گردد.» خانه‌ای که سیمین، اینطور آن را در کتاب «جزیره سرگردانی» وصف می‌کند، این روزها در نبود سیمین دانشور و جلال آل‌احمد، به پرونده‌ای قضایی میان خاله و خواهرزاده بدل شده. از یک‌سو، ویکتوریا دانشور، خواهر سیمین به این خانه اسباب‌کشی کرده و مالکیت آن را از آن خود می‌داند و از سویی دیگر، لی‌لی ریاحی، خواهرزاده و دخترخوانده سیمین دانشور، وصیتنامه‌ای در دست دارد که بر اساس آن باید یک‌سوم اموال خاله‌اش را به ارث ببرد. جدال اما درست بر سر همین وصیتنامه است و حالا یک هفته بیشتر زمان باقی نیست تا دادگاه رای نهایی را درباره این وصیتنامه و تایید دستخط همسر آل‌احمد صادر کند. در این میان اما اصلی‌ترین فرق این دعوا با دیگر دعواهای مشابه بر سر نیت دو طرف پرونده است؛ آنها هردو قصد دارند این خانه که سال 83 به فهرست آثار ملی سازمان میراث‌فرهنگی پیوسته را حفظ کرده و به مکانی فرهنگی بدل کنند؛ شاید خانه سیمین و جلال. زوجی که یادگار ادبیات ایران و همسایه دیواربه‌دیوار نیما بوده‌اند. در میان این مجادله‌ها، دوستداران سیمین و جلال از این خانه می‌گویند و آنچه می‌تواند تنها راه نجاتش باشد.
محمد بقایی ماکان . پژوهشگر
این بنا در حقیقت، نه‌تنها یادآور دو چهره ادبی معروف، بلکه به لحاظ تاریخی هم جزو امکان قدیمی شمیران محسوب می‌شود، به خصوص اینکه یادآور برخی از چهره‌هایی نیز هست که در این خانه رفت‌وآمد داشته‌اند؛ مثل نیما یوشیج. چنین ویژگی‌هایی خانه سیمین دانشور و جلال آل‌احمد را به صورت یک بنای فرهنگی - تاریخی در ذهن اهل فرهنگ متبلور می‌کند. اگر از ارزش‌های دیگری که در این گفت‌وگوی کوتاه جای بحث آنها نیست بگذریم، در مجموع این ساختمان می‌تواند به‌عنوان موزه‌ای نگهداری شود که در آن، فعالیت‌های فرهنگی صورت خواهد گرفت؛ از جمله در حوزه ادبیات داستانی و همین‌طور پایگاهی شود برای نقدوبررسی آثار آل‌احمد و سیمین دانشور که جوانان علاقه‌مند را به خود جذب می‌کند. این بهترین روشی است که می‌توان از این محل استفاده کرد. از طرف دیگر با توجه به اینکه سیمین و جلال، یادگاری از خود به جای نگذاشته‌اند، باید بازماندگان و خویشان و نزدیکانشان، شماره حسابی را برای جمع‌آوری هزینه مرمت و نگهداری این بنا اعلام کنند و به نظر می‌رسد برای تبدیل این خانه، به یک مرکز فرهنگی هیچ راهی بهتر از این نیست. تجربه نشان داده خانه‌هایی که دیگر بزرگان فرهنگ معاصر در آن زندگی کرده‌اند بعد از فوتشان کاملا از بین رفته، برای نمونه، منزل شادروان علی‌اکبر دهخدا، تبدیل به هنرستان شد و حتی درختی هم که در آن حیاط بود و مرحوم پای آن قالیچه‌ای می‌انداخت و به اندیشه فرو می‌رفت را قطع کردند و شگفت اینکه حتی نام علی دهخدا را هم بر خانه‌اش نگذاشتند! بالاتر از آن، دو سال پیش قبر فرزانه‌ترین چهره ادبیات معاصر یعنی مرحوم بدیع‌الزمان فروزانفر را هم به این دلیل که به لحاظ شرعی، 30سال از تاریخ دفنشان گذشته، از بین بردند و محل دفن ایشان را به یک‌میلیون‌تومان فروختند! این نمونه‌ها و نشانه‌ها به‌عنوان تجربه‌های هشدار‌دهنده به دوستداران چهره‌های فرهنگی یادآوری می‌کند که منزل سیمین و جلال باید خارج از هر مساله‌ای، محفوظ بماند تا بتواند به جایگاهی برای دوستداران فرهنگ و ادب کشور بدل شود.
