|

سهل‌انگاری آمریکایی

رمی جی.‌خوری . مترجم: فرنگیس بیات

جدا مشتاقم بدانم چه فرد ناواردی بیانیه کاخ سفید بعد ازتحلیف «حسن روحانی» را نوشته است. من معتقدم این بیانیه کار یک آدم ناوارد و از گروه معتاد به جنگ‌طلبی در واشنگتن است چراکه به نظر می‌رسد این نامه کل شانس بهبود رابطه با ایرانی‌ها و فرصت حل تنش‌های ایران - غرب و ایران- اعراب را بر سر موضوعات مختلف از بین خواهد برد.
برای خاورمیانه پرآشوب امروز مفید است اگر بتوانیم آنچه می‌تواند به فوریت عوض شود را از موضوعاتی که نیازمند تغییرات در درازمدت هستند، جدا کنیم؛ و بتوانیم رابطه واقعی میان این دو را کشف کنیم. برای مثال، یکی از این موضوعات، تروریسم است که مثل افراط‌گرایی اسلامی، یهودی و مسیحی یکی از زمینه‌های بی‌ثبات‌کننده دولت‌هاست، مسایل ساختاری مثل تروریسم، برابری جنسیتی، فشارهای جمعیتی، اقتصادی و محیط‌زیستی نیازمند دهه‌ها کار برای تغییر هستند. مناقشات سیاسی ـ اگر توانمندی در رهبران سیاسی کشورها وجود داشته باشد ـ به سرعت می‌تواند حل‌وفصل شود. دو تنش باسابقه در خاورمیانه خود باعث شعله‌ورشدن مناقشات دیگری درخاورمیانه شده است: مناقشه فلسطین-اسراییل در چارچوب کلی درگیری اعراب-اسراییل و البته مناقشه ایران - آمریکا در چارچوب کلی درگیری ایران-غرب.
پیشرفت در حل‌وفصل این‌دست مناقشات، می‌تواند سطح وخامت درگیری‌ها را در کل منطقه پایین آورد. کشمکش ایران-آمریکا و ایران-غرب ازجمله جدیدترین این مناقشات است و البته آسان‌ترین آنها برای حل‌وفصل. به‌قدرت‌رسیدن روحانی خود می‌تواند سرآغاز جدیدی هم درماهیت و هم در شکل سیاست‌های داخلی و خارجی ایران باشد. رییس‌جمهوری جدید در اظهاراتش بر «احترام متقابل»، «اعتمادسازی»، «منافع مشترک و موضع برابر» به‌عنوان خطوط راهبردی برقراری روابط تاکید کرد.
حال باید دید که ناوارد‌های سیاسی در آمریکا در مقابل این اظهارات چه پیشنهادی دادند؟ دور جدیدی از تحریم‌ها از سوی کنگره تصویب شده است و از کاخ سفید خواسته است تا تحریم‌ها را افزایش دهد و تهدید با توسل به‌زور را هم همچنان معتبر نگه دارد. بیانیه کاخ سفید به ما می‌گوید که مقامات رسمی آمریکایی از دهه گذشته تقریبا هیچ نیاموخته‌اند؛ وضعیتی که من آن را رفتار ابلهانه توصیف می‌کنم.
چرا چنین تعبیری دارم؟ بیانیه چهارم آگوست کاخ سفید بعد از اینکه به‌طور مناسبی از تلاش مردم ایران برای معنادادن به خواست تغییر از طریق انتخابات تقدیر می‌کند، اعلام می‌کند که انتخاب رییس‌جمهوری جدید، نمایانگر مطالبه مردم ایران برای تغییر است، اما بعد می‌رود سراغ دو نکته. بسنده‌کردن به دو نکته‌ای که برای ایرانی‌ها بسیار گران آمده است. این دو نکته درواقع در دو جمله پایانی بیانیه آمده است: «تحلیف رییس‌جمهوری جدید نشانگر فرصتی برای ایران است که به سرعت برای رفع دغدغه‌های عمیق جامعه بین‌المللی بر سر پرونده هسته‌ای اقدام کند. اگردولت جدید به‌طورجدی و اساسی به تعهدات بین‌المللی‌اش پایبند بماند و راه‌حل مسالمت‌آمیزی برای این مساله پیدا کند، این دولت شریک مشتاقی نیز در ایالات متحده آمریکا خواهد داشت.» مشکل این رویکرد این است که سال‌هاست شکست خورده است؛ چراکه بر مجموعه‌ای از مفروضات خودمحورانه یا پیش‌شرط‌های تهاجمی استوار است که هیچ حکومت مستقل و محترمی در دنیا آن را نمی‌پذیرد. این بیانیه کلیت «ایران» را به تلاش‌ها و فعالیت‌های اتمی بدون توجه به حقوق امنیتی، اقتصادی، هسته‌ای و دیگر دغدغه‌های موجود این کشور که می‌تواند در روابط دوجانبه و چندجانبه با آمریکا و قدرت‌های غربی قابل بحث باشد، تقلیل می‌دهد. این بیانیه، ایران را متهم به متعهدنبودن به‌طور اساسی و جدی می‌کند، در حالی که شواهد نشان می‌دهد، ایران پیشنهاد‌های خوبی مثل متوقف‌کردن غنی‌سازی اورانیوم برای مدت دو سال و اجازه بازدید از تجهیزات اتمی توسط بازرسان سازمان بین‌المللی انرژی اتمی را عملا به انجام رسانده است. اما در این مرحله در پاسخ به دور جدید و شدیدتر تحریم‌های آمریکا و غربی‌ها و حملات سایبری علیه تجهیزاتش، چندان همکاری نمی‌کند. آمریکا، اسراییل و غرب تقریبا هیچ فرصتی را برای تهدید با توسل به زور علیه ایران از دست نداده‌اند. اما درچنین بستری آنها درعین حال از ایران می‌خواهند تا به شیوه‌ای مسوولانه با اتخاذ ابتکاری برای حل مسالمت‌آمیز پرونده، کاری کند. سوال من این است: آیا این تکبر ساختاری آمریکایی و غروری «نواستعماری» است که خود را در مورد این موضوع هم به گونه‌ای نشان داده است؟ یا ساده‌تر از آن، نوعی بلاهت از سوی بخشی از مقامات رسمی آمریکایی است که «احترام متقابل» را امری کلیشه‌ای می‌دانند. اما باید گفت که اصول زندگی واقعی و عملی دیپلماتیک عنصر مهمی برای تحقق موفقیت در چنین مناقشاتی است. ایرانی‌ها و رییس‌جمهوری جدیدشان اولین گام را در جهت تغییر مسیر و جهت‌گیری سیاست‌های متفاوت، درست و نتیجه‌بخش برداشتند. چرا کاخ سفید نمی‌تواند به سادگی به درخواست‌های روحانی برای احترام متقابل و رفتار برابر با همان نسبتی که بین شکل جدید و ماهیت جدید سیاست‌های ایران به وجود خواهد آمد، پاسخ دهد؟ پاسخی که برای همه دنیا بهتر از رویه کنونی است. چرا کاخ سفید از شیوه‌های تهاجمی به‌کارگرفته‌شده که تنها و تنها، تنش‌های موجود را در کل منطقه، طی دهه‌ها افزایش داده است، مورد ارزیابی دوباره قرار نمی‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.