|

پل‌های جدید با ایران

دیوید بلر . فرنگیس بیات

شاه‌بیت نوشته زیر می‌گوید که ایرانی‌ها بیش از سایر ملت‌های خاورمیانه به غرب شبیه هستند. کشوری در خاورمیانه وجود دارد که در آن جمعیتی تحصیلکرده با سرزندگی و ابتکار و با فرهنگی که شبیه همه ملت‌های پیشرفته دنیاست، زندگی می‌کنند. جامعه ایران بدون‌شک مذهبی است؛ و قطعا بدگمانی ریشه‌داری را هم نسبت به آمریکا، انگلیس و البته دیگر گروه‌های تندرو مانند القاعده در خود دارد. این کشور 75میلیون‌نفر جمعیت دارد که بیش از دوسوم آن زیر 30سال هستند. ایران جامعه روبه‌رشد و بازار آماده‌ای است که غرب برای روبه‌روشدن با آن مجبور به پرداختن به موضوعاتی است که تاکنون نادیده گرفته است. درواقع، ازسرگیری روابط و هماهنگی بین ما و آنها به‌معنای سودبردن هردوطرف از مزایای فرهنگی و اقتصادی رابطه است. کشوری که سعی می‌کنم آن را توضیح دهم رسانه‌های غربی دایما با اصطلاحاتی مثل «برنامه هسته‌ای»، «موشک»، «سانتریفیوژ»، «جنگ/اورانیوم» و «افراط‌گرایی» توصیف می‌کنند اما هر مسافری که چندروزی را در تهران بگذراند، چیزهایی می‌فهمد که عمیقا برخلاف تصور شکل‌گرفته ما از ایران در صحنه بین‌المللی است. ایران کشوری با فرهنگ و روابط اجتماعی بسیار نزدیک و ظریف با غرب است و شاید شبیه‌ترین کشور منطقه به ماست. مقایسه پوشش زن‌ها در عربستان با پوشش‌های قابل‌قبول اسلامی ولی درعین‌حال شیک در تهران خود گویای این تضاد است. مقایسه کنید رفتار تحکم‌آمیز پلیس سعودی با مغازه‌داران و برخورد خشن با مردم برای هدایت آنها به نزدیک‌ترین مسجد برای نمازگذاشتن را با تهرانی که در آن اساسا چنین برخوردهایی وجود ندارد. سعودی‌ها جدا باید یک برنامه «تعدیل افراط‌گرایی مذهبی» را برای واکسیناسیون جوانانشان در مقابل ویروس القاعده اجرا کنند. اساسا در ایران شما نیازی به چنین اقداماتی ندارید. حالا بروید به قاهره و ببینید در دل تظاهرات دانشجویان مصری چه احساسات تنفرآمیز ضدآمریکایی‌ای وجود دارد. این در حالی است که در خیابان‌های روبه‌روی دانشگاه تهران شما کتابفروشی‌هایی می‌بینید که مجموعه‌های متنوع و مختلفی از فرهنگ‌های انگلیسی و آموزش زبان‌انگلیسی به لهجه آمریکایی را بدون هیچ مشکلی به فروش می‌رسانند. در بین ما چه‌کسی می‌تواند حتی حدس بزند که راهنمای حرف‌زدن به لهجه آمریکایی در ایران مورداستقبال باشد؟ وقتی دانشجویان ایرانی را می‌بینید، اسطوره‌های ذهنی شما از ایران پاک می‌شود. در زیر احساساتی که از سیاست‌های مرسوم شکل‌گرفته، بنیان محکمی برای برقراری رابطه «عادی» میان ایران و غرب به‌روشنی وجود خارجی دارد. «عادی» دقیقا به این معنا که تنش، درگیری یا شبیه آن وجود نداشته باشد و البته تهدید جنگ را هم به کناری گذاشته باشیم. انتخاب «حسن روحانی» که به رای‌دهندگان قول تشکیل دولتی «اعتدال‌گرا» را داده، فرصت جدیدی است. او گفته «اراده سیاسی برای حل مناقشه اتمی با غرب و توجه به نگرانی‌های طرف مقابل را دارد.» موضوع اصلی در پرونده هسته‌ای «حق» ایران برای غنی‌سازی است. در خاطرات «حسین موسویان» از آن‌روزها آمده است که آیت‌الله خامنه‌ای در یک مکالمه به حسن روحانی می‌گوید: «من هرگز از حق غنی‌سازی کشور تا زمانی که زنده هستم، نمی‌گذرم.» «پیتر جنکینز» سفیر سابق بریتانیا در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی می‌گوید احتمالا مطالبات آمریکا راه هرگونه آشتی را سد خواهد کرد. از نظر او آمریکایی‌ها همچنان خواستار اعمال محدودیت‌های شدید درمورد برنامه غنی‌سازی ایران هستند. از نظر این دیپلمات حتی اگر روحانی به‌دنبال مصالحه باشد، موضع مطلق‌گرای آمریکا چندان راه به مصالحه نخواهد برد. اما در مورد باور دانشجویان و جامعه ایرانی و شباهت‌های آنها با غرب هم باید بادقت بود. آنها دموکراسی را تحسین می‌کنند و به‌دنبال تغییراتی در جامعه ایران هستند ، اما آنها درعین‌حال به ایران هم افتخار می‌کنند و از این‌رو نمی‌خواهند کاملا از روی دست غرب کپی کنند. با کنارهم گذاشتن دو نکته گفته‌شده، می‌توان نتیجه گرفت که غرب برای آنها مدل کاملی نیست. آنها با ترکیب آزادی غربی و ارزش‌های خود به‌دنبال رسیدن به چیزی بهتر هستند. در میان دانشجویان اصلاح‌طلب و گاه تندرو یک نقطه مشترک وجود دارد؛ اینکه غرب در مورد ایران دچار قضاوت‌های غلطی است و ایران را درست درک نکرده است. آقای روحانی و رهبر عالی نظام در مورد تضمین بقای نظام دیدگاه‌های مشترکی دارند. بزرگ‌ترین تهدید کنونی ناکامی‌های اقتصادی است. در ماه‌های پایانی سال 2011 ایران بعد از عربستان دومین صادر‌کننده نفت اوپک بود. اما امروز بعد از عراق و کویت، امارات مقام پنجم را دارد. این نزول جایگاه صادرکنندگی به‌معنای ازدست‌دادن میلیاردهادلار است. حتی به‌رغم افزایش قیمت هر بشکه نفت به بیش از صددلار، روحانی باید به بودجه‌های ریاضتی تن دهد. تازه اگر تحریم‌ها لغو شوند و حتی اگر به ترتیبی پرونده هسته‌ای پیش برود، می‌توان به نتیجه‌بخش‌بودن این اقدامات امید داشت. اما با همه آنچه گفته شد، یک دلیل برای خوشبینی هنوز وجود دارد: بنیان فرهنگی و اجتماعی موجود در ایران برای برقراری روابط عادی میان این کشور و غرب. اگر ازسر‌گیری روابط اتفاق بیفتد، مزایای آن برای همه بی‌شمار خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.