ویکتوریا دانشور . خواهر سیمین دانشور
این خانه ثبت ملی است و قرار است خانه فرهنگی شود، اصالت دستخط وصیتنامه سیمین دانشور هنوز مشخص نیست و هرگونه بحثی از فروش خانه موضوعیت ندارد. وکیل ما آقای ایزانلو، روی حکم دادگاه درخواست تجدیدنظر داده و تا مشخص‌شدن حکم قطعی دادگاه هیچ‌چیز مشخص نیست.
غلامرضا امامی . مترجم
تا جایی که در اسناد دیده‌ام، سند این خانه به نام جلال بوده و او آن را به سیمین دانشور انتقال داده است. در سال 83 خانه جلال و سیمین در فهرست آثار ملی سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری به ثبت رسید و سیمین دانشور بارها در زمان زندگی‌اش از من خواست که پس از رحلتش این خانه به همین‌گونه که هست باقی بماند. به یاد دارم سه‌سال پیش از پروازش، روزی که به دیدارش رفتم، بغض کرده بود و می‌گفت مرتب از میراث‌فرهنگی به سراغم می‌آیند و می‌گویند نباید این خانه دست بخورد. سیمین نگران بود که مبادا در زمان زندگی، او را از این خانه برانند، خانه‌ای که خود به میراث‌فرهنگی واگذار کرده بود. از این‌رو پس از دیدار با پاکنهادانی تصمیم بر این گرفته شد که در را به روی ماموران سازمان میراث‌فرهنگی باز نکند و اطمینان داده شد هیچ‌کس او را از خانه‌اش بیرون نخواهد کرد. ... پس از پرواز سیمین از مستخدم ایشان، خانم سوسن، خواستم که خانه به همان‌گونه که هست حفظ شود و مبادا به هر بهانه‌ای، کسی کاغذی، کتابی یا چیزی را جابه‌جا کند. خوشبختانه با کمک سه کتابدار زبده، تمامی کتاب‌ها و نوشته‌جات شماره‌گذاری و ثبت شد. پس از پرواز سیمین، آقای خلاقی، وصیتی را از زنده‌یاد دانشور ارایه دادند که ثلث اموال خانم دانشور به خانم لی‌لی ریاحی، خواهرزاده ایشان تعلق می‌گیرد. در آن وصیتنامه آمده بود که ایشان پس از مرگ خانم دانشور، به کار ترجمه‌ها و نوشته‌ها نیز بپردازند. از سوی دیگر بر پایه انحصار وراثتی که صورت گرفته، تنها بازمانده درجه اول خانم سیمین دانشور، خانم ویکتوریا دانشور هستند که ایشان پس از فوت زنده‌یاد سیمین دانشور، در آن خانه مستقر شده و به ترمیم آن ساختمان پرداخته است. اکنون در این مساله حقوقی، رای دادگاه نافذ است و ما باید در انتظار بمانیم که از نظر قضایی و حقوقی چه تصمیم گرفته می‌شود. اما به هر روی، هیچ‌یک از طرفین مایل نیستند که این خانه خراب شود و به جای آن برجی ساخته شود. این خانه خانه دل ماست. اکنون که هردو سوی این دعوا (خاله و خواهرزاده) می‌گویند که قصد فروش خانه را ندارند چه بیم و چه باک، امید دارم این خانه به همان شکل و به همین‌گونه که هست حفظ شود و کاغذی و کتابی و یادداشتی از آن جابه‌جا نشود و نقصان و افزودنی صورت نگیرد و امید بیشتر دارم و آرزو دارم درِ این خانه همیشه به روی اهل ادب و دل باز بماند یا حداقل روزهایی تعیین شود که شیفتگان سیمین و جلال و دلدادگان ادب، به خانه آنها بیایند و زندگی‌شان را از نزدیک بنگرند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